تفاوت میان نسخه‌های «فوگ»

۱٬۸۲۷ بایت اضافه‌شده ،  ۱ ماه پیش
تکمیلی
(بازخوانی و اصلاح متن)
(تکمیلی)
 
== تاریخچه ==
اصطلاح فوگ به [[موسیقی قرون وسطی]] برمی‌گردد. فوگ ابتدا به نوعی [[کنترپوان]] [[تقلید (موسیقی)|تقلیدی]] از جمله [[کانن (موسیقی)|کانن‌ها]] که امروزه به‌عنوان [[فرم (موسیقی)|فرمی]] جدا شناخته می‌شود، نامیده می‌شد.{{sfn|Walker|2000|p=۷7}} از فوگ به‌عنوان یک اصطلاح در موسیقی برای اولین بار در سال ۱۳۳۰م، استفاده شد. زمانی که یک تئوریسین موسیقی به نام ژاکوب لیژ{{یاد|dir=ltr|Jacobus of Liege}}، یک اثر خود را به‌نام «موسیقی آینه‌ای» نوشت.{{sfn|Mann|1960|p=۹9}} فوگ از روش [[تقلید (موسیقی)|تقلید]] ظهور کرد، هنگامی که تکرار موسیقی از نت متفاوت دیگری شروع می‌شود.<ref>{{پک|زندباف|۱۳۶۴|ک=فرم در موسیقی|ص=۵۹}}</ref> قبل از [[سده ۱۶ (میلادی)|قرن شانزدهم]]، فوگ در اصل یک سبک بود،{{sfn|Walker|2000|pp=۹–۱۰9–10}} تا این تاریخ آثاری با تکنیک‌هایی شبیه فوگ‌نویسی در قطعات [[موسیقی سازی|سازی]] و [[موسیقی آوازی|آوازی]] و فرم‌هایی چون [[فانتازیا (موسیقی)|فانتزیا]]، [[کاپریس (موسیقی)|کاپریس]]، کانزونا{{یاد|dir=ltr|Canzona}}{{یاد|قطعات آوازی که شبیه قطعات سازی هستند و [[پاساژ (موسیقی)|پاساژهایی]] مانند فوگ دارند.<ref>{{پک|وجدانی|۱۳۷۱|ک=فرهنگ تفسیری موسیقی|ص=۹۶}}</ref>}} و ریچرکار{{یاد|dir=ltr|Ricercare}}{{یاد|«ریچرکار» به معنی جستجوکردن، نوعی فرم پیشرو برای شروع فوگ‌نویسی بود.<ref>{{پک|وجدانی|۱۳۷۱|ک=فرهنگ تفسیری موسیقی|ص=۵۱۵}}</ref><ref>{{پک|زندباف|۱۳۶۴|ک=فرم در موسیقی|ص=۸۰}}</ref>}} یافت می‌شود که تا [[قرن هجدهم]]، فوگ با ترکیبی از این فرم‌های متضاد تکامل یافت.{{sfn|Walker.|2001}}
{{تصویر چندگانه|caption_align=center=center
| align = right
| caption2 = [[پالسترینا]]
}}
[[جوزفو زارلینو]] آهنگساز، نویسنده و نظریه‌پرداز در [[موسیقی دوره رنسانس|دورهٔ رنسانس]]، یکی از اولین کسانی بود که تفاوت بین دو نوع کنترپوان‌نویسی در فوگ و کانن (که به‌نام تقلید خوانده می‌شد) را تشخیص داد.{{sfn|Walker|2000|pp=۹–۱۰9–10}} در ابتدا، این امر برای کمک به [[بداهه‌نوازی]] بود ولی در دههٔ ۱۵۵۰م، این شیوه ترکیبی شد. سپس روش [[پالسترینا]] آهنگساز ایتالیایی است که آثارش بر اساس کنترپوان [[مد (موسیقی)|مدال]]، موسیقی تقلیدی و نوشتار «فوگ مانند» وی مبنای «موتِت»‌ها{{یاد|dir=ltr|Motet}}{{یاد|نوعی موسیقی آوازی مذهبی.<ref>{{پک|وجدانی|۱۳۷۱|ک=فرهنگ تفسیری موسیقی|ص=۳۸۴}}</ref>}} بود.{{sfn|Perkins|1999|pp=۸۸۰–۸۱}} سبکِ پالسترینا در روش‌های تقلیدی و موتِت‌ها از فوگ امروزی متفاوت است و هر متن و موضوعی به‌طور جداگانه معرفی می‌شد، در حالی که سوژهٔ فوگ در فرم جدید، سراسری است. با این حال سبک پولیفونیکِ پالسترینا مورد تأیید کشیشان بود و در کلیسای امروزی نیز اعتبار آن همچنان به قوت خود باقیست.{{یاد|اعتبار و محبوبیت پالسترینا به حدی بود که برخی او را «شاهزادهٔ موسیقی» و برخی دیگر وی را «پدر موسیقی» می‌خواندند.<ref>{{پک|ل-وینک|۱۳۶۶|ک=چگونه خوب بشنویم|ص=۲۵۵}}</ref>}}<ref>{{پک|ل-وینک|۱۳۶۶|ک=چگونه خوب بشنویم|ص=۲۵۶–۲۵۷}}</ref>
[[پرونده:Johann Sebastian Bach.jpg|ایستاده|بندانگشتی|[[یوهان سباستیان باخ]]، شایسته‌ترین آهنگساز فوگ در تاریخ موسیقی.<ref>{{پک|ل-وینک|۱۳۶۶|ک=چگونه خوب بشنویم|ص=۳۷۱}}</ref>]]
این فرم در [[سده ۱۸ (میلادی)|قرن هجدهم]] به‌نام «فوگ» خوانده شد که به‌عنوان فرایندی کامل‌تر از پدیدهٔ «موسیقی تقلیدی» به حساب می‌آمد.{{sfn|Ratner|1980|p=۲۶۳}} در [[موسیقی دوره باروک|دوره باروک]] نام فوگ به نوعی از آهنگسازی منظم و گسترده نسبت داده شد و آن را عالی‌ترین شیوهٔ نگارش در دانشِ کنترپوان می‌دانستند.<ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۶۹}}</ref> در این دوره آهنگسازانی مانند یان پیترزون سویلینک{{یادچپ|Jan Pieterszoon Sweelinck}} (۱۶۲۱–۱۵۶۲)، [[یوهان یاکوب فروبرگر]]، [[یوهان پاخلبل]]، [[ژیرولامو فرسکوبالدی]]، [[دیتریش بوکسته‌هوده]]، [[آنتونیو ویوالدی]] و دیگران، پیروان این فرم بودند.{{sfn|Walker.|2001}}{{sfn|DeVoto|2021}} تکامل فوگ توسط آهنگسازانی چون [[جرج فردریک هندل|هندل]] و به‌خصوص [[یوهان سباستیان باخ]]، بیشترین تأثیر و محبوبیت را در این دوره داشت، به‌همین دلیل آثار باخ را اوجِ تکامل تاریخ فوگ دانسته و اعتقاد بر این است که تاکنون بی‌نظیر مانده‌است.{{sfn|DeVoto|2021}}
در [[قرن نوزدهم]] بار دیگر تکنیک‌ها و مهارتِ فوگ‌نویسی باخ مورد توجه آهنگسازان [[موسیقی رمانتیک|رمانتیک]] قرار گرفت. [[هکتور برلیوز]]، [[فرانتس لیست]]، [[سزار فرانک]]، [[یوهانس برامس|یوهان برامس]] و [[جوزپه وردی]] آثار قابل تامل و با ارزشی در این زمینه ساخته‌اند. در اواخر این قرن نیز [[سمفونی]]‌های [[گوستاو مالر]] توجه آشکار و ماهرانهٔ وی را به فوگ‌نویسی نشان می‌دهد.{{sfn|DeVoto|2021}}
در [[قرن بیستم]] آهنگسازان [[موسیقی مدرن|مدرنی]] چون [[موریس راول]]، [[بلا بارتوک]]، [[ایگور استراوینسکی]]، [[شوستاکوویچ]]، [[الیویه مسیان]] و <bdi>[[پی‌یر بولز]]</bdi> آثاری در فرم فوگ خلق کردند. [[ماکس رگر]] و [[فروچو بوزونی]] با الهام از باخ، به فوگ‌نویسی پیچیده برای [[کیبورد (موسیقی)|کیبورد]] ادامه دادند. جنبش‌جنبش [[موسیقی نئوکلاسیک|نئوکلاسیک]] در این دوره نشانگر تجدید قوا و علاقهٔ آهنگسازان اروپایی و آمریکایی به فوگ بود.{{sfn|Walker|2001}}{{sfn|DeVoto|2021}} آهنگسازان قرن بیستم فوگ را به جایگاه برجستهٔ خود بازگرداندند و به اهمیت آن در مقدمهٔ موسیقی، بسط و گسترش، کاربرد در تمامی سازها و قابلیت‌های تکوین آهنگسازی فوگال پی بردند.{{sfn|Graves|1962|p=64}} الیویه مسیان در مجموعه قطعات ''بیست نگاه از عیسای نوزاد''،{{یادچپ|Vingt Regards sur l'enfant-Jésus}} در بارۀ قطعهٔ ششم با نام «همه چیز توسط او ساخته شد»{{یادچپ|Through Him everything was made}} که در فرم فوگ ساخته‌است، اینگونه به ستایش از آن می‌پردازد:<ref dir=ltr>Notes to ''Vingt Regards sur l'Enfant Jésus''. Translator not indicated. Erato Disques S.A. 4509-91705-2, 1993. Compact Disc.</ref>
{{گفتاورد|آفرینش همه چیز را بیان می‌کند: فضا، زمان، ستارگان، سیارات - و چهرهٔ (یا بهتر است بگوییم، اندیشهٔ) خدا در پشت این شعله‌ها و جوشش است - حتی صحبت از آن غیرممکن است، من تلاشی برای توصیف آن نکرده‌ام … در عوض پشت فرم فوگ پناه گرفته‌ام. فوگ‌هایی مانند [[هنر فوگ]] باخ و فوگ از [[سونات شماره ۲۹ پیانو (بتهوون)|سونات شماره ۲۹]] بتهوون، هیچ ربطی به فوگ آکادمیک ندارند، من نیز مانند آن مدل‌های عالی، یک فوگ ضد مکتبی ساختم.}}
 
== ساختار فوگ ==
=== تعریف ===
'''فوگ''' یا '''فوگا'''{{یاد|dir=ltrیادچپ|Fuga}} از ریشه‌ای لاتین و کلمه‌ای قدیمی است و درلغت به معنی فرار، تعقیب، ناپایداری و پرواز (از شاخه‌ای به شاخه‌ای پریدن) است. این کلمه در آثار مصنّفان کهن نیز یافت می‌شود ولی با مفهومی که [[موسیقیدان|موسیقیدانان]] جدیدتر به‌کار برده‌اند متفاوت است.<ref>{{پک|کروبینی|۱۳۶۸|ک=کنترپوان و فوگ|ص=۶۹}}</ref><ref>{{پک|کودکا|۱۳۶۲|ک=فرهنگ اصطلاحات موسیقی|ص=۶۸–۶۹}}</ref> فوگ اوجِ موسیقی کنترپوانتیک به‌خصوص در دورهٔ باروک به‌ شمار می‌آید و بیشتر در این دوره بود که برای [[موسیقی سازی]] رواج یافت و برای سازهایی مانند [[ارگ (ساز)|ارگ]] و [[هارپسیکورد|هاپسیکورد]] مناسب بود، زیرا این سازها بر خلاف [[پیانو]]، با [[شدت (موسیقی)|شدت]] یکسانی به صدا درمی‌آیند و به خوبی تعادل بین بخش‌های کنترپوانتیک و تقلیدی را حفظ می‌کنند.<ref>{{پک|ل-وینک|۱۳۶۶|ک=چگونه خوب بشنویم|ص=۳۷۰-۳۷۱}}</ref>
 
تعریف جامعی از فنِ فوگ امکان‌پذیر نیست. فوگ‌ها از نظرِ سبکِ آهنگسازان و دوره‌های زمانی با یکدیگر تفاوت دارند و حتی فوگ‌های یک آهنگساز هم ممکن است از لحاظ [[سبک موسیقی|سبک]] و محتوا با هم فرق داشته باشد. اما یک الگوی اصلی و قابل تشخیص وجود دارد که تمام فوگ‌های بزرگ را با عالی‌ترین شکل، معنا و مفهوم می‌بخشد.<ref>{{پک|ورال|۱۳۷۰|ک=فوگ و انوانسیون|ص=۷}}</ref> فوگ‌ها از ابتدا تاکنون برای هر نوع از سبک‌های [[موسیقی سازی]]، [[موسیقی آوازی|آوازی]]، [[ارکسترال]]، [[سولو|ساز تنها]] و سایر [[ارکستر مجلسی|آنسامبل‌ها]] ساخته شده‌است. ساختار فوگ حداقل از دوصدا تا حتی هفت صدا را در بر می‌گیرد ولی اکثر فوگ‌ها برای سه یا چهار صدا ساخته شده‌اند؛ در آثار آهنگسازان مختلف فوگ‌های دوصدایی کمیاب و ساخت فوگ پنج‌صدایی، شش‌صدایی و هفت‌صدایی، به‌علت استفاده از کنترپوان سخت و پیچیده، امکان‌پذیر اما غیرمعمول است.{{sfn|DeVoto|2021}}
* {{cite book | first = Paul | last = Walker. | title = Fugue|edition = In Root, Deane L.| publisher =The New Grove Dictionary of Music and Musicians. [[Oxford University Press]] | year = 2001 }}
* {{cite book | first = Johann Sebastian | last = Bach | chapter = Fuge Nr. 2 | title = Das Wohltemperierte Klavier I | editor-first = Ernst-Günter | editor-last = Heinemann | location = Munich | publisher = G. Henle Verlag | year = 1997 }}
* {{cite book | first = William L., Jr. | last = Graves | title = Twentieth Century Fugue | location = Washington, D.C. | publisher = The Catholic University of America Press | year = 1962 | oclc = 480340 }}
* {{cite book | first = André | last = Gedalge | author-link=André Gedalge| title = Traité de la fugue |trans-title=Treatise on Fugue | others = trans. A. Levin | location = Mattapan | publisher = Gamut Music Company | year = 1964 | orig-year = 1901 | oclc = 917101 }}
* {{cite book | first = Paul | last = Walker | title = Fugue, §6: Late 18th century|edition = In Root, Deane L.| publisher =The New Grove Dictionary of Music and Musicians. [[Oxford University Press]] | year = 2001 }}