تفاوت میان نسخه‌های «فوگ»

۱۳ بایت اضافه‌شده ،  ۱ ماه پیش
مرتب‌سازی
(←‏آنالیز فوگ: مثال صوتی)
(مرتب‌سازی)
تعریف جامعی از فنِ فوگ امکان‌پذیر نیست. فوگ‌ها از نظرِ سبکِ آهنگسازان و دوره‌های زمانی با یکدیگر تفاوت دارند و حتی فوگ‌های یک آهنگساز هم ممکن است از لحاظ [[سبک موسیقی|سبک]] و محتوا با هم فرق داشته باشد. اما یک الگوی اصلی و قابل تشخیص وجود دارد که تمام فوگ‌های بزرگ را با عالی‌ترین شکل، معنا و مفهوم می‌بخشد.<ref>{{پک|ورال|۱۳۷۰|ک=فوگ و انوانسیون|ص=۷}}</ref> فوگ‌ها برای هر نوع از سبک‌های [[موسیقی سازی]]، [[موسیقی آوازی|آوازی]]، [[ارکسترال]]، [[سولو|ساز تنها]] و سایر [[ارکستر مجلسی|آنسامبل‌ها]] ساخته شده‌است. ساختار فوگ حداقل از دوصدا تا حتی هفت صدا را در بر می‌گیرد ولی اکثر فوگ‌ها برای سه یا چهار صدا ساخته شده‌اند؛ در آثار آهنگسازان مختلف فوگ‌های دوصدایی کمیاب و ساخت فوگ پنج‌صدایی، شش‌صدایی و هفت‌صدایی، به‌علت استفاده از کنترپوان سخت و پیچیده، امکان‌پذیر اما غیرمعمول است.{{sfn|DeVoto|2021}}
 
=== محتوای فوگ ===
فوگ یک [[فرم (موسیقی)|فرم]] با ساختاری [[کنترپوان|کنترپوانتیک]] است که در دو یا چند صدا و بر یک [[زمینه موسیقایی|درونمایه]] یا '''سوژه''' ساخته می‌شود.{{یاد|دیدگاه دیگری وجود دارد که فوگ یک فرم موسیقایی نیست بلکه یک تکنیک آهنگسازی است، چراکه علاوه بر چیدمان محتوایی، دارای ساختاری [[هارمونی|هارمونیک]] نیز هست.{{sfn|Tovey|1962|p=17}}{{sfn|Ratz|1951|loc=Chapter 3}}}} سوژه در ابتدا معرفی و تعریف شده، سپس مجدداً در تمامی قطعه بارها بازنوازی، [[تقلید (موسیقی)|تقلید]] و تکرار می‌شود. ساختار اصلی فوگ بر مبنای [[چندصدایی|پولیفونی]] (چند‌صدایی مستقل) می‌باشد و دارای سه بخش اصلیِ [[گشایش (موسیقی)|اکسپوزیسیون]]، [[بسط و گسترش موسیقی|بسط‌ و‌ گسترش]]، و «ورود نهایی» (یا قسمت پایانی) که حاوی بازگشت سوژه به [[پایه (موسیقی)|تونیک]] است.{{sfn|Benward|1985|p=45}}
 
=== محتوای فوگ ===
<div align = "center">
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|+مثال از ساختار یک فوگ برای سه صدا در [[موسیقی دوره باروک|دورهٔ باروک]]
|-
! !!colspan=5 style="background-color:#ABCDEF;"|بیان اول !! !! colspan=2 style="background-color:#ABCDEF;"| اولین ورود میانی !! !! style="background-color:#ABCDEF;"| دومین{{سخ}}ورود میانی !! !! colspan=2 style="background-color:#ABCDEF;"| ورود پایانی در تونیک
|-
! !![[پایه (موسیقی)|تونیک]]!![[نمایان (موسیقی)|نمایان]]!! !! تونیک !! ([[نمایان (موسیقی)|ن]]. اضافه) !! !![[گام نسبی]]، [[گام مینور|مینور]]/[[گام ماژور|ماژور]]!! پنجم گام نسبی !! !![[زیرنمایان|زیر نمایان]]!! !! تونیک !! تونیک
|-
![[سوپرانو]]
| سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub> ||rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>کُ{{سخ}}دِ{{سخ}}ت{{سخ}}ا</small>|| کنترسوژه<sub>۲</sub>|| جواب || rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>ا{{سخ}}پ{{سخ}}ی{{سخ}}ز{{سخ}}و{{سخ}}د</small>
|| کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>ا{{سخ}}پ{{سخ}}ی{{سخ}}ز{{سخ}}و{{سخ}}د</small> || سوژه || rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>ا{{سخ}}پ{{سخ}}ی{{سخ}}ز{{سخ}}و{{سخ}}د</small> || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترپوان{{سخ}}آزاد ||rowspan="3" style="background:#ffaa2d"| '''ک{{سخ}}و{{سخ}}د{{سخ}}ا{{سخ}}'''
|-
![[آلتو]]
| || جواب || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub>
|-
![[باس]]
| || || سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || جواب || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || سوژه
|}
</div>
==== اکسپوزیسیون ====
محتوای فوگ با اکسپوزیسیون ([[گشایش (موسیقی)|گشایش]]) یا «بیانِ سوژهٔ اصلی» که مهمترین بخش آن است، بر اساس قوانینی از پیش تعیین‌شده شروع می‌شود اما در ادامه و در بخش‌های بعدی، آهنگساز آزادی‌های بیشتری به‌دست می‌آورد.<ref>{{پک|زندباف|۱۳۶۴|ک=فرم در موسیقی|ص=۵۹}}</ref>{{sfn|Gedalge|1964|p=70}}
===== سوژه و جواب سوژه =====
== آنالیز فوگ ==
آنالیز فوگ، از مهمترین بخش‌های یادگیری هنر فوگ است. اولین نکتهٔ مهم آنالیز فوگ، شناسایی بخش‌های اصلی آن مانند: سوژه، جواب، کنترسوژه و کنترپوان آزاد است، در بخش‌های بعدی می‌توان تکنیک‌هایی مانند: کنتر-اکسپوزیسیون‌ها، استرتوها، کُدِتاها، اپیزودها و [[کودا (موسیقی)|کدا]] یا پایان را شناسایی کرد و سپس وارد کشفِ جرئیات آن شد. شناخت کاملِ هویت فوگ، هیجان‌انگیزترین قسمت آنالیز است.<ref>{{پک|ورال|۱۳۷۰|ک=فوگ و انوانسیون|ص=۱۳۱–۱۳۲}}</ref>
 
مثال زیر آنالیز گزیده‌ای از فوگ شماره ۲ در [[دو مینور]] ([[فهرست آثار باخ |BWV 847]])، میزان‌های ۷ تا ۱۲، از کتاب اول [[کلاویه خوش‌آهنگ]] است که کاربرد بسیاری از ویژگی‌های شرح داده شده در ساختار فوگ را نشان می‌دهد. فوگ برای [[ساز شستی‌دار]] و سه صدا با قواعد کنترسوژه ساخته شده‌است.{{sfn|Bach|1997|p=}} این گزینه مربوط به آخرین ورودی در بخش اکسپوزیسیون است: {{قرمز|سوژه}} در بخش پایین و {{آبی|کنترسوژه<sub>۱</sub>}} در بخش بالا به صدا در می‌آیند و در عین حال صدای میانی، {{سبز|کنترسوژه<sub>۲</sub>}} را بیان می‌کند که با ریتم مشخصی از سوژه به پایان می‌رسد و همیشه سوژه را به همان ترتیب و مانند ابتدا همراهی می‌کند. در ادامه با یک اپیزود از تونیک به [[گام نسبی]] (دو مینور ← [[می بمل ماژور]]) و با استفاده از [[سکانس (موسیقی)|سکانس]] در بخش پایینی، شکل فوگ با حرکتی [[کانن (موسیقی)|کانونیک]] در دو بخش بالایی به فاصلهٔ [[چهارم درست]]، تغییر می‌کند.{{sfn|Verrall|1966|p=33}} پس از اپیزود، ورود سوژه به می بمل ماژور با یک شبه [[کادانس |کادانس کامل]] در اواسط میزان با [[علامت عرضی]] مشخص می‌شود. در اینجا باخ {{سبز|کنترسوژه<sub>۲</sub>}} را تغییر داده‌است تا با [[مد (موسیقی)|مد]] جدید سازگار باشد.{{sfn|Dreyfus|1996|p=178}}
[[پرونده:Wiki-fugue-analysis.jpg|800px|بندانگشتی|وسط|آنالیز بصری بخشی از فوگ شماره ۲ در [[دو مینور]] [[میزان (موسیقی)|میزان]] ۱۲–۷، اثر [[یوهان سباستیان باخ|باخ]]. {{audio|Wiki_fugue_analysis_audio.mid|بشنوید}}]]
مثال زیربالا آنالیزتحلیل گزیده‌ای از فوگ شماره ۲ در [[دو مینور]] ([[فهرست آثار باخ |BWV 847]])، میزان‌های ۷ تا ۱۲، از کتاب اول [[کلاویه خوش‌آهنگ]] است که کاربرد بسیاری از ویژگی‌های شرح داده شده در ساختار فوگ را نشان می‌دهد. فوگ برای [[ساز شستی‌دار]] و سه صدا با قواعد کنترسوژه ساخته شده‌است.{{sfn|Bach|1997|p=}} این گزینه مربوط به آخرین ورودی در بخش اکسپوزیسیون است: {{قرمز|سوژه}} در بخش پایین و {{آبی|کنترسوژه<sub>۱</sub>}} در بخش بالا به صدا در می‌آیند و در عین حال صدای میانی، {{سبز|کنترسوژه<sub>۲</sub>}} را بیان می‌کند که با ریتم مشخصی از سوژه به پایان می‌رسد و همیشه سوژه را به همان ترتیب و مانند ابتدا همراهی می‌کند. در ادامه با یک اپیزود از تونیک به [[گام نسبی]] (دو مینور ← [[می بمل ماژور]]) و با استفاده از [[سکانس (موسیقی)|سکانس]] در بخش پایینی، شکل فوگ با حرکتی [[کانن (موسیقی)|کانونیک]] در دو بخش بالایی به فاصلهٔ [[چهارم درست]]، تغییر می‌کند.{{sfn|Verrall|1966|p=33}} پس از اپیزود، ورود سوژه به می بمل ماژور با یک شبهشبهه [[کادانس |کادانس کامل]] در اواسط میزان با [[علامت عرضی]] مشخص می‌شود. در اینجا باخ {{سبز|کنترسوژه<sub>۲</sub>}} را تغییر داده‌است تا با [[مد (موسیقی)|مد]] جدید سازگار باشد.{{sfn|Dreyfus|1996|p=178}}
 
<div align = "center">
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|+مثال از ساختار یک فوگ برای سه صدا در [[موسیقی دوره باروک|دورهٔ باروک]]
|-
! !!colspan=5 style="background-color:#ABCDEF;"|بیان اول !! !! colspan=2 style="background-color:#ABCDEF;"| اولین ورود میانی !! !! style="background-color:#ABCDEF;"| دومین{{سخ}}ورود میانی !! !! colspan=2 style="background-color:#ABCDEF;"| ورود پایانی در تونیک
|-
! !![[پایه (موسیقی)|تونیک]]!![[نمایان (موسیقی)|نمایان]]!! !! تونیک !! ([[نمایان (موسیقی)|ن]]. اضافه) !! !![[گام نسبی]]، [[گام مینور|مینور]]/[[گام ماژور|ماژور]]!! پنجم گام نسبی !! !![[زیرنمایان|زیر نمایان]]!! !! تونیک !! تونیک
|-
![[سوپرانو]]
| سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub> ||rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>کُ{{سخ}}دِ{{سخ}}ت{{سخ}}ا</small>|| کنترسوژه<sub>۲</sub>|| جواب || rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>ا{{سخ}}پ{{سخ}}ی{{سخ}}ز{{سخ}}و{{سخ}}د</small>
|| کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>ا{{سخ}}پ{{سخ}}ی{{سخ}}ز{{سخ}}و{{سخ}}د</small> || سوژه || rowspan="3" style="background:#ffdead;"| <small>ا{{سخ}}پ{{سخ}}ی{{سخ}}ز{{سخ}}و{{سخ}}د</small> || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترپوان{{سخ}}آزاد ||rowspan="3" style="background:#ffaa2d"| '''ک{{سخ}}و{{سخ}}د{{سخ}}ا{{سخ}}'''
|-
![[آلتو]]
| || جواب || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub>
|-
![[باس]]
| || || سوژه || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || جواب || کنترسوژه<sub>۱</sub> || کنترسوژه<sub>۲</sub> || سوژه
|}
</div>
== انواع فوگ ==
فوگ علاوه بر آن که برای دو‌صدا، سه‌صدا، چهار‌صدا و پنج‌صدا و بیشتر نوشته می‌شود، دارای شکل‌های مختلف دیگری نیز هست و بدین شرح است:<ref>{{پک|ورال|۱۳۷۰|ک=فوگ و انوانسیون|ص=۱۲۸-۱۲۹-۱۳۰}}</ref>