تفاوت میان نسخه‌های «فوگ»

۳۵۵ بایت اضافه‌شده ،  ۱ ماه پیش
بازخوانی و اصلاح متن
(تکمیلی و بازخوانی)
(بازخوانی و اصلاح متن)
[[پرونده:Ricercare a 6 from The Musical Offering.jpg|بندانگشتی|چپ|300px|صفحهٔ اول نسخهٔ خطی قطعهٔ «ریچرکار» اثر: [[یوهان سباستین باخ]]]]
'''فوگ''' (به [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]: Fugue) واژه‌ای برگرفته از ریشه‌ای [[لاتین]] و به معنای فرار و ناپایداری است. مفهومِ فوگ در موسیقی، یک [[فرم (موسیقی)|فرم]] با ساختاری [[کنترپوان|کنترپوانتیک]] است که در دو یا چند صدا و بر اساسِ یک [[زمینه موسیقایی|درونمایه]] یا ('''سوژه)''' ساخته می‌شود. سوژه در ابتدا معرفیبه تنهایی و تعریفبدون شده[[همراهی (موسیقی)|همراهی]] معرفی می‌گردد، سپس مجدداً در تمامی قطعه با همراهی صداهای دیگر، بارها بازنوازی، [[تقلید (موسیقی)|تقلید]] و تکرار می‌شود. این تکرار و توالی هر بار در [[درجه (موسیقی)|درجهدرجات]] و [[گام (موسیقی)|گام‌های]] متفاوتی بیانبه می‌شوداجرا در می‌آید.
 
ساختار فوگ معمولامعمولاً دارای سه بخش اصلیِ [[گشایش (موسیقی)|گشایش]] (اکسپوزیسیون)، [[بسط و گسترش موسیقی|بسط‌ و‌ گسترش]] و [[بازگشایش]] است. اکسپوزیسیون مهمترین بخش فوگ است که در دو نوعِ «فوگ تونال» و «فوگ رئال» ساخته می‌شود که پس از آن نوع سومی به‌نام «فوگ تقلیدی» نیز از آن استخراج می‌گردد. در ادامه و با استفاده از [[مدولاسیون]]، قالب‌های متفاوتی مانند: اپیزودها، کُنتر-اکسپوزیسیون‌ها، اِستِرتوها و غیره شکل می‌گیرد. به‌طور کلی بسط و گسترشِ سوژه و کنترسوژه است که به یک قطعۀ موسیقی در فرم فوگ، وحدت سراسری می‌بخشد. با این حال تعریف جامعی از فنِ فوگ امکان‌پذیر نیست و فوگ‌ها از نظرِ سبکِ آهنگسازان و دوره‌های زمانی با یکدیگر تفاوت دارند.
در [[موسیقی قرون وسطی]]، این اصطلاح به‌طور گسترده‌ای برای نشان‌دادنِ هر گونه اثر در سبک [[کانن (موسیقی)|کانن]] بود، در [[موسیقی دوره رنسانس|دورهٔ رنسانس]] به نوعی سبک «موسیقی تقلیدی» یا [[تقلید (موسیقی)|ایمیتاسیون]] شناخته می‌شد. در [[سده ۱۸ (میلادی)|قرن هجدهم]] به نام «فوگ» خوانده شد که به عنوان فرایندی کامل‌تر از پدیدهٔ «موسیقی تقلیدی» به حساب می‌آمد. پس از [[موسیقی دوره باروک|دورهٔ باروک]] و تکامل این سبک توسط آهنگسازانی چون [[یوهان سباستیان باخ|باخ]]، پیچیدگی در سبک‌ها رو به افول نهاد و نقش فوگ در آثار کمرنگ شده و به جای آن [[فرم (موسیقی)|فرم]] [[سونات]] در [[سمفونی]]‌ها رواج یافت. اما با این حال آهنگسازانی نظیر [[موتزارت]]، [[بتهوون]] و حتی آهنگسازان [[موسیقی مدرن|مدرنی]] چون [[شوستاکوویچ]] آثاری در این زمینه خلق کردند.
 
== تاریخچه ==
اصطلاح فوگ به [[موسیقی قرون وسطی]] برمی‌گردد. فوگ ابتدا به نوعی [[کنترپوان]] [[تقلید (موسیقی)|تقلیدی]] از جمله [[کانن (موسیقی)|کانن‌ها]] که امروزه به‌عنوان [[فرم (موسیقی)|فرمی]] جدا شناخته می‌شود، نامیده می‌شد.{{sfn|Walker|2000|p=۷}} از فوگ به‌عنوان یک اصطلاح در موسیقی برای اولین بار در سال ۱۳۳۰م، استفاده شد. زمانی که یک تئوریسین موسیقی به نام «ژاکوب لیژ»{{یاد|dir=ltr|Jacobus of Liege}}، یک اثر خود را به‌نام «موسیقی آینه‌ای» نوشت.{{sfn|Mann|1960|p=۹}} فوگ از روش [[تقلید (موسیقی)|تقلید]] ظهور کرد، هنگامی که تکرار موسیقی از نت متفاوت دیگری شروع می‌شود.<ref>{{پک|زندباف|۱۳۶۴|ک=فرم در موسیقی|ص=۵۹}}</ref> قبل از [[سده ۱۶ (میلادی)|قرن شانزدهم]]، فوگ در اصل یک سبک بود،{{sfn|Walker|2000|pp=۹–۱۰}} تا این تاریخ آثاری با تکنیک‌هایی شبیه فوگ‌نویسی در قطعات [[موسیقی سازی|سازی]] و [[موسیقی آوازی|آوازی]] و فرم‌هایی چون [[فانتازیا (موسیقی)|فانتزیا]]، [[کاپریس (موسیقی)|کاپریس]]، کانزونا{{یاد|dir=ltr|Canzona}}{{یاد|قطعات آوازی که شبیه قطعات سازی هستند و [[پاساژ (موسیقی)|پاساژهایی]] مانند فوگ دارند.<ref>{{پک|وجدانی|۱۳۷۱|ک=فرهنگ تفسیری موسیقی|ص=۹۶}}</ref>}} و «ریچرکار»{{یاد|dir=ltr|Ricercare}}{{یاد|«ریچرکار» به معنی جستجوکردن، نوعی فرم پیشرو برای شروع فوگ‌نویسی بود.<ref>{{پک|وجدانی|۱۳۷۱|ک=فرهنگ تفسیری موسیقی|ص=۵۱۵}}</ref><ref>{{پک|زندباف|۱۳۶۴|ک=فرم در موسیقی|ص=۸۰}}</ref>}} یافت می‌شود که تا [[قرن هجدهم]]، فوگ با ترکیبی از این فرم‌های متضاد تکامل یافت.{{sfn|Walker.|2001}}
{{تصویر چندگانه|caption_align=center=center
| align = right
| caption2 = [[پالسترینا]]
}}
[[جوزفو زارلینو]] آهنگساز، نویسنده و نظریه‌پرداز در [[موسیقی دوره رنسانس|دورهٔ رنسانس]]، یکی از اولین کسانی بود که تفاوت بین دو نوع کنترپوان‌نویسی در فوگ و کانن (که به‌نام تقلید خوانده می‌شد) را تشخیص داد.{{sfn|Walker|2000|pp=۹–۱۰}} در ابتدا، این امر برای کمک به [[بداهه‌نوازی]] بود ولی در دههٔ ۱۵۵۰م، این شیوه ترکیبی شد. سپس روش [[پالسترینا]] آهنگساز ایتالیایی است که آثارش بر اساس کنترپوان [[مد (موسیقی)|مدال]]، موسیقی تقلیدی و نوشتار «فوگ مانند» وی مبنای «موتِت»‌ها{{یاد|dir=ltr|Motet}}{{یاد|نوعی موسیقی آوازی مذهبی.<ref>{{پک|وجدانی|۱۳۷۱|ک=فرهنگ تفسیری موسیقی|ص=۳۸۴}}</ref>}} بود.{{sfn|Perkins|1999|pp=۸۸۰–۸۱}} سبکسبکِ «پالسترینا» در روش‌های تقلیدی و موتِت‌ها از فوگ امروزی متفاوت است و هر متن و موضوعی به‌طور جداگانه معرفی می‌شد، در حالی که سوژهٔ فوگ در فرم جدید، سراسری است. با این حال سبک پولیفونیکِ پالسترینا مورد تأیید کشیشان بود و در کلیسای امروزی نیز اعتبار آن همچنان به قوت خود باقیست.{{یاد|اعتبار و محبوبیت پالسترینا به حدی بود که برخی او را «شاهزادهٔ موسیقی» و برخی دیگر وی را «پدر موسیقی» می‌خواندند.<ref>{{پک|ل-وینک|۱۳۶۶|ک=چگونه خوب بشنویم|ص=۲۵۵}}</ref>}}<ref>{{پک|ل-وینک|۱۳۶۶|ک=چگونه خوب بشنویم|ص=۲۵۶–۲۵۷}}</ref>
[[پرونده:Johann Sebastian Bach.jpg|ایستاده|بندانگشتی|[[یوهان سباستیان باخ]]، شایسته‌ترین آهنگساز فوگ در تاریخ موسیقی.<ref>{{پک|ل-وینک|۱۳۶۶|ک=چگونه خوب بشنویم|ص=۳۷۱}}</ref>]]
این فرم در [[سده ۱۸ (میلادی)|قرن هجدهم]] به‌نام «فوگ» خوانده شد که به‌عنوان فرایندی کامل‌تر از پدیدهٔ «موسیقی تقلیدی» به حساب می‌آمد.{{sfn|Ratner|1980|p=۲۶۳}} در [[موسیقی دوره باروک|دوره باروک]] نام فوگ به نوعی از آهنگسازی منظم و گسترده نسبت داده شد و آن را عالی‌ترین شیوهٔ نگارش در دانشِ کنترپوان می‌دانستند.<ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۶۹}}</ref> در این دوره آهنگسازانی مانند یان پیترزون سویلینک{{یادچپ|Jan Pieterszoon Sweelinck}} (۱۶۲۱–۱۵۶۲)، [[یوهان یاکوب فروبرگر]]، [[یوهان پاخلبل]]، [[ژیرولامو فرسکوبالدی]]، [[دیتریش بوکسته‌هوده]]، [[آنتونیو ویوالدی]] و دیگران، پیروان این فرم بودند.{{sfn|Walker.|2001}}{{sfn|DeVoto|2021}} تکامل فوگ توسط آهنگسازانی چون [[جرج فردریک هندل|هندل]] و به‌خصوص [[یوهان سباستیان باخ]]، بیشترین تأثیر و محبوبیت را در این دوره داشت، به‌همین دلیل آثار باخ را اوجِ تکامل تاریخ فوگ دانسته و اعتقاد بر این است که تاکنون بی‌نظیر مانده‌است.{{sfn|DeVoto|2021}}
==== کُدا ====
قسمت پایانی یا [[کودا (موسیقی)|کدا]]، غالباً با تکرار سوژه یا قسمت‌هایی از آن بر روی [[نت پدال]] در دومینانت یا تونیک و یا در قالب یک «استرتو» به انتها می‌رسد.<ref>{{پک|زندباف|۱۳۶۴|ک=فرم در موسیقی|ص=۶۴}}</ref>
[[پرونده:قسمت پایانی فوگ.png|800px|بندانگشتی|وسط|قسمت پایانی «هنر فوگ» شماره ۴۴، اثر: [[باخ]]]]
 
== آنالیز فوگ ==
آنالیز فوگ، از مهمترین بخش‌های یادگیری هنر فوگ است. اولین نکتهٔ مهم در آنالیز فوگ، شناسایی بخش‌های اصلی آن مانند: سوژه، جواب، کنترسوژه و کنترپوان آزاد است، در بخش‌های بعدی می‌توان تکنیک‌هایی مانند: کنتر-اکسپوزیسیون‌ها، استرتوها، کُدِتاها، اپیزودها و [[کودا (موسیقی)|کدا]] یا پایان را شناسایی کرد و سپس وارد کشفِ جرئیات آن شد. شناخت کاملِ هویت فوگ، هیجان‌انگیزترین قسمت آنالیز است.<ref>{{پک|ورال|۱۳۷۰|ک=فوگ و انوانسیون|ص=۱۳۱–۱۳۲}}</ref>
[[پرونده:Wiki-fugue-analysis.jpg|800px|بندانگشتی|وسط|آنالیز بصری بخشی از فوگ شماره ۲ در [[دو مینور]] [[میزان (موسیقی)|میزان]] ۱۲–۷، اثر [[یوهان سباستیان باخ|باخ]]. {{audio|Wiki_fugue_analysis_audio.mid|بشنوید}}]]
مثال بالا گزیده‌ای از فوگ شماره ۲ در [[دو مینور]] ([[فهرست آثار باخ |BWV 847]])، میزان‌های ۷ تا ۱۲، از کتاب اول [[کلاویه خوش‌آهنگ]] است که کاربردکاربردِ بسیاری از ویژگی‌های شرح داده شده در ساختار فوگ را نشان می‌دهد. فوگ برای [[ساز شستی‌دار]] و سه صدا با قواعد کنترسوژه ساخته شده‌است.{{sfn|Bach|1997|p=}} این گزینه مربوط به آخرین ورودی در بخش اکسپوزیسیون است: {{قرمز|سوژه}} در بخش پایین و {{آبی|کنترسوژه<sub>۱</sub>}} در بخش بالا به صدا در می‌آیند و در عین حال صدای میانی {{سبز|کنترسوژه<sub>۲</sub>}} را بیان می‌کند که با ریتم مشخصی از سوژه به پایان می‌رسد و همیشه سوژه را به همان ترتیب و مانند ابتدا همراهی می‌کند. در ادامه با یک اپیزود از تونیک به [[گام نسبی]] (دو مینور ← [[می بمل ماژور]]) و با استفاده از [[سکانس (موسیقی)|سکانس]] در بخش پایینی، شکل فوگ با حرکتی [[کانن (موسیقی)|کانونیک]] در دو بخش بالایی به فاصلهٔ [[چهارم درست]]، تغییر می‌کند.{{sfn|Verrall|1966|p=33}} پس از اپیزود، ورود سوژه به «می بمل ماژور» با یک شبهه [[کادانس |کادانس کامل]] در اواسط میزان با [[علامت عرضی]] مشخص می‌شود. در اینجا باخ {{سبز|کنترسوژه<sub>۲</sub>}} را تغییر داده‌است تا با [[مد (موسیقی)|مد]] جدید سازگار باشد.{{sfn|Dreyfus|1996|p=178}}
<div align = "center">
{|class="wikitable" style="text-align:center"