تربت جام: تفاوت میان نسخه‌ها

۳۵ بایت اضافه‌شده ،  ۹ سال پیش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
'''تُربَت جام''' یا '''جام''' مرکز [[شهرستان تربت جام]] و یکی از شهرهای کهن [[خراسان بزرگ]] است که اکنون در [[استان خراسان رضوی]] واقع شده‌است.نام کنونی شهر از [[مزار شیخ احمد جامی|تربت شیخ احمد جام]] برگرفته شده‌است.البته به گفته برخی از منابع، در زمانهای گذشته از ارتفاعات اطراف، این شهر به شکل جام دیده میشده است . از این رو نام این شهر را تربت جام (سرزمین جام مانند) نامیدند. در طول تاریخ ناحیه کنونی [[شهرستان تربت جام]] و مرکز آن با نام پوژگان، بوزجان و جام نیز شناخته می‌شده‌است.
 
==ریشه نام==
زبان اکثر مردم شهر [[فارسی]] است.بیشتر مردم این شهر مسلمان و پیرو مذهب اهل سنت و شیعه جعفری هستند. تربت جام در سال [[۱۳۸۵]]، ۸۶٫۲۴۰ نفر جمعیت داشته است.<ref name="آمار">[http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.informationfile/ پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران]</ref> این شهرستان از شمال به شهرستان [[سرخس]]، از غرب به شهرستان‌های [[فریمان]]، [[مشهد]] و [[تربت حیدریه]]، از جنوب به شهرستان [[تایباد]] و از شرق به [[افغانستان]] و [[ترکمنستان]] محدود است.مسیر مشهد - دوغارون از شهرتربت‌جام می‌گذرد که یکی از مسیرهای ارتباطی مهم از ایران به افغانستان می‌باشد.اقوام مختلفی در تربت‌جام زندگی می‌کنند که [[ترکمن|ترکمن‌ها]]، [[عرب|اعراب]]، [[بلوچ|بلوچ‌ها]] و فارس‌ها از مهم‌ترین آنها هستند.
 
تربت جام از روزگار باستان تاکنون به نام‌های گوناگونی چون پوژگان، بوزگان، بوزیگان، [[بوزجان]]، پوچکان، زام، سام، جام، تربت شیخ جام و تربت جام خوانده شده‌است. شهری باستانی به نام '''پوژگان''' از سده ۳ پ. م تا سده ۲ هـ . ق، در کنار شهر کنونی وجود داشته که ظاهراً در اثر [[زلزله]] از بین رفته‌است. شهر کنونی از حدود سده ۳ هـ . ق، ایجاد و اندک اندک گسترش یافته‌است. این شهر پس از باز سازی و آبادی دوباره، «بوزجان» یا «پوچکان» نامیده شده و کرسی ناحیه جام، (به گویش شمالی [[قهستان]]) گردیده‌است. اصطلاح پوژگان به دلیل وجود نداشتن حروف «پ»، «ژ» و «گ» در زبان عربی به بوزجان تغییر نام پیدا کرده است.
 
 
==تاریخ شهر==
تربت جام از روزگاران کهن از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده‌است. اهمیت تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و بازرگانی آن، از سده ۳-۴ هـ . ق، نمایان گشته، و در زمان زندگی شیخ احمد جام (۴۴- ۵۳۶ هـ . ق) یعنی سده‌های ۵ و ۶ ه. ق، شکوفا شده‌است. تربت جام در سده‌های ۷ و ۸ هـ . ق، هم زمان با یورش [[مغول|مغول‌ها]] و [[تیمور لنگ]] آسیب زیادی دید. تربت جام در دوران [[صفویه|حکومت سلسله صفویه]] به ویژه [[شاه عباس]] بزرگ، اهمیت نظامی یافته و در آن، امنیت و آرامش برقرار بوده‌است. اما در اواخر این دوران و در زمان [[شاه سلطان حسین صفوی]] (۱۱۰۵- ۱۱۳۵ هـ . ق) [[ازبکستان|اوزبک‌ها]] و [[افغانستان|افغان‌ها]] به مرزهای شرقی ایران، از جمله ناحیه تربت جام، دست اندازی کردند. سرانجام سرداری از شرق ایران، به نام [[نادر قلی افشار]] برخاست و افغان‌ها را از ایران راند و خود در [[۱۱۴۸]] هـ . ق، [[پادشاه ایران]] شد. در زمان [[نادرشاه افشار]]، ایران بار دیگر توانمند شد و نه تنها مرزهای شرقی آن، از یورش اوزبک‌ها، افغان‌ها و [[ترکمن|ترکمن‌ها]] در امان ماند، بلکه به سال ۱۱۵۳ هـ . ق / ۱۷۴۰ م، آن سوی [[رود جیحون]] یا [[آمودریا]] و قلمرو اوزبک‌ها، یعنی [[خوارزم]] و [[بخارا]] هم مطیع نادر شاه و حکومت ایران شد. با درگذشت نادر شاه در سال ۱۱۶۰ هـ . ق، بار دیگر نا آرامی در خراسان آغاز گشت و تا اوایل سده ۱۳ هـ . ق، ادامه یافت.
[[کریم خان زند]]، که در [[شیراز]] بر ایران حکومت می‌کرد، به احترام نادر شاه افشار، خراسان را هم چنان در دست فرزندان نادرشاه باقی گذاشت. بعدها [[آقا محمد خان قاجار]] خراسان، از جمله تربت جام را، در ۱۲۱۰ هـ . ق گشود. [[فتحعلی شاه قاجار]] (۱۲۱۲- ۱۲۵۰ هـ . ق) حقوق متحدان نخستین خویش، یعنی ترکمن‌ها که برای دستیابی به حکومت ایران، به [[قاجاریه]] کمک کرده بودند، نادیده گرفت و در نتیجه سرکشی ترکمان‌ها آغاز شد و در دوران [[ناصرالدین شاه]] (۱۲۶۴ – ۱۳۱۳ هـ . ق) شدت یافت و یکی از شوم‌ترین دوران‌های تاریخی را برای مردم خراسان، از جمله ناحیه تربت جام و دیگر شهرهای خراسان شرقی، پدید آورد.
 
[[ابن بطوطه]] گوید{{نقل‌قول|معرفترین اولیاء آن شهر ولی زاهد شهاب الدین احمد جامی است که اولاد و احفاد وی در حول و حوش آنجا دارای ضیاع و عقار هستند. احمد جامی آنچنان شهرت داشت که در پایان سده هشتم امیر تیمور قبر وی را زیارت نمود. امروز آن شهر که هنوز آبادی و رونق خود را از کف نداده معروف است به شیخ جام.}}
 
== هنرها و فرهنگ ==
 
== هنرهامردم‌شناسی و فرهنگ ==
زبان اکثر مردم شهر [[فارسی]] است.بیشتر مردم این شهر مسلمان و پیرو مذهب اهل سنت و شیعه جعفری هستند. تربت جام در سال [[۱۳۸۵]]، ۸۶٫۲۴۰ نفر جمعیت داشته است.<ref name="آمار">[http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.informationfile/ پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران]</ref> این شهرستان از شمال به شهرستان [[سرخس]]، از غرب به شهرستان‌های [[فریمان]]، [[مشهد]] و [[تربت حیدریه]]، از جنوب به شهرستان [[تایباد]] و از شرق به [[افغانستان]] و [[ترکمنستان]] محدود است.مسیر مشهد - دوغارون از شهرتربت‌جام می‌گذرد که یکی از مسیرهای ارتباطی مهم از ایران به افغانستان می‌باشد.اقوام مختلفی در تربت‌جام زندگی می‌کنند که [[ترکمن|ترکمن‌ها]]، [[عرب|اعراب]]، [[بلوچ|بلوچ‌ها]] و فارس‌ها از مهم‌ترین آنها هستند.
 
 
=== موسیقی ===
موسیقی تربت‌جام قدمت و پیشینه‌ای طولانی در فرهنگ ایران دارد.[[دوتار]] مهم‌ترین و شایع‌ترین ساز در میان مردم تربت‌جام است که آن را به مهارت تمام می‌نوازند. از مشهور ترین مقامهای موسیقی تربت‌جام می‌توان به این موارد اشاره کرد: مقام الله، نوایی، اشترخجو، سبز پری، کبک زری، سرحدی و جمشیدی.
 
{{سوغات شهرهای استان خراسان رضوی}}
 
=== آثار تاریخی و تفریحی ===
مجموعه [[مزار شیخ احمد جامی|مزار و موزه شیخ احمد جام]] همراه با [[معماری]] بسیار زیبا و دیدنی که در درون شهر قرار گرفته است از مهم‌ترین بناهای دیدنی شهر است. همچنین از آرامگاه شاهزاده [[قاسم انوار]] در [[لنگر]] یکی از روستاهای نزدیک تربت جام نیز می‌توان نام برد.
علاوه بر این در اطراف تربت جام روستاهای با مناظر طبیعی و خوش آب و هوا وجود دارند که از جمله آنها می‌توان از [[رونج]]، [[ابدال آباد]] و [[بزد]] نام برد.
 
== افراد مشهور ==
* [[غلامعلی پور عطایی]] نوازنده مشهور [[دوتار]] در محافل داخلی و بین‌المللی.
* [[محسن نامجو]] - خواننده و آهنگ ساز مشهور ایرانی در سبک‌های [[موسیقی سنتی]]، [[راک]] و [[بلوز]] و [[موسیقی تلفیقی]]
 
== گردشگری ==
=== آثار تاریخی و تفریحی ===
مجموعه [[مزار شیخ احمد جامی|مزار و موزه شیخ احمد جام]] همراه با [[معماری]] بسیار زیبا و دیدنی که در درون شهر قرار گرفته است از مهم‌ترین بناهای دیدنی شهر است. همچنین از آرامگاه شاهزاده [[قاسم انوار]] در [[لنگر]] یکی از روستاهای نزدیک تربت جام نیز می‌توان نام برد.
علاوه بر این در اطراف تربت جام روستاهای با مناظر طبیعی و خوش آب و هوا وجود دارند که از جمله آنها می‌توان از [[رونج]]، [[ابدال آباد]] و [[بزد]] نام برد.
 
== موقعیت جغرافیایی ==