جفت‌باز: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۹۵ بایت اضافه‌شده ،  ۶ ماه پیش
اصلاح
جز (ربات: افزودن رده‌های همسنگ)
(اصلاح)
برچسب‌ها: ویرایشگر دیداری ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه ویرایش پیشرفتهٔ همراه
'''جفت باز''' (به‌ [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]: Base pair) در [[زیست‌شناسی مولکولی]] و [[ژنتیک]]، به دو [[نوکلئوتید]] با ترکیبات مکمل مخالف روی رشته‌های .[[آران‌ای]] (RNA) و [[دی‌ان‌ای]] (DNA)، که با [[پیوند هیدروژنی]] به هم متصل شده‌اند، اطلاق می‌شود. در مدل جفت باز [[جیمز واتسون|واتسون]] و [[فرانسیس کریک|کریک]] برای DNA،دی‌ان‌ای، [[آدنین]] (A) با [[تیمین]] (T) و [[گوانین]] (G) با [[سیتوزین]] (C) جفت بازجفت‌باز تشکیل می‌دهند. در مولکول آران‌ای، [[تیمین]] توسط [[یوراسیل]] (U) جایگزین شده‌است. به وجود آمدن مدل‌های تناوبی پیوند هیدروژنی، مانند مدل‌های جفت بازجفت‌باز وابل<ref>Wobble base pair</ref> و جفت باز هوگستین،<ref>Hoogsteen base pair</ref> بخصوصبه‌خصوص در مولکول آران‌ای، باعث پیچیدگی و کارآمدن هرچه بیشتر ساختار سوم شده‌است. لازم است ذکر شود که جفت شدن مکانیسمی است که طی آن [[رمز ژنتیکی|کدون‌های]] روی مولکول‌های [[آران‌ای پیام‌رسان]] (mRNA) در طی فرایند [[ترجمه در(زیست‌شناسی)|ترجمه]] پروتئیندر سازی،پروتئین‌سازی، توسط آنتی کدون‌هایآنتی‌کدون‌های روی [[آران‌ای حامل]] (tRNA) شناسایی می‌شوند. برخی از [[آنزیم|آنزیم‌های]] اتصال دهندهٔاتصال‌دهندهٔ دی‌ان‌ای یا آران‌ای می‌توانند الگوهای جفت بازجفت‌باز ساز خاصی را تشکیل دهند که نشانگر مناطق خاص نظارتی از ژن است.
'''[[جفت‌پایه|جفت باز]]''' (base pair)(به اشتباه ، به صورت جفت پایه هم ترجمه شده است) در [[زیست‌شناسی مولکولی]] و [[ژنتیک]]، به دو [[نوکلئوتید]] با ترکیبات مکمل مخالف روی رشته‌های
[[آران‌ای]] (RNA) و [[دی‌ان‌ای]] (DNA)، که با [[پیوند هیدروژنی]] به هم متصل شده‌اند، اطلاق می‌شود. در مدل جفت باز [[جیمز واتسون|واتسون]] و [[فرانسیس کریک|کریک]] برای DNA، [[آدنین]](A) با [[تیمین]](T) و [[گوانین]] (G) با [[سیتوزین]](C) جفت باز تشکیل می‌دهند. در مولکول آران‌ای، [[تیمین]] توسط [[یوراسیل]] (U) جایگزین شده‌است. به وجود آمدن مدل‌های تناوبی پیوند هیدروژنی، مانند مدل‌های جفت باز وابل<ref>Wobble base pair</ref> و جفت باز هوگستین،<ref>Hoogsteen base pair</ref> بخصوص در مولکول آران‌ای، باعث پیچیدگی و کارآمدن هرچه بیشتر ساختار سوم شده‌است. لازم است ذکر شود که جفت شدن مکانیسمی است که طی آن کدون‌های روی مولکول‌های mRNA در طی فرایند ترجمه در پروتئین سازی، توسط آنتی کدون‌های روی tRNA شناسایی می‌شوند. برخی از آنزیم‌های اتصال دهندهٔ دی‌ان‌ای یا آران‌ای می‌توانند الگوهای جفت باز ساز خاصی را تشکیل دهند که نشانگر مناطق خاص نظارتی از ژن است.
 
اندازهٔ یک [[ژن]] یا تمام [[ژنوم]] یک [[موجود زنده]]، اغلب با جفت‌های باز اندازه‌گیری می‌شود. زیرا دی‌ان‌ای معمولاً دورشتهدورشته‌ای ایست؛است؛ بنابراین، تعداد کل جفت‌های باز برابر تعداد [[نوکلئوتید|نوکلئوتیدهای]] یک رشته می‌باشد. (به استثناء ساختارهای تک‌رشته‌ای‌های کدنشدهٔ [[تلومر]]ها). طول ژنوم [[پلوئیدی|هاپلوئید]] انسان‌ها (با ۲۳ کروموزوم) حدوداً ۳ میلیارد جفت پایهجفت‌باز، شامل ۲۵٬۰۰۰–۲۰٬۰۰۰ ژن خاص تخمین شده‌است. کیلوبیس یا کیلوباز (kb)، [[یکا|واحد اندازه‌گیری]] در [[زیست‌شناسی مولکولی]] مولکولی می‌باشد که برابر ۱۰۰۰ جفت بازجفت‌باز دی‌ان‌ای یا آران‌ای است.
 
== ثبات و پیوند هیدروژنی ==
[[پرونده:GC base pair jypx3.png|بندانگشتی|280px|یک جفت پایهجفت‌باز GC که در آن سه [[پیوند هیدروژنی]] بین ملکولیبین‌مولکولی دیده می‌شود.]]
[[پرونده:AT base pair jypx3.png|بندانگشتی|280px|یک جفت پایهجفت‌باز AT که در آن دو [[پیوند هیدروژنی]] بین ملکولیبین‌ملکولی دیده می‌شود.]]
[[پیوند هیدروژنی]] یک برهمکنش شیمیایی است که زمینهٔ جفت شدن پایه که در بالا توضیح داده شد، می‌باشد. درخور تطابق هندسی دهنده‌ها پذیرنده‌ها در پیوند هیدروژنی فقط جفت‌های درست و مناسب اجازهٔ تشکیل [[ساختار پایدار داده]] می‌شود. مولکول دی‌ان‌ای دارای محتوای GC زیاد، نسبت به مولکول دی‌ان‌ای دارای محتوای GC کم، استوارتر است. برخلاف باور عموم، پیوندهای هیدروژنی دلیل ثبات دی‌ان‌ای نمی‌باشد و دلیل این ثبات و پایداری تعاملات پشته‌ای می‌باشد.
 
نوکلئوتیدهای بزرگتر،بزرگ‌تر، آدنین و گوانین، اعضای کلاس [[ساختار شیمیایی]] دو حلقه‌ای به نام [[پورین]] می‌باشند؛ نوکلئوتیدهای کوچکتر،کوچک‌تر، سیتوزین و تیامینتیمین (و یوراسیل)، اعضای کلاس ساختار شیمیایی تکتک‌‌حلقه‌ای حلقه‌ایموسوم کهبه [[پیریمیدین]] گفته می‌شود، هستند. پورین‌ها تنها با پیریمیدین‌ها تکمیل می‌شوند: جفت پیریمیدین - پیریمیدین از نظر انرژی نامناسب است، زیرا مولکول‌ها برای تشکیل پیوند هیدروژنی زیاد از هم دورند؛ جفت شدن پورین – پورین نیز از نظر انرژی نامناسبند، زیرا این بار مولکول‌ها بیش از حد به هم نزدیکند و همدیگر را دفع می‌کنند. تنها جفت شدگی ممکن GT و AC می‌باشد؛ این جفت شدگی‌ها بخاطر عدم تطابق الگوی هیدروژن دهنده‌ها و گیرنده‌های هیدروژن می‌باشد. جفت GU، با دو پیوند هیدروژنی، اغلب در آران‌ای تشکیل می‌شود.
 
مولکول‌های جفت شدهٔ دی‌ان‌ای و آران‌ای در [[دمای اتاق]] نسبتاً پایدار هستند اما در [[دمای ذوب]] دو شاخهٔ نوکلئوتید از هم جدا می‌شوند و این موضوع به طول مولکول، تعداد جفت شدن‌های اشتباه (البته اگر وجود داشته باشد) و تعداد ترکیبات GC دارد. تعداد بیشتر ترکیبات GC باعث بالا رفتن دمای ذوب می‌شود؛ بنابراین، دور از ذهن نیست که بگوییم ژنوم جانوران [[سخت‌بوم‌زی]]<ref>Extremophile</ref> مانند [[گرماپای گرمادوست]]<ref>Thermus thermophilus</ref> در اصل غنی از GC می‌باشد. از طرفی، محدوده‌هایی از [[ژنوم]] که لازم است بارها جدا شوند _به عنوان مثال، محدوده‌های [[راه انداز]] رونویسی ژن_ نسبتاً ترکیبات GC کمتری دارند.{{سخ}}