سانتریفوژ: تفاوت میان نسخه‌ها

ویژگی پیوندهای پیشنهادی: ۳ پیوند افزوده شد.
(ویژگی پیوندهای پیشنهادی: ۳ پیوند افزوده شد.)
برچسب‌ها: ویرایشگر دیداری ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه ویرایش پیشرفتهٔ همراه وظیفه تازه‌وارد پیشنهادی: افزودن پیوند
'''سانتریفوژ''' {{به فرانسوی|Centrifugus}} (centrifugeuse به معنی مرکز و fugus- به معنی فرار از) یا '''گریزانه'''<ref>{{یادکرد فرهنگستان | مصوب=گریزانه |بیگانه=centrifuge |حوزه=شیمی |دفتر=نخست |بخش= لاتین|سرواژه = centrifuge1}}</ref> دستگاهی است که در آن با استفاده از نیروی [[گریز از مرکز]] مواد را از یکدیگر جدا می‌کنند. در این دستگاه محفظه‌ای که مواد جداشدنی در آن قرار دارد معمولاً به کمک یک [[موتور]] به سرعت حول یک محور می‌چرخد.<ref name=":0">{{یادکرد وب|تاریخ=3 بهمن 1385|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/14015/|عنوان=آشنایی با سانتریفوژ}}</ref>
 
سانتریفوژ دستگاهی است که از آن برای چرخاندن مواد با سرعت بالا استفاده می‌شود. دانشمندان معمولاً دستگاه سانتریفوژ را برای جدا کردن ذرات جامد از یک مایع یا تقسیم مخلوط مایعات به اجزای مختلف آن به کار می‌گیرند. مخلوط را درون لوله‌ای قرار می‌دهند که طوری قرار داده شده‌است که با چرخش دستگاه، به سمت خارج از مرکز حرکت می‌کند و به حالت افقی قرار می‌گیرند. در این حالت، نیروی گریز از مرکز می‌خواهد که مخلوط را برخلاف مرکز سانتریفوژ براندو از این نقطه دور کند و ذرات یا مایع سنگین تر بیش تر به سمت بیرون (یا ته مخلوط) رانده می‌شوند. وقتی سانتریفوژ از حرکت بازمی‌ایستد، مواد به همین حالت غیر مخلوط می‌مانند. خون و سایر نمونه‌های زیستی را معمولاً به وسیله دستگاه سانتریفوژ جدا می‌کنند. سریع‌ترین سانتریفوژ با نام «فرامرکز گریز» با سرعت ۲۰۰۰۰۰ [[دور بر دقیقه|دور در دقیقه]] می‌چرخد. از دستگاه‌های گریز از مرکز بزرگ برای انجام آزمایش بر روی خلبانان نظامی و فضانوردان استفاده می‌شود تا میزان مقاومت آنان در شتاب‌های بالا معلوم شود.
این دستگاه برای جداسازی سوسپانسیون‌ها به‌کار می‌رود.<ref name=":0" />
 
== اساس کار سانتریفوژها ==
[[پرونده:20G centrifuge.jpg|چپ|470px|بندانگشتی|سانتریفوژی به قدرت 20g در مرکز فضایی [[ناسا]]]]
هر گاه جسمی با سرعت معینی حول یک مرکز با محور دوران کند نیرویی در جسم متحرک و در جهت عمود بر مسیر دوران و به سمت خارج از مرکز ایجاد می‌گردد؛ که به [[نیروی فراگریز]] یا [[نیروی گریز از مرکز]] موسوم است که مقدار آن از رابطه F=MRW2 که در آن R شعاع دوران M جرم جسم و V سرعت خطی و w [[سرعت زاویه‌ای]] است بدست می‌آید. محور دوران ممکن است به سه حال قائم، افقی یا مایل باشد. سانتریفیوژهایی که در صنعت اورانیوم کار برد دارند قدرتی برابر ۳۰۰ دور در ثانیه را دارند!<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=جهان شیمی|نشانی=https://www.jahaneshimi.com/8270/|عنوان=سانتریفوژ چیست و چه کاربردهایی دارد؟}}</ref>
 
== انواع ==
[[پرونده:Laboratory liquid centrifuge.jpg|بندانگشتی|چپ|یک دستگاه سانتریفوژ مایع آزمایشگاهی]]
انواع دستگاه‌های مرکز گریز برای مصارف گوناگون ساخته شده‌است. نمونه‌های خانگی این دستگاه برای جداکردن آب از سبزی‌ها مثل کاهو و غیره بکار می‌رود. همچنین در [[ماشین لباسشویی|ماشین‌های لباسشویی]] نیز برای [[خشک کردن]] لباس استفاده می‌شود. در نمونه‌های آزمایشگاهی برای جداکردن [[گلبول]]های [[خون]] از [[پلاسمای خون|پلاسما]] استفاده می‌شود.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=عاطفه عمادی|نشانی=https://www.raynoor.com/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%81%DB%8C%D9%88%DA%98-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D8%B4%D8%AE%DB%8C%D8%B5/|عنوان=کاربرد سانتریفیوژ در آزمایشگاه تشخیص طبی}}</ref> دستگاه‌های صنعتی با موتورهای قوی و در ابعاد بزرگ برای جدا کردن مواد بکار می‌رود. در کار [[غنی‌سازی اورانیوم]] نیز از دستگاه‌های [[مرکزگریز گازی]] استفاده می‌شود. در مقیاس آزمایشگاهی سانتریفیوژها برحسب به سانتریفوژهای با دور بالا، سانتریفوژهای با دور پایین، اولتراسانتریفوژ و میکروسانتریفوژها دسته‌بندی می‌شوند. سانتریفوژهای دوربالا خود نیز در دو نوع با ظرفیت بالا، و با ظرفیت پائین دسته‌بندی می‌شوند.
 
== منابع ==