تفاوت میان نسخه‌های «کبد»

۶٬۰۷۲ بایت اضافه‌شده ،  ۱ ماه پیش
(←‏اهمیت بالینی: بازنویسی)
 
== اهمیت بالینی ==
=== بیماری ===
* [[یرقان]]
{{اصلی|بیماری‌های کبدی}}
* [[سیروز کبد]]
[[پروندهFile:Big Liver Tumor.JPG|بندانگشتی|چپthumb|تومور لبلوب سمت چپچپِ کبد]]
* درد و احساس سنگینی سمت راست شکم<ref>{{یادکرد وب |url=http://fa.parsiteb.com/news.php?nid=9211 |title=بیماری‌های کبد |accessdate=۵ آوریل ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110505155002/http://fa.parsiteb.com/news.php?nid=9211 |archivedate=۵ مه ۲۰۱۱ |dead-url=yes}}</ref>
کبد، عضو حیاتی بدن است که تقریباً از همه اعضای دیگر بدن پشتیبانی می‌کند. همچنین کبد، به علت موقعیت استراتژیک و عملکردهای چندبعدی‌اش، در معرض انواع زیادی از بیماری هاست.<ref>[http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/cirrhosis/ Cirrhosis Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030040354/http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/cirrhosis/ |date=2011-10-30}} National Digestive Diseases Information Clearinghouse. Retrieved 2010-01-22</ref> ناحیه برهنه کبدی، منطقه‌ای است که در معرض عبور عفونت از حفره شکمی به [[حفره سینه‌ای]] است. می‌توان بیماری‌های کبدی را توسط [[آزمون عملکرد کبد|آزمون‌های عملکرد کبدی]] تشخیص داد، یعنی آزمایش‌های خونی که قادر به تشخیص نشانگرهای (مارکرهای) مختلفی هستند. به عنوان مثال، [[پروتئین فاز حاد|واکنشگران فازِ حاد]]، توسط کبد و در واکنش به آسیب یا التهاب تولید می‌شوند.
* تورم پاها
* بزرگی جگر و [[طحال]]
 
[[هپاتیت]]، یکی از بیماری‌های رایجِ مرتبط با التهاب کبدی است. رایج‌ترین دلیل این بیماری، ویروسی بوده و رایج‌ترین عامل این عفونت‌ها [[هپاتیت آ|هپاتیت A]]، [[هپاتیت ب|B]]، [[هپاتیت سی|C]]، [[هپاتیت دی|D]] و [[هپاتیت ئی|E]] اند. برخی از این عفونت‌ها از طریق روابط جنسی [[بیماری‌های آمیزشی|منتقل می‌شوند]]. ممکن است التهاب کبدی از طریق سایر ویروس‌های خانواده [[هرپس‌ویروسان]]، چون ''[[ویروس هرپس سیمپلکس]]'' نیز ایجاد شوند. عفونت مزمنِ ناشی از ویروس هپاتیت B یا C، از اصلی‌ترین دلایل [[سرطان کبد]] اند.<ref>[http://www.webmd.com/hepatitis/ Hepatitis A, B, and C Center: Symptoms, Causes, Tests, Transmission, and Treatments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131173401/http://www.webmd.com/hepatitis/ |date=2016-01-31}}. Webmd.com (2005-08-19). Retrieved on 2016-05-10.</ref> حدود ۲۴۸ میلیون نفر در سراسر جهان دچار عفونت مزمنِ هپاتیتِ B (که ۸۴۳٬۷۲۴ نفرشان در آمریکا اند)<ref name="pmid 26231459">{{cite journal |vauthors=Schweitzer A, Horn J, Mikolajczyk RT, Krause G, Ott JJ |title=Estimations of worldwide prevalence of chronic hepatitis B virus infection: a systematic review of data published between 1965 and 2013 |journal=Lancet |volume=386 |issue=10003 |pages=1546–1555 |year=2015 |pmid=26231459 |doi=10.1016/S0140-6736(15)61412-X |s2cid=41847645}}</ref> و ۱۴۲ میلیون نفر دچار عفونت مزمن هپاتیتِ C{{رچ}}<ref name=Global>{{cite journal |title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=Lancet |volume=388 |issue=10053 |pages=1545–1602 |year=2016 |pmid=27733282 |pmc=5055577 |doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6 |last1=Vos |first1=Theo |last2=Allen |first2=Christine |last3=Arora |first3=Megha |last4=Barber |first4=Ryan M. |last5=Bhutta |first5=Zulfiqar A. |last6=Brown |first6=Alexandria |last7=Carter |first7=Austin |last8=Casey |first8=Daniel C. |last9=Charlson |first9=Fiona J. |last10=Chen |first10=Alan Z. |last11=Coggeshall |first11=Megan |last12=Cornaby |first12=Leslie |last13=Dandona |first13=Lalit |last14=Dicker |first14=Daniel J. |last15=Dilegge |first15=Tina |last16=Erskine |first16=Holly E. |last17=Ferrari |first17=Alize J. |last18=Fitzmaurice |first18=Christina |last19=Fleming |first19=Tom |last20=Forouzanfar |first20=Mohammad H. |last21=Fullman |first21=Nancy |last22=Gething |first22=Peter W. |last23=Goldberg |first23=Ellen M. |last24=Graetz |first24=Nicholas |last25=Haagsma |first25=Juanita A. |last26=Hay |first26=Simon I. |last27=Johnson |first27=Catherine O. |last28=Kassebaum |first28=Nicholas J. |last29=Kawashima |first29=Toana |last30=Kemmer |first30=Laura |display-authors=29}}</ref> (که ۲٫۷ میلیونشان در آمریکا اند)<ref name="urlwww.hepatitisc.uw.edu">{{cite web |url=https://www.hepatitisc.uw.edu/pdf/screening-diagnosis/epidemiology-us/core-concept/all |title=www.hepatitisc.uw.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825131002/http://www.hepatitisc.uw.edu/pdf/screening-diagnosis/epidemiology-us/core-concept/all |archive-date=2017-08-25 |url-status=live}}</ref> هستند. همچنین ۱۱۴ میلیون و ۲۰ میلیون مورد به ترتیب دچار هپاتیت A{{رچ}}<ref name=Global/> و هپاتیت E{{رچ}}<ref name="urlWHO | Hepatitis E">{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs280/en/ |title=WHO &#124; Hepatitis E |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312074914/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs280/en/ |archive-date=2016-03-12 |url-status=live}}</ref> می‌باشند، اما این موارد عموماً درمان شده و بیماریشان حاد نمی‌شود. ویروس هپاتیت D از اقمار{{efn|satellite}} ویروس هپاتیت B است،{{efn|یعنی تنها در حضور این ویروس قادر به ایجاد عفونت است}} که نزدیک به ۲۰ میلیون نفر از افراد مبتلا به هپاتیت B را در سطح جهان درگیر کرده‌است.{{efn|این نوع عفونت را co-infection گویند که می‌توان به هم-عفونت معادل‌سازی کرد.}}<ref name="pmid 16903225">{{cite journal |vauthors=Dény P |title=Hepatitis delta virus genetic variability: from genotypes I, II, III to eight major clades? |journal=Curr. Top. Microbiol. Immunol. |series=Current Topics in Microbiology and Immunology |volume=307 |pages=151–171 |year=2006 |pmid=16903225 |doi= 10.1007/3-540-29802-9_8|isbn=978-3-540-29801-4}}</ref>
[[پرونده:Big Liver Tumor.JPG|بندانگشتی|چپ|تومور لب چپ کبد]]
 
[[انسفالوپاتی کبدی]]، ناشی از تجمع [[توکسین]]‌ها در جریان خون است که اغلب در حالت طبیعی، توسط کبد برداشت می‌شوند. این عارضه ممکن اس منجر به کما شده و وضعیتی بحرانی ایجاد نماید. [[نشانگان باد-کیاری]]، عارضه‌ای است که توسط انسداد وریدهای هپاتیک (شامل [[ترومبوز]]) شکل می‌گیرد و موجب تخلیه کبد می‌گردد. همراه با آن، درد کلاسیک سه‌گانه، [[آب‌آوردگی شکم|آسیت‌ها]] و [[بزرگ‌کبدی|بزرگی کبد]] نیز ظاهر می‌شود.<ref>{{cite journal|vauthors=Rajani R, Melin T, Björnsson E, Broomé U, Sangfelt P, Danielsson A, Gustavsson A, Grip O, Svensson H, Lööf L, Wallerstedt S, Almer SH|date=Feb 2009|title=Budd-Chiari syndrome in Sweden: epidemiology, clinical characteristics and survival – an 18-year experience|journal=Liver International|volume=29|issue=2|pages=253–259|doi=10.1111/j.1478-3231.2008.01838.x|pmid=18694401|s2cid=36353033}}</ref> بسیاری از بیماری‌های کبد، موجب [[یرقان]] می‌شوند که علتش، افزایش [[بیلی‌روبین]] در دستگاه گردشی است. بیلی‌روبین ناشی از تجزیه [[هموگلوبین]] حاصل از [[گلبول قرمز|گلبول‌های قرمزِ]] مردهٔ خون است. در حالت طبیعی، کبد بیلی‌روبین را از خون برداشت نموده و آن را از طریق صفرا دفع می‌کند.
جگر تقریباً از هر اندامی در بدن حمایت می‌کند و برای بقا حیاتی است. به‌دلیل محل استراتژیک و عملکردهای چندبعدی خود جگر نیز مستعد بسیاری از بیماری‌ها است.<ref>[http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/cirrhosis/ Cirrhosis Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111030040354/http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/cirrhosis/ |date=۳۰ اکتبر ۲۰۱۱}} National Digestive Diseases Information Clearinghouse. Retrieved on 2010-01-22</ref>
 
بخشی از بیماری‌های ناشی از مصرف افراطی الکل، تحت عنوان [[سیروز کبدی|بیماری‌های الکلیِ کبد]] دسته‌بندی شده و شامل هپاتیت الکلی، [[کبد چرب]] و [[سیروز]] می‌شوند. عوامل کمک کننده به پیشرفت بیماری‌های الکلیِ کبد، نه تنها شامل کم و کیف مصرف الکل شده، بلکه همچنین ممکن است شامل عواملی چون جنسیت، ژنتیک و ترومای کبدی نیز شود. ممکن است آسیب کبدی ناشی از [[سمیت کبد|داروها]] نیز شود، به‌خصوص [[استامینوفن|پاراستامول]] و داروهایی که جهت درمان سرطان مورد استفاده هستند. در ورزش‌های رزمی نیز ممکن است کبد دچار پارگی و گسست شود.
عمومی‌ترین بیماری‌ها شامل: عفونت‌هایی از جمله [[هپاتیت]]‌های [[هپاتیت آ|آ]]، [[هپاتیت ب|ب]]، [[هپاتیت سی|سی]]، [[هپاتیت دی|دی]]، [[هپاتیت ای|ای]]، آسیب‌های ناشی از نوشیدنی‌های الکلی، [[کبد چرب]]، [[سیروز]]، [[سرطان]]، آسیب‌های دارویی (به خصوص توسط [[استامینوفن]] (پاراستامول) و داروهای ضد سرطانی).
 
[[سیروز صفراوی|کلانژیت صفراوی اولیه]]،{{efn|Primary biliary cholangitis}} یک [[بیماری خودایمنی]] مربوط به کبد است.<ref>{{cite journal|last=Hirschfield|first=GM|author2=Gershwin, ME|title=The immunobiology and pathophysiology of primary biliary cirrhosis|journal=Annual Review of Pathology|date=Jan 24, 2013|volume=8|pages=303–330|pmid=23347352|doi=10.1146/annurev-pathol-020712-164014}}</ref><ref name="Dancygier2010">{{cite book |first=Henryk |last=Dancygier |title=Clinical Hepatology Principles and Practice of|url=https://books.google.com/books?id=lrPX8C4p90QC&pg=PA895 |access-date=29 June 2010 |year=2010 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-04509-7 |pages=895–}}</ref> نشانه آن، تخریب پیش‌روندهٔ آهستهٔ [[مجرای صفراوی|مجاری صفراویِ]] کوچک کبد است، به طوری که مجاری بین-لوبی (کانال‌های هرینگ{{efn|Canals of Hering}}) در مراحل اولیه بیماری تحت تأثیر قرار می‌گیرند.<ref>{{cite journal |last1=Saxena |first1=Romil |last2=Theise |first2=Neil |title=Canals of Hering: Recent Insights and Current Knowledge |journal=Seminars in Liver Disease |volume=24 |issue=1 |pages=43–48 |year=2004 |pmid=15085485 |doi=10.1055/s-2004-823100 |url=https://www.researchgate.net/publication/8618787}}</ref> هنگامی که این مجاری آسیب ببینند، [[صفرا]] و سایر توکسین‌ها در کبد تجمع یافته (کلستاز{{efn|Cholestasis}}) و طی زمان بافت کبد را در ترکیب با آسیب‌های همزمانِ ناشی از دستگاه ایمنی، تخریب می‌نمایند. این افرآیند قادر به ایجاد زخم ([[فیبروز]]) و [[سیروز]] است. سیروز، مقاومت جریان خونی را در کبد بالا برده و می‌تواند منجر به [[پرفشاری ورید باب]] گردد. آناستوموزهای متراکم شده{{efn|Congested Anastomoses، نوع خاصی از آناستوموز}} بین دستگاه وریدیِ بابی و گردش سیستمی، ممکن است از پیامدهای بعدی آن باشد.
بسیاری از بیماری‌های کبدی با [[یرقان]] ناشی از افزایش سطح [[بیلی‌روبین]] در سیستم همراه است. بیلی‌روبین نتیجه فروپاشی [[هموگلوبین]] [[گلبول قرمز|گلبول‌های قرمز]] خون است؛ به‌طور معمول، جگر بیلی روبین را از خون خارج کرده و از طریق صفرا دفع می‌کند.
 
همچنین بیماری‌های کبدی متعددی در ردهٔ کودکان قرار دارند که شامل این موارد اند: آترزی صفراوی،{{efn|Biliary Atresia}} [[کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین|نقص آنتی‌تریپسینِ آلفا-۱]]، [[سندرم آلاژیل]]، کلستاز بین-کبدی خانوادگیِ پیش‌رونده،{{efn|progressive familial intrahepatic cholestasis}} هیستیوسیتوزِ سلولیِ لانگرهانس{{efn|Langerhans cell histiocytosis}} و همانژیومای کبدی{{efn|hepatic hemangioma}} که یک [[توور خوش‌خیم]] است و از رایج‌ترین انواع تومورهای کبدی بوده و تصور می‌رود که مادرزادی باشد. یکی از اختلالات ژنتیکی، بیماری پلی‌کیستیِ کبد است که می‌تواند در مراحل بعدی زندگی موجب ایجاد چندین کیست در بافت کبدی شده و اغلب نیز بدون علامت است. بیماری‌هایی که با عملکرد کبدی تداخل دارند، منجر به اختلال در نظم این فرایندها می‌گردند. با این حال، کبد ظرفیت بالایی در [[بازسازی (زیست‌شناسی)|بازسازی]] داشته و دارای ظرفیت اندوخته‌سازی بالایی است. در اکثر موارد، کبد تنها در مرحله‌ای از خود نشانه بروز می‌دهد که آسیب شدیدی دیده باشد.
بسیاری از بیماری‌های کبدی در کودکان نیز وجود دارد، از جمله انسداد مجاری صفراوی، [[کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین]]، [[سندرم آلاژیل]]، کلستاز داخل کبدی خانوادگی پیشرونده و هیستوسیتوز سلول لانگرهانس.
 
[[بزرگ‌کبدی|هپاتومگالی]]، به بزرگ شدن کبد اشاره داشته و ممکن است ناشی از دلایل زیادی باشد. در سنجش اندازه کبد،{{efn|liver span}} این بزرگ شدگی قابل لمس است.
بیماری‌هایی که با عملکرد جگر تداخل دارند اختلالاتی را در فرایندهای آن ایجاد خواهند کرد. هرچند، جگر ظرفیت بالایی برای بازسازی و ذخیره‌سازی دارد. در بیشتر موارد، جگر تنها علائم را بعد از آسیب گسترده نشان می‌دهد.
 
بیماری‌های جگر با [[آزمون عملکرد کبد]] تشخیص داده می‌شوند، به‌عنوان مثال، توسط تولید [[پروتئین فاز حاد]].
 
همچنین بیماری‌های دیگری نیز هستند که به‌طور مستقیم بیماری جگر شناخته نمی‌شوند ولی ممکن است موجب اختلال در عملکرد جگر شوند، به عنوان مثال عامل دیفتری در گلو رشد می‌کند و توکسین آن بر جگر و کلیه و اعصاب و قلب اثر می‌کند. همچنین یکی از علل مرگ بیماری مالاریا نارسایی جگر و کلیه است.
 
=== بازسازی و پیوند ===
[[پرونده:Liver..JPG|بندانگشتی|چپ|بعد از برش لب چپ جگر]]
 
جگر تنها اندام داخلی بدن انسان است که توانایی باززایی طبیعی [[بافت (زیست‌شناسی)|بافت‌های]] از دست رفته را دارد؛ کمتر از ۲۵٪ جگر می‌تواند به‌تمام جگر احیا شود.<ref name=regen>{{cite book|title=Liver Regeneration|year=2011|publisher=De Gruyter|location=Berlin|isbn=978-3-11-025079-4|page=1|url=http://books.google.co.za/books?id=RJEg-p-9iqsC&pg=PA1|editor=Dieter Häussinger}}</ref> باززایی بسیار سریع است. جگر طی یک تا دو هفته بعد از از دست دادن بیش از ۵۰٪ حجم خود به اندازه طبیعی خود باز خواهد گشت.
 
این عمل دلیل عمدهٔ بازگشت [[هپاتوسیت]]‌ها به [[چرخه یاخته‌ای]] است. هپاتوسیت‌ها از [[فاز جی صفر]] خاموش به [[گام نخستین رشد|فاز جی ۱]] رفته و تحت میتوز قرار می‌گیرند. این فرایند توسط گیرنده پی ۷۵ فعال می‌شود.<ref name="pmid 18515089">{{cite journal |author=Suzuki K, Tanaka M, Watanabe N, Saito S, Nonaka H, Miyajima A |title=p75 Neurotrophin receptor is a marker for precursors of stellate cells and portal fibroblasts in mouse fetal liver |journal=Gastroenterology |volume=135 |issue=1 |pages=270–281.e3 |year=2008 |pmid=18515089 |doi=10.1053/j.gastro.2008.03.075}}</ref>
 
سه پیوند اولیهٔ جگر انسان توسط توماس استارزل در سال ۱۹۶۳ در ایالات متحده انجام شد.<ref>Starzl, T.E. , T.L. Marchioro, K.N. Von Kaulla, G. Hermann, R.S. Brittain, W.R. Waddell, "Homotransplantation of the liver in humans." ''Surg Gynecol Obstet'' 117: 659-676, 1963.</ref> در سال ۱۹۶۸، روی کالن در کمبریج انگلستان اولین پیوند جگر را در بریتانیای کبیر انجام داد.<ref>R.Y. Calne, R. Williams, "Liver transplantation in man. I. Observations on technique and organization in five cases." ''Br Med'' 4: 535-540, 1968.</ref>
 
[[پیوند کبد]] تنها گزینه برای افرادی است که مبتلا به نارسایی غیرقابل بازگشت کبدی هستند. بیشتر پیوندهای انجام شده برای بیماری‌های مزمن باعث [[سیروز]] می‌شوند، از جمله [[هپاتیت سی]] مزمن، [[الکلیسم]]، هپاتیت‌های خودایمن و بسیاری دیگر از بیماری‌ها. پیوندهای جگر انجام شده برای [[نارسایی حاد کبد]] که در آن نارسایی در طول چند روز هفته رخ می‌دهد کمتر شایع است.
 
=== قطب‌های پیوند جگر ایران ===
شهرهای [[شیراز]]، [[تهران]]، [[مشهد]] و [[کرمان]] قطب‌های پیوند کبد در ایران هستند. [[اصفهان]]، [[اهواز]]، [[تبریز]] و [[رشت]] از دیگر شهرهای فعال در پیوند کبد هستند.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://www.mehrnews.com/amp/4498020/ | عنوان = تازه‌ترین نتایج ۲۵ سال «پیوند کبد» ایران |ناشر = خبرگذاری مهر|تاریخ بازبینی=}}</ref>
 
== به عنوان غذا ==