تفاوت میان نسخه‌های «بروجرد»

۲۲۹ بایت حذف‌شده ،  ۵ ماه پیش
به نسخهٔ 32660144 از Kelardashtian برگردانده شد: واگردانی دستکاری های آی پی در جمعیت (توینکل)
(۱ ویرایش 2.147.7.22 (بحث) برگردانی شد: Rv (توینکل))
برچسب: خنثی‌سازی
(به نسخهٔ 32660144 از Kelardashtian برگردانده شد: واگردانی دستکاری های آی پی در جمعیت (توینکل))
برچسب‌ها: خنثی‌سازی متن دارای ویکی‌متن نامتناظر
|بخش=[[بخش مرکزی شهرستان بروجرد|مرکزی]]
|دهستان=
|نام‌محلی=وروگرد
|نام‌های‌دیگر= ووری یِرد، وِروگِرد
|نام‌های‌قدیمی=اُردکَرد ([[اشکانیان]])،{{سخ}}بَروگرد ([[ساسانیان]])
|سال‌شهرشدن=دوره ساسانی
| جمعیت = ۳۳۴٬۹۹۷۲۳۴٬۹۹۷ نفر<ref name="نتایج سرشماری ۱۳۹۵">[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/shahrestan/9/9-jamiat-15.xls نتایج سرشماری ۱۳۹۵] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117045047/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/shahrestan/9/9-jamiat-15.xls |date=17 نوامبر 2018}} وبگاه مرکز آمار ایران</ref><ref group="یادداشت">آمار بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ است و بر همین اساس، جمعیت شهر بروجرد ۳۳۴٬۹۹۷۲۳۴٬۹۹۷ تن و [[استان لرستان]] ۱٬۷۶۰٬۶۴۹ تن بوده‌است.</ref>
| رشد جمعیت =−۲٫۳۵٪ (۵سال)
|تراکم‌جمعیت=۶۵۵۸
|شمارروزهای‌یخبندان=۹۰
|شهردار= رحیم جافری<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.irna.ir/lorestan/fa/News/83101146 |عنوان=سرپرست شهرداری بروجرد منصوب شد | ناشر =ایرنا |تاریخ = ۲۴ آذر ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=}}</ref>
|ره‌آورد=[[ورشوسازی]]، کلوچه بروجردی، ارده، حلوا ارده، ارده شیره، حلواشکری، شیره انگور، صابون، ارده پنبه‌ای،پنبه پشمکای
| کد آماری =۱۴۹۲
| پلاک اتومبیل = {{IRN}}۴۱ ب، م، ن، ون
|پیش‌شماره=۰۶۶<ref>{{یادکرد وب| نشانی =http://tcl.co.ir/ictlorestan_content/media/image/2014/08/2686_orig.pdf| عنوان =پیش‌شماره شهرستان‌های استان لرستان| تاریخ بازدید =۱۱ سپتامبر ۲۰۱۴| نویسنده =| تاریخ =| ناشر =وبگاه مخابرات استان لرستان| زبان =فارسی| نشانی بایگانی =https://web.archive.org/web/20140911153216/http://tcl.co.ir/ictlorestan_content/media/image/2014/08/2686_orig.pdf| تاریخ بایگانی =۱۱ سپتامبر ۲۰۱۴| dead-url =yes}}</ref>
|وبگا=[http://www.brucity.ir.html/ شهرداری بروجرد]
}}
'''بُروجـِرد''' مرکز [[شهرستان بروجرد]]، دومین شهر پرجمعیت [[استان لرستان]] و سی و نهمین شهر پرجمعیت [[ایران]] است. این شهر در شمال دشت حاصلخیز [[سیلاخور]] قرار گرفته و قله‌های مرتفع [[کوه گرین|گرّین]] از مجموعه رشته کوه‌های [[زاگرس]]، شمال غربی تا جنوب شرقی آن را دربر گرفته‌اند. سراب‌های دائمی متعددی که از دامنه این کوه‌ها جاری هستند، در اقتصاد منطقه و توسعه شهر بروجرد نقش داشته‌اند. بروجرد از گذشته‌های دور، دارای موقعیت ویژه ارتباطی بوده‌است و امروزه نیز قرارگیری این شهر بر سر شاهراه تهران - جنوب یکی از عوامل رونق اقتصادی آن به‌شمار می‌رود. بروجرد در اواخر دوره «ساسانیان» یکی از شهرهای ناحیه [[پهله]] از سرزمین [[ماد]] بود. [[حموله بن علی بروجردی|حموله]] وزیر محلی [[آل ابی دلف]] از حکمرانان [[عباسیان|عباسی]] بین سال‌های ۲۱۰ تا ۲۵۸ هجری قمری در عمران بروجرد کوشید و در آن منبری برپا کرد.<ref name=Hazin/><ref name=masalek/> [[محمدتقی حسام‌السلطنه|حسام‌السلطنه]] شاهزاده [[قاجار]] و حاکم ولایت بروجرد و مضافات، در سال ۱۲۴۲ ه‍.ق حکومت ولایت لرستان و ولایت خوزستان را نیز به دست آورد و شهر بروجرد را حاکم‌نشین [[حکمرانی بروجرد، لرستان و خوزستان]] کرد.<ref name=etz>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= اعتضادالسلطنه |نام= |کتاب=اکسیرالتواریخ: تاریخ قاجاریه از آغاز تا سال ۱۲۵۹ ه‍.ق | ناشر= چاپ جمشید کیان‌فر|سال=۱۳۷۰}}</ref>{{سخ}}جمعیت شهر بروجرد بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی مرکز آمار ایران، ۳۳۴٬۹۹۷۲۳۴٬۹۹۷ نفر گزارش شده‌است. گویش رایج مردم این شهر، [[گویش بروجردی|بروجردی]] است و شهرستان بروجرد، یکی از مراکز گویش‌وران [[زبان لری]] است.<ref name="lori-language-ii"/> به دلیل فعالیت شرکت‌های مختلف [[پویانمایی رایانه‌ای]] در این شهر، بروجرد در سال ۱۳۸۹ به عنوان «پایتخت انیمیشن ایران» تحت نظارت انتخاب شد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.irna.ir/fa/News/2000476098/سینما_و_تئاتر/دبیرخانه_ˈ_بروجرد_پایتخت_انیمیشن_ایرانˈ_فعالیت_خود_را_آغاز_کرد |عنوان=دبیرخانه بروجرد پایتخت انیمیشن ایرانˈ فعالیت خود را آغاز کرد |ناشر=ایرنا |تاریخ=۱۸ دی ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304121947/http://www.irna.ir/fa/News/2000476098/سینما_و_تئاتر/دبیرخانه_ˈ_بروجرد_پایتخت_انیمیشن_ایرانˈ_فعالیت_خود_را_آغاز_کرد |archivedate=۴ مارس ۲۰۱۶ |dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= |عنوان=انتخاب بروجرد به عنوان پایتخت انیمیشن ایران | ناشر =ایسنا |تاریخ = ۲۹ خرداد ۱۳۸۹ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۱۹}}</ref> با توجه به وجود تعداد زیادی واحدهای تولیدی و صنعتی و عرضه محصولات آن‌ها در بازار داخلی و خارجی، بروجرد قطب صنعتی استان لرستان محسوب می‌شود.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.lorestankhabar.com/بخش-اقتصادی-4/66816-بروجرد-قطب-صنعت-لرستان-میزبان-واحدهای-صنعتی-استان |عنوان=بروجرد قطب صنعت لرستان میزبان واحدهای صنعتی استان | ناشر =لرستان خبر |تاریخ =۸ خرداد ۱۳۹۳ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۲۲}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.shabanews.net/News/No/18338 |عنوان=رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان لرستان گفت: شهرستان بروجرد قطب صنعتی لرستان است |ناشر=شبکه اخبار بنگاه و بازار ایران |تاریخ=۲۴ اسفند ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۲۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913110422/http://www.shabanews.net/News/No/18338 |archivedate=۱۳ سپتامبر ۲۰۱۴ |dead-url=yes}}</ref> صنایع دستی متنوعی در بروجرد تولید می‌شوند و بروجرد به‌عنوان یکی از مهمترین مراکز تولید صنایع‌دستی در کشور و استان شناخته می‌شود. دو رشته ورشوسازی و حرمی‌بافی به عنوان رشته‌های منحصربه‌فرد این شهر شناخته می‌شوند. در سال ۱۳۹۸ [[سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری|سازمان میراث فرهنگی]] این شهر را به عنوان '''شهر ملی ورشو''' به ثبت رساند.<ref name="times9805">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://borujerdtimes.ir/1398/05/بروجرد-به-عنوان-شهر-ملی-ورشو-انتخاب-شد/ |عنوان=بروجرد به عنوان شهر ملی ورشو انتخاب شد | ناشر =روزهای بروجرد |تاریخ =۱۳۹۸/۰۵/۱۵ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۸/۰۶/۰۵}}</ref><ref name="mehr9805">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= |عنوان=بروجرد شهر ملی «ورشو» شد | ناشر =خبرگزاری مهر |تاریخ =۱۳۹۸/۰۴/۳۱ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۸/۰۶/۰۵}}</ref>
 
== ریشه‌شناسی ==
== مردم‌شناسی ==
=== جمعیت ===
بر پایه [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران|سرشماری عمومی نفوس و مسکن]] در [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۹۵)|سال ۱۳۹۵]] جمعیت این شهر ۳۲۴٬۹۹۷۲۲۴٬۹۹۷ نفر بوده‌است.<ref>{{سرشماری ۱۳۹۵|۱۵}}</ref>
طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران، جمعیت شهر بروجرد برابر با ۳۴۰٬۶۵۴۲۴۰٬۶۵۴ نفر گزارش شده‌است که رتبه سی و سوم را در شهرهای ایران داشت. این شهر در سال ۱۳۸۵ جمعیتی برابر با ۳۲۴٬۵۴۷۲۲۴٬۵۴۷ نفر داشت. تعداد خانوارهای این شهر در همین سال ۵۹٫۴۳۱ خانواده بود.<ref name="آمار">{{یادکرد وب |url=http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.informationfile/ |title=پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران |accessdate=۲۹ ژوئن ۲۰۰۷ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090418055657/http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.informationfile/ |archivedate=۱۸ آوریل ۲۰۰۹ |dead-url=yes}}</ref> جمعیت این شهر در سال‌های ۱۳۶۵، ۱۳۷۰ و ۱۳۷۵ به ترتیب ۲۸۶،۱۸۶، ۳۰۱۲۰۱ و ۳۱۷هزار۲۱۷هزار نفر بوده‌است.<ref>[https://archive.is/20130428141816/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=200&geo=-106&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg&va=&pt=a جمعیت شهرهای ایران در World Gazetteer] بازدید ۱۰/۲/۱۳۸۶</ref>
 
نخستین سرشماری رسمی جمعیت بروجرد در سال ۱۳۳۵ صورت گرفته و جمعیت شهر بروجرد در آن سال نزدیک پنجاه هزار نفر (۱۴۹۱۸۶۴۹۱۸۶ نفر) بوده‌است. میانگین رشد سالانه جمیعت این شهر بین سالهای ۱۳۳۵ و ۱۳۷۵ برابر با ۳٫۷۹ درصد بوده‌است<ref name="lorestan1375">{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=F&no=88073&S=TP |عنوان=جمعیت شهرهای استان لرستان |ناشر=شرکت مدیریت منابع آب ایران |تاریخ=۱۳۹۳ |تاریخ بازبینی=۱۳۹۳/۶/۱۴ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028121302/http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=F |archivedate=۲۸ اکتبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}</ref>
 
[[پرونده:Borujerd population growth fa 01.png|بندانگشتی|380px|روند و درصد رشد جمعیت بروجرد از ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵.]]
{{جمعیت تاریخی|۱۳۳۵|۱۴۹۱۸۶۴۹۱۸۶|۱۳۴۵|۱۷۱۴۸۶۷۱۴۸۶|۱۳۵۵|۲۰۱۳۴۵۱۰۱۳۴۵|۱۳۶۵|۲۸۳۸۷۹۱۸۳۸۷۹|۱۳۷۰|۳۰۱۰۱۶۲۰۱۰۱۶|۱۳۷۵|۳۱۷۸۰۴۲۱۷۸۰۴|۱۳۸۵|۳۲۴۵۴۷۲۲۴۵۴۷|۱۳۹۰|۳۴۰۶۵۴۲۴۰۶۵۴|۱۳۹۵|۳۳۴۹۹۷۲۳۴۹۹۷|align=center}}
 
=== زبان و گویش ===
=== بهداشت و درمان ===
بروجرد دارای پنج بیمارستان عمومی با نام‌های امام خمینی و شهید چمران و کوثر تأمین اجتماعی و آیت‌الله بروجردی و بیماری‌های خاص و چند بیمارستان خصوصی از جمله بهبود، امیرالمومین (ع) و … است. بیمارستان امام خمینی با بیش از یک قرن سابقه، دارای ۱۰۰ تخت فعال است و بیمارستان شهید چمران نیز با نیم قرن سابقه ساخت<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://isna.ir/fa/news/91012809654/بیمارستان-های-بروجرد-در-حال-پیوستن-به-آثار |عنوان=بیمارستان‌های بروجرد در حال پیوستن به آثار تاریخی!
| ناشر =ایسنا |تاریخ = ۲۸ فروردین ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی= ۲۹ مرداد ۱۳۹۲}}</ref> دارای ۱۷۰ تخت فعال می‌باشد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.sinanews.ir/News/Print/?ID=15190 |عنوان=شهرستانی با ۴۰۰ هزار نفر جمعیت و ۲۷۰ تخت بیمارستانی |ناشر=سینا نیوز |تاریخ= |تاریخ بازبینی=۲۹ مرداد ۱۳۹۲ |archive-date=6 اکتبراكتبر 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006114230/http://www.sinanews.ir/News/Print/?ID=15190 }}</ref> تا مرداد ۱۳۹۲ تعداد ۴۰۵ پزشک در شهرستان بروجرد مشغول به کار بوده‌اند که از این تعداد، ۹۵ نفر دارای تخصص پزشکی، ۵۰ نفر دندانپزشک و ۴۰ نفر داروساز بوده‌اند. تعداد پزشکان عمومی این شهرستان در همین مدت برابر با ۲۲۰ نفر بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.borujerdtimes.ir/akhbar/faalyt-405-pzshk-dr-brvjrd.aspx |عنوان=فعالیت ۴۰۵ پزشک در بروجرد |ناشر=روزهای بروجرد |تاریخ=۲۹ مرداد ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=۲۹ مرداد ۱۳۹۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130823203844/http://www.borujerdtimes.ir/akhbar/faalyt-405-pzshk-dr-brvjrd.aspx |archivedate=۲۳ اوت ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref>
 
== هنر ورشوسازی در بروجرد ==
!style="background: #FFCC00; color:#000000" | زمان تقریبی سفر
|-style="background: #FFFFFF; color:#000000"
| [[تهران]] || ۳۳۰ || ۵۴ ساعت
|-style="background: #FFE77C; color:#000000"
| [[مشهد]] || ۱۱۹۲ || ۱۲:۲۰ ساعت