تفاوت میان نسخه‌های «پته»

به نسخهٔ 32613265 از Brayan ocaner (بحث) برگردانده شد: تبلیغی (توینکل)
(ویرایش جزئی و اصلاح ظاهری)
برچسب: برگردانده‌شده
(به نسخهٔ 32613265 از Brayan ocaner (بحث) برگردانده شد: تبلیغی (توینکل))
برچسب: خنثی‌سازی
 
[[پرونده:Patteh.jpg|بندانگشتی|300px]]
'''پته''' (یا پته دوزی) نوعی از رودوزی‌های [[کرمان]] است. پارچه زمینه پته پارچه‌ای ضخیم و پشمی است که عریض نامیده می‌شود. هنرمندان پته دوز که اکثراً نیز از زنان و دختران خانه‌دار هستند باکمک سوزن نقوشی ذهنی را که ملهم از پندارها و بینش‌های شخصی شان است، به وسیلهٔ بخیه‌های نخی رنگین بر زمینه ی‌پارچهٔ پشمی ضخیمی (عریض) می‌نشانند.
== پته دوزی ==
یکی از رودوزی‌های زیبای ایران پته دوزی است و هنری است که اختصاص به زنان خوش ذوق در استان کرمان دارد و زیبایی خیره‌کننده و چشم‌نوازی دارد.<ref name="ReferenceA">{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=سید صدر |نام=سید ابو القاسم |کتاب= دائرةالمعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن| ناشر= همکار انتشارات آذر|سال=59 -60-61}}</ref>
این رودوزی زیبا را بر روی پارچه‌های پشمی یک رنگ که عریض نامیده می‌شود می‌دوزند نخ‌هایی که بکار می‌رود نخ‌هایی از جنس پشمی هستند و این نخ‌ها ظریف و رنگارنگ هستند و معمولاً به رنگ‌های عنابی، مشکی، سبز، زرد، نارنجی، قرمز و آبی سفید استفاده می‌شوند، طرح‌های مختلف اعم از انواع بته جقه یا طرح‌های هندسی را استفاده می‌کنند.<ref name="ReferenceA" />
 
== مصارف پته دوزی ==
== تعریف کلی ==
به‌طور کلی پته دوزی به نوعی دوخت اطلاق می‌شود که همهٔ زمینه اش و گاهی قسمت‌های بیشتری از آن را با [[نخ‌های پشمی]]یا کرکی الوان یا[[نخ ابریشمی]] و خیلی کم [[نخ گلابتون]]دوخته می‌شود.
پته دوزی هم‌اکنون در[[کرمان]] و [[زرند]] و [[رفسنجان]] و [[سیرجان]] رواج دارد و رایج است.<ref name="ReferenceB" />
 
== تاریخچه پته دوزی ==
متأسفانه تاریخ دقیقی از پیدایش این هنر زیبا در دست نیست زیرا در برابر عوامل جوی آسیب‌پذیر بوده اما در[[سفر نامهٔ شاردن]] به[[دوره صفوی]] در کرمان اشاره شده‌است که کاربردهای مختلفی داشته‌است.
در کتاب‌های گوناگون هنری قدیمی‌ترین نمونه از پته دوزی در دنیا را متعلق به سال ۱۲۸۵هجری قمری دانسته‌اند.<ref name="ReferenceB" />
در مورد این نمونه قدیمی باید اشاره کرد که به صورت سوزنی بوده و همهٔ زمینه اش با گل‌های ریز افشان به صورت محرمات و جناغی کج با استفاده از نخهای ابریشمی رنگین و روی پارچه‌ای از جنس پشم کرم رنگ انجام شده‌است و متعلق به سدهٔ ۱۲ هجری قمری است دورش با پتک دوزی و حاشیه اش به صورت پته دوزی و با نقش بته جقه‌ای قهر و آشتی می‌باشد.
یک نمونه دیگر که از نظر تاریخی بر روانداز قبر شاه نعمت اله ولی تقدم دارد بقچهٔ پته دوزی و سلسله دوزی فرج اله کرمانی می‌باشد و تاریخ آن به سال ۱۲۸۰هجری قمری اشاره دارد.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= سید صدر|نام= سید ابو القاسم|کتاب= دائرةالمعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن| ناشر= |سال=}}</ref>
تعابیر گوناگونی به دست آمده و اختلاف نظر هابعضی پته را نشانهٔ رمزگونه به معنی شعله آتش [[آتشکده‌های زردشتی]] می‌دانند گروهی آن را مثل [[بادام]] یا الهام از[[گلابی]] برشمردن و آخرین نظریه آن را تجسم شیوهٔ یافته گیاهی هندی که از هند نمونه پته اش بدست آمده تعبییر کرده‌اند.
 
== مواد اولیه و مصالح پته ==
[[پرونده:Patteh-Kerman.png|پته [[کرمان]]|بندانگشتی|300px]]
مواد تشکیل دهنده پته شامل عریض (پارچه زمینه) و ریس (نخ‌های رنگین) می‌باشند.
 
=== شال یا عریض ===
که در گذشته از آن برای دوخت دامن، کت و پالتو نیز استفاده بعمل می‌آمد پارچه‌ای دستباف است که به وسیلهٔ دستگاه‌های بافندگی چوبی تولید می‌شد؛ ولی در سال‌های اخیر دستگاه‌های چوبی جای خود را به دستگاه‌های تک فاز برقی دادند و پس از آن نیز تدریجابافته‌های کارخانه یی جانشینی عریض‌های دستباف شده و هم‌اکنون پته‌های استان کرمان‌را بیشتر اینگونه پارچه‌های کارخانه یی تشکیل می‌دهد.
 
عریض در هنر پته دوزی نیز کاربرد دارد. عریض پارچه‌ای نسبتاً ضخیم در رنگ‌های شتری، سبز، قرمز، سورمه‌ای و سفید است که به عنوان بستری برای انجام دوخت‌های پته دوزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. امروزه عریض پته را به دلیل ارزانی و آسانی در عمل‌آوری پشم گوسفند، عمدتاً از این الیاف تهیه می‌کنند، اما در گذشته از کرک بز یا شتر و ابریشم نیز بافته می‌شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=مواد اولیه پته دوزی شامل چه چیزهایی است؟|نشانی=https://www.botehjegheh.com/pateh-materials/|وبگاه=بته جقه|تاریخ=2021-08-08|بازبینی=2021-11-04|کد زبان=fa-IR}}</ref>
 
=== ریس ===
پس از اتمام دوخت پته را شسته و با کمک دستگاه مخصوصی بنام نورد اتو زده و آماده ی‌فروش می‌کنند.
 
یکی از معروفترین پته‌ها، روپوش مقبره [[شاه نعمت‌الله ولی]] در [[ماهان]] کرمان است که یکی از پرکارترین پته‌های تولید شده در ایران بوده و بیش از یک قرن از عمر آن می‌گذرد.
== نقوش پته دوزی ==
 
معروفترین نقوش پته، طرح پته‌ای یا درخت زندگی است که به نام‌های متعدد در پته به کارگرفته می‌شود، مانند پته میری، پته ترمه‌ای، پته جقه‌ای، پته بادامی، پته سربندی، پته افشاری، پته کردستانی و غیره. از دیگر طرح‌های پته دوزی، پیچک ترنج، سروچه، نقوش حیوانی بخصوص پرندگان و لچک ترنجی را می‌توان نام برد.
 
در حال حاضر پته دوزی بر روی سجاده، جا قرآنی، پرده، رویه، زیر لیوانی، رومیزی، سوزنی، بقچه و… انجام می‌شود.<ref>[http://www.kerman.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=326&Itemid=80 پورتال خدمات الکترونیکی استان کرمان]</ref>
یکی از جدیدترین محصولات کاربردی پته، جعبه چوبی پته می‌باشد که توسط گروه هنری لنا طراحی شده‌است. این هم‌نشینیهم نشینی چوب و پته، ترکیب چشم‌نوازی را رقم زده‌استزده است.
 
== پیوند به بیرون ==
* [http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1460073 پته دوزی میراث به جا مانده از کرمان /اقتصادی وابسته به میراث ملی]، روزنامه سرمایه
* [http://www.kerman.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=326&Itemid=80 سوغات کرمان]، پورتال خدمات الکترونیکی استان کرمان
* [http://aftab.ir/lifestyle/view.php?id=105734 پته دوزی کرمان]{{پیوند مرده|date=آوریل 2021 |bot=InternetArchiveBot }}، وبگاه آفتاب
 
== منابع ==
[[رده:استان کرمان]]
[[رده:سوزن‌دوزی]]
[[رده:سوغات کرمان]]
[[رده:صنایع دستی ایرانی]]
[[رده:کرمان]]
[[رده:سوغات کرمان]]