تفاوت میان نسخه‌های «پرچم ایران»

جز
جز (r2.7.1) (ربات: افزودن mr:इराणचा ध्वज)
جز (ربات ردهٔ همسنگ (۲۲) +مرتب+تمیز(۲.۷): + رده:فرهنگ در ایران)
| Symbol = {{FIAV|normal}}
| Proportion = ۴:۷
| Adoption = ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۹<ref name="Standard"/>{{سخ}} ({{dts|1980|7|29}})
| Design = از دوره [[ناصرالدین شاه قاجار]] دارای سه رنگ شامل رنگ‌های سبز، سفید، و سرخ است
|Designer=[[حمید ندیمی]]<ref name="Standard"/>
[[پرچم]] دوران هخامنشی به احتمال زیاد عقابی با بال‌های گشوده با قرص خورشیدی در پشت سر [[عقاب]] بوده‌است و در زمان [[اشکانیان]] پرچمی استفاده می‌شد که به [[خورشید]] مزین بوده‌است. منبع عمده ما از نشانه‌های اشراف دوره ساسانی و درفش‌های روزگار ساسانی، کتاب شاهنامه و منابع اسلامی می‌باشد. همچنین تعداد هجده مُهر مربوط به دوره ساسانی که در اطراف [[دریاچه خوارزم]] پیدا شده‌است و سنگ‌نبشته‌های ساسانی و پاره‌ای اشارات موجود در منابع [[روم|رومی]] آگاهی‌هایی در این زمینه به ما می‌دهند. در سده‌های آغازین پس از اسلام رنگ سیاه رنگ خلفای عباسی و پیروان و طرفداران آنها بوده و رنگهای سبز و سفید نیز رنگ مورد علاقه در پرچم‌های مخالفان [[خلافت عباسیان|عباسیان]] مانند علویان، [[خلفای فاطمی|فاطمیان]] مصر و شورشیان ایرانی بوده‌است. از حدود قرن ۹ هجری (پانزده میلادی) نشان [[شیر و خورشید]] نشان محبوبی در پرچم‌های ایران بوده‌است. این نشان در دوره‌های مختلف و نزد سلسله‌های شاهی مختلف به صورتهای متفاوتی تعبیر شده‌است. این نشان در ابتدا تنها نماد [[ستاره‌بینی]] بود نه نشانه پادشاهی، ولی بعدها تعبیری اسلامی-شیعی پیدا نمود.
 
تعبیرهای ملی‌گرایانه و سلطنتی از این نشان بعدها در دوران‌های قاجار و پهلوی به این نشان داده ‌شدشد. در زمان [[فتحعلی شاه|فتحعلی شاه قاجار]] شمشیری به دست شیر داده می‌شود و استفاده از این نشان تا [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران|انقلاب ۱۳۵۷]] ادامه پیدا می‌کند. نشان شیر و خورشید بعد از انقلاب ۱۳۵۷ با نشان جمهوری اسلامی جایگزین می‌گردد.
 
== پیش از اسلام ==
[[پرونده:Standard of Cyrus the Great (White).svg|framepx|thumbبندانگشتی|leftچپ|150px|پلاک مربوط به دوران هخامنشی]]
در [[اوستا]] به درفشی به شکل گاو بالدار (درفشا) اشاره شده‌است. [[پرچم]] دوران هخامنشی به احتمال زیاد عقابی با بال‌های گشوده با قرص خورشیدی در پشت سر [[عقاب]] ([[شهباز]])<ref name="EI ّDERAFŠ"/> بوده‌است. در زمان [[اشکانیان]] پرچمی استفاده می‌شد که به [[خورشید]] مزین بوده‌است. دسته‌های هزار تایی ارتش اشکانی نیز دارای پرچمی [[ابریشم|ابریشمی]]ی مزین به [[اژدها]] بودند. در کتیبه‌های سنگی دوران [[ساسانیان|ساسانی]] نقش چهار پرچم را می‌توان یافت. یکی در [[بیستون]] مربوط به شاپور دوم است که پرچم ترسیم شده گشوده نمی‌باشد. سه پرچم دیگر نیز در [[نقش رستم]] حک شده‌است. یکی متعلق به [[هرمز دوم]] منقش به [[صلیب|چلیپاچلیپای]]ی ([[صلیب]]) افقی که دارای سه دنباله آویزان است. در نقش مربوط به [[بهرام دوم]] بر بالای سر نیزه بهرام حلقه‌ای دیده می‌شود که دو پارچه از آن آویزان است که دارای خطوطی عرضی می‌باشند و منگوله‌هایی نیز به آنها متصل می‌باشند. در نقش [[شاپور دوم]] در نقش رستم، پرچم دارای یک [[صلیب|چلیپا]] و منگوله‌هایی آویزان سه گوی راه راه مشابه گوی موجود درتاج پادشاهان ساسانی می‌باشند.<ref name="EI ّDERAFŠ ">{{یادکرد
|فصل=
|نویسنده= Shahbazi, A. Shapur.
|سال=2001
|شابک= }}
</ref> بنا به گفته [[کاوه فرخ]] منبع عمده ما از نشان‌های اشراف دوره ساسانی و درفشهای دوره ساسانی هجده مهر مربوط به دوره ساسانی است که در اطراف [[دریاچه خوارزم|دریاچه آرال]] پیدا شده‌است و همچنین کتیبه‌های ساسانی و پاره‌ای اشارات منابع [[روم|رومی]] اطلاعاتی در این زمینه به ما می‌دهند.<ref name="Farrokh">{{یادکرد
|نویسنده=Kaveh Farrokh, Angus McBride.
 
=== درفش کاویان ===
===== در [[اسطوره‌شناسی#تعریف اسطوره|اسطورهاسطورهها]]‌ها =====
اشاره به [[درفش کاویانی]] در اساطیر ایران، به قیام [[کاوه آهنگر]] علیه ظلم و ستم [[اژی‌دهاک|آژی‌دهاک]] ([[ضحاک]]) برمی‌گردد. در آن هنگام، کاوه برای آن که مردم را علیه ضحاک بشوراند، پیش‌بند چرمی خود را بر سر چوبی کرد و آن را بالا گرفت تا مردم گرد او جمع شوند. سپس کاخ فرمانروای خونخوار را در هم کوبید و فریدون را بر تخت شاهی نشانید.
[[فریدون]] نیز پس از آنکه فرمان داد تا پاره چرم پیش‌بند کاوه را با دیباهای زرد و سرخ و بنفش آراستند و در و گوهر به آن افزودند، آن را درفش شاهی خواند و بدین سان [[درفش کاویانی]] پدید آمد. بعدها نیز هر پادشاهی بدان گوهری به آن می‌افزود بگونه‌ای که در شب نیز درفش کاویان می‌درخشید. درفش کاویان نشان جمشید و نشان فریدون نیز نامیده می‌شد.<ref>[[فردوسی|حکیم ابوالقاسم فردوسی]]، [[شاهنامه|شاهنامه فردوسی]] [http://shahnameh.recent.ir/]</ref><ref name="Kavian">{{یادکرد
<ref name="Kavian">{{یادکرد
|نویسنده= KHALEGHI-MOTLAGH, DJALAL.
|سال=2007
|شابک= }}</ref>
===== تاریخ =====
از نظر تاریخی در متون [[زبان اوستایی|اوستایی]] و هیچ یک از نوشته‌های بجا مانده از دوران [[هخامنشیان|هخامنشی]]، [[سلوکیان|سلوکی]] و [[اشکانیان|اشکانی]] اشاره مستقیمی به درفش کاویانی نشده‌است. پژوهشگران امروزی در مورد اینکه آیا درفش کاویانی جدا از روایتهای اسطوره‌ای یک واقعیت تاریخی بوده‌است محتاطانه برخورد می‌کنند. <ref name="Kavian"/>
بیشتر دانش ما در مورد درفش کاویانی به منابع اسلامی بر می‌گردد. [[محمد بن جریر طبری]] در کتاب خود به نام [[تاریخ طبری|تاریخ الامم و الملوک]] می‌نویسد: درفش کاویان از پوست پلنگ درست شده، به درازای دوازده ارش که اگر هر ارش را که فاصله بین نوک انگشتان دست تا بندگاه آرنج است، ۶۰ سانتی متر به حساب آوریم، تقریباً پنج متر عرض و هفت متر طول می‌شود. [[علی بن حسین مسعودی|ابوالحسن مسعودی]] نیز به همین موضوع اشاره می‌کند. [[ابن خلدون]] گزارش می‌کند که درفش کاویانی دارای ستاره‌ای بود و چنین اعتقادی وجود داشت که تا زمانی که کسی که این درفش را حمل می‌کند شکست ناپذیر است.<ref name="Kavian"/> کاوه فرخ بیان می‌کند که بالاترین نشان دوره ساسانی درفش کاویانی می‌باشد و تصویری بازسازی شده‌ای از درفش کاویان بر اساس شاهنامه ارایه می‌دهد. <ref name="Farrokh"/>
<ref name="Kavian"/> کاوه فرخ بیان می‌کند که بالاترین نشان دوره ساسانی درفش کاویانی می‌باشد و تصویری بازسازی شده‌ای از درفش کاویان بر اساس شاهنامه ارایه می‌دهد. <ref name="Farrokh"/>
 
به هنگام حمله عرب ها به ایران، در جنگ [[قادسیه]] درفش کاویان به دست آنان افتاد و چون آن را نزد [[عمر بن خطاب]]، [[خلافت|خلیفه]] مسلمانان، بردند، وی از بسیاری گوهرها، درها و جواهراتی که به درفش آویخته شده بود، دچار شگفتی شد و به نوشته [[تاریخ بلعمی]] عمر خلیفه مسلمین دستور داد تا گوهرهای آنرا بردارند و آنرا بسوزانند.<ref name="Kavian"/>
 
== پرچم ایران پس از فتح ایران توسط عرب ها تا زمان صفویه ==
[[پرونده:Flag Ghaznavid1.jpg|thumbبندانگشتی|leftچپ|120px|پرچم غزنویان به نقل از کتاب تاریخ رشیدالدین]]
[[پرونده:Flag Ghaznavud2.jpg|thumbبندانگشتی|leftچپ|120px|پرچم غزنویان به نقل از کتاب تاریخ رشیدالدین]]
پرچم [[امویان]] بر طبق گفتهٔ [[محمد بن جریر طبری|طبری]] سفید بوده‌است هرچند [[تاریخ بلعمی]] این پرچم را سبز رنگ توصیف کرده‌است. طبری نقل می‌کند که [[ابومسلم خراسانی]] دو پرچم می‌افراشت یکی سیاه رنگ و دیگری پرچمی سفید رنگ مزین به یک آیه قرآنی. نشان [[خلافت عباسیان|عباسیان]] نیز سیاه رنگ بود که به عبارت محمد رسول الله مزین بود. مخالفین عباسیون نیز به نشانه اعتراض از رنگهایی دیگر استفاده می‌کردند. بطور مثال [[خلفای فاطمی|فاطمیون مصر]] از پرچمی به رنگ سبز و علویان و بسیاری از شورشیان ایرانی از پرچمهای سفید رنگ استفاده می‌کردند.<ref name="EI ّFlag ">{{یادکرد|نویسنده= Shahbazi, A. Shapur.|سال=2001|شابک= }}</ref> تصاویر پرچم بر روی اشیاء باستانی بدست آمده از کشورهای اسلامی (و خصوصاً بر روی مینیاتورها) یافت می‌شود. از جمله قدیمی‌ترین آنها بشقاب براق ایرانی متعلق به قرن دهم میلادی است. <ref name="David">{{یادکرد|فصلAlams=|نویسنده=David-Weill, J.|ویرایش= |ناشر=|سال=2009|شابک=}}</ref> <ref>تصویر این بشقاب در صفحه 577 کتاب Phyllis Ackerman, in A. U. Pope, Survey of Persian Art , iii, 2766-82 یافت می‌شود.</ref> در زمان مامون خلیفه عباسی رنگ سبز رنگ شیعه بوده‌است.<ref name="Frick ">{{یادکرد|فصل= Possible source for some motifs of decoration on islamicceramics |نویسنده= Frick, F. A.|صفحه=10, p. 231-240|سال=1993|شابک=}}</ref> هنگامی که امام رضا به ولایت عهدی رسید بر خلاف سنت عباسیان رنگ سبز را به عنوان رنگ خود برگزید و در نتیجه به پیروی به سنت‌های ایران پیش از اسلام متهم شد. گفته می‌شود او پس از این اعتراضات رنگ سیاه عباسیان را پذیرفت.<ref name="EI ّFlag"/>
<ref>تصویر این بشقاب در صفحه 577 کتاب Phyllis Ackerman, in A. U. Pope, Survey of Persian Art , iii, 2766-82 یافت می‌شود.</ref> در زمان مامون خلیفه عباسی رنگ سبز رنگ شیعه بوده‌است.<ref name="Frick ">{{یادکرد|فصل= Possible source for some motifs of decoration on islamicceramics |نویسنده= Frick, F. A.|صفحه=10, p. 231-240|سال=1993|شابک= }}</ref> هنگامی که امام رضا به ولایت عهدی رسید بر خلاف سنت عباسیان رنگ سبز را به عنوان رنگ خود برگزید و در نتیجه به پیروی به سنت‌های ایران پیش از اسلام متهم شد. گفته می‌شود او پس از این اعتراضات رنگ سیاه عباسیان را پذیرفت.<ref name="EI ّFlag"/>
 
بر طبق تصویری در کتاب تاریخ رشید الدین پرچم [[غزنویان]] معمولاً قرمز و غزنویان اغلب از طرح شطرنجی به عنوان نشان استفاده می‌کردند. هر چند بعضی نوشته‌های موجود مربوط به آن زمان چنین می‌نمایاند که آنان پرچمی مزین به [[هما|همای]]ی طلایی یا شیر طلایی حمل می‌کردند. قزوینی در قرن ششم هجری چنین نقل می‌کند در آن زمان پادشاهان شیعی پرچم‌هایی به رنگهای سبز و سفید و سایر پادشاهان کماکان به رسم [[خلافت عباسیان|عباسیان]] پرچمی سیاه رنگ داشتند.<ref name="EI ّFlag"/>
 
به نوشته [[ابوالفضل بیهقی|بیهقی]] سران قبایل سلجوقی علامتها یا بیرقهای مخصوص داشته‌اند. درباره نقش این پرچمها سندی موجود نیست. پس از آن که سلسله سلجوقی در [[خراسان]] پدید آمد و خلافت عباسی عملاً تابع [[طغرل بیک|طغرل بیگ]] شد، [[سلجوقیان]] از آداب عباسی- غزنوی -سامانی تقلید کردند و مظاهر حکومتیشان رنگ اسلامی گرفت . باوجود این، برخی سنتهای قبیله‌ای را حفظ کردند، از جمله این که طغرل به عنوان مهراز نقش چماق استفاده می‌کرده‌است . لیکن از زمان [[آلپ ارسلان|الب ارسلان]]، مهرها شکل اسلامی یافت. <ref name="EIS">{{یادکرد|فصل= تاریخچه پرچم در جهان اسلام|کتاب=دانشنامهٔ بزرگ اسلامی|نویسنده= فؤاد کوپریلی}}[http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid] </ref>
<ref name="EIS">{{یادکرد|فصل= تاریخچه پرچم در جهان اسلام|کتاب=دانشنامهٔ بزرگ اسلامی|نویسنده= فؤاد کوپریلی}}[http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid] </ref>
 
[[سلجوقیان]] از زمان طغرل پرچم سیاه را همراه با سایر نشانهای قدرت از خلفای عباسی گرفتند. ازرقی در قصیده‌ای در رسای طغانشاه، پرچم سپاه او را قرمز خوانده‌است. با این حال رنگ پرچم رسمی سلجوقیان معلوم نیست و به احتمال زیاد، همان رنگ رسمی عباسیان و غزنویان، یعنی سیاه بوده‌است. <ref name="EIS"/> از اشعار شاعران آن دوره، چون انوری و ظهیر فاریابی، برمی آید که پرچمها نقشهایی از قبیل ماه، اژدها، شیر، پلنگ و هما داشته‌اند، اما معلوم نیست که این نقشها بر روی پرچمها ترسیم گردیده یا بر بالای چوب پرچم نصب شده بوده‌اند و احتمالاً به هر دو صورت وجود داشته‌است. «امیرِ علَم» (بیرقدار) در تشکیلات سلجوقیان مقام مهمی داشته‌است.<ref name="EIS"/>
پرچم [[خوارزمشاهیان]] در نگاره‌ای ایرانی که [[بخارا]] را در محاصره مغولها نشان می‌دهد، به رنگ زرد نشان داده شده‌است، ولی چون این نقاشی در عصر خوارزمشاهیان ترسیم نشده‌است، نمی‌توان آنرا (قاطعانه) مطابق با واقع دانست. اما بنابر پاره‌ای شواهد می‌توان سیاه بودن پرچم را نیز در این دوره محتمل دانست.<ref name="EIS"/>
<ref name="EIS"/>
پرچم [[خوارزمشاهیان]] در نگاره‌ای ایرانی که [[بخارا]] را در محاصره مغولها نشان می‌دهد، به رنگ زرد نشان داده شده‌است، ولی چون این نقاشی در عصر خوارزمشاهیان ترسیم نشده‌است، نمی‌توان آنرا (قاطعانه) مطابق با واقع دانست. اما بنابر پاره‌ای شواهد می‌توان سیاه بودن پرچم را نیز در این دوره محتمل دانست.
<ref name="EIS"/>
 
=== افزوده شدن نقش شیر و خورشید ===
[[پرونده:Earliest example of a banner bearing the lion and sun.jpg|rightراست|150px|thumbبندانگشتی| قدیمی ترین پرچم [[شیر و خورشید]] دار شناخته شده به سال ۸۲۶ هجری قمری (حدود ۱۴۲۳ میلادی) همزمان با دورهٔ [[تیموریان]] ]]
[[پرونده:Lion-and-sun-coin.jpg|thumbبندانگشتی|leftچپ|150px|سكه شیر و خورشید دوران سلجوقیان روم]]
حجم عظیم شواهد تاریخی و متون ادبی و باستان‌شناسی که [[احمد کسروی]]، [[مجتبی مینوی]] و [[سعید نفیسی]] گردآوری و بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد که خورشید در [[شیر (صورت فلکی)|صورت فلکیِ اسد]] در [[منطقةالبروج]] از قرن هفتم هجری نقشی نمادین و رایج شد. تحقیقات مینوی، نفیسی و کسروی نشان می‌دهد که این نشان از [[ستاره‌بینی|ستاره بینی]] وارد فرهنگ عام، نشان‌ها و نقوش هنری شده‌است و از آنجا به تدریج و در حدود قرن نهم هجری معادل قرن پانزده میلادی به نقوش پرچم ‏ها وارد می‌شود. بگفته شاپور شهبازی در ایرانیکا «این نماد تلفیقی از سنن کهن ایران و عرب و ترک و مغول بود.» <ref name="EI ّFlag"/>
 
قدیمی‌ترین پرچم [[شیر و خورشید]] دار شناخته شده به سال ۸۲۶ هجری قمری (حدود ۱۴۲۳ میلادی) همزمان با دورهٔ [[تیموریان]] بر می‌گردد. این پرچم در مینیاتوری از شاهنامه شمس الدین کاشانی (یک منظومه از جهانگشایی مغولان) به تصویر کشیده شده‌است. این [[مینیاتور (ابهام‌زدایی)|مینیاتور]] که حمله مغولان به حصار شهر [[نیشابور]] را نشان می‌دهد. سربازان ([[مغول]]؟) را نشان می‌دهد که پرچمی مزین به نشان شیر و خورشید در کنار پرچمی دیگر مزین به هلال ماه حمل می‌کنند.<ref name="EI ّFlag"/>
<ref name="EI ّFlag"/>
 
فواد کوپریلی در نوشتاری که در مورد پرچم قبایل [[ترک (ابهام‌زدایی)|ترک]] دارد، در مورد پرچم‌های دوره ایلخانان و تیموریان می‌نویسد: «در نقاشیهای برخی از نسخه‌های فارسی راجع به تاریخ مغول، پرچمی با زمینه آبی و تصویر گرگ و سایر نقوش مشاهده می‌شود که اثبات مطابقت آنها با واقعیات تاریخی نیاز به تحقیق دارد. به نوشته حافظ ابرو، امیراحمد خلج پرچم سرخ داشته‌است. در سپاه از پرچمهایی به رنگهای زرد و قرمز نیز استفاده می‌شده و روی آنها تصاویر گوناگونی از قبیل اژدها، شیر، قره قوش (نوعی عقاب) و [[شیر و خورشید]] منقوش بوده‌است. احتمال زیاد می‌رود که تمغاهای خصوصی نیز روی پرچمها به کار می‌رفته‌است. در این دوره، به مقامات بلندپایه پرچم و طبل و علَم نظامی (به مغولی: توغ و کورْگه) داده می‌شده‌است. ایلخانیان از سویی تحت تأثیر آداب و رسوم کهن مغول ـ ترک و از سوی دیگر تحت تأثیر غزنویان و [[سلجوقیان]] بودند و بویژه در مظاهر حقوقی و علامات حکومتی از تمدن سلجوقیان متأثر بودند. بر نوک پرچمها، هلال («ماهچة عَلَم») فلزی نصب می‌شد.» راهبی اسپانیایی که در قرن هشتم در کتابش تصویری از پرچم ایران با زمینه زرد و [[تمغا|تمگاتمگای]]ی (تمغا) چهارگوش قرمز در وسط ارائه می‌کند که به احتمال زیاد به دوره [[ایلخانیان]] تعلق دارد. در نسخه‌ای از شاهنامه نوشته شده در قرن نهم (زمان مغولها) نگاره‌ای بچشم می‌خورد که پرچمی را با تصویر شیر و خورشید در وسط نمایش می‌دهد. این پرچم به احتمال زیاد متعلق به ایلخانیان است، زیرا این نقش، نقشی رایج روی سکه‌های ایلخانان بوده‌است. <ref name="EIS"/>
 
فواد کوپریلی همچنین می‌گوید: {{گفتاورد|«تصویر شیر و خورشید در [[سکه|سکههای]]‌های برخی از فرمانروایان این سلسله <nowiki>[آق قویونلوها]</nowiki> و بعضی سلسله‌های دیگر ترک فقط نقشی نجومی است نه مظهر حکومت. با وجود این، می‌توان حدس زد که به منزلة نقش نیز در بعضی پرچمها به کار رفته باشد.» }}<ref name="EIS">
{{
یادکرد|فصل= تاریخچه پرچم در جهان اسلام|کتاب=دانشنامهٔ بزرگ اسلامی|نویسنده= فؤاد کوپریلی|ترجمه= |ناشر =
== پرچم در دوران صفویان و افشار ==
{{همچنین ببینید|شیر و خورشید}}
[[پرونده:Nadir Shah-seal-lion and sun.jpg|thumbبندانگشتی|leftچپ|200px|مهر نادرشاه [[نشان شیر و خورشید]] با عبارت «الله الملک» ]]
[[پرونده:Safavids'_Flag_1715_AD.jpg|thumbبندانگشتی|rightراست|200px|پرچم محمد بیگ فرستاده شاه سلطان حسین صفوی به سال ۱۷۱۵ میلادی در هنگام ورود به [[کاخ ورسای]]<ref name="EI ّFlag"/> ]]
در میان شاهان سلسله [[صفویان]] که حدود ۲۳۰ سال بر ایران حاکم بودند، [[شاه اسماعیل یکم|شاه اسماعیل اول]] بر روی پرچم خود نقش شیر و خورشید نداشت.<ref name="EI ّFlag"> Shahbazi, A. Shapur (2001). "Flags". دانشنامهٔ ایرانیکا</ref> [[شاه تهماسب یکم|شاه تهماسب صفوی]] نیز چون خود زاده ماه فروردین(برج حمل) بود، دستور داد به جای شیر و خورشید تصویر گوسفند (نماد برج حمل) را هم بر روی پرچمها و هم بر سکه‌ها ترسیم کنند.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.4shared.com/file/53449502/d32e9e17/Tarikhche_Shir_O_Khorshid.html| عنوان = تاریخچه شیر و خورشید؛ نوشته: احمد کسروی | تاریخ بازدید = مهر ۱۳۸۷| تاریخ = 1356| ناشر = چاپ رشدیه | زبان =| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67WAKs5f6 | تاریخ بایگانی = ۰۹ مه ۲۰۱۲}}</ref> هر چند صفویان از علم‌ها و پرچمهای متفاوتی استفاده می‌نمودند، چنین می‌نماید که تا زمان [[شاه عباس یکم|شاه عباس کبیر]] پرچم شیر وخورشید پرچم اصلی صفوی می‌شود. در این زمان اروپاییانی که از ایران بازدید کرده‌اند پرچمهای ایران را [[مثلث|سه گوش]]، مزین به نقش‌های شیر وخورشید، ذوالفقار یا آیات قرآنی توصیف کرده‌اند. در این زمان این نشان تفسیری شیعی پیدا می‌کند. آنگونه که پیدا است صفویان شیر موجود در شیر و خورشید را مظهر امام علی، و خورشید را مظهر فر [[دین]] یا عظمت خداوندی بود که همان تغییر شکل یافته فرایزدی است می‌باشد.<ref name="EI ّFlag"/> بگفته افسانه نجم آبادی، استاد دانشگاه هاوارد، شیر و خورشید مظهر دو پایه ایران آن زمان بود. مذهب و حکومت. <ref name="Najmabadi">{{یادکرد|فصل= II|کتاب=Gender and sexual anxieties of Iranian Modernity|ناشر= University of California Press|چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال=2005 |شابک=ISBN 0-520-24262-9 |نویسنده=Najmabadi, {{چر}}Afsaneh |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=68-88 pages |زبان=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}} </ref>
<ref name="EI ّFlag"/> بگفته افسانه نجم آبادی، استاد دانشگاه هاوارد، شیر و خورشید مظهر دو پایه ایران آن زمان بود. مذهب و حکومت. <ref name="Najmabadi">{{یادکرد|فصل= II|کتاب=Gender and sexual anxieties of Iranian Modernity|ناشر= University of California Press|چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال=2005 |شابک=ISBN 0-520-24262-9 |نویسنده=Najmabadi, {{چر}}Afsaneh |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=68-88 pages |زبان=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}} </ref>
 
در درفش شاهی یا بیرق سلطنتی [[نادر شاه|نادرشاه افشار]] از رنگ سبز دوران صفوی که در آن زمان نشان تشیع بود٬ استفاده نمی‌شده‌است. نادر شاه از دو استاندارد سلطنتی استفاده می‌کرد. درفشی سه رنگ با رنگهای قرمز، آبی و سفید و دیگری درفش‌هایی که دارای رنگهای قرمز، آبی، سفید و زرد بود که بدون تزئینی بودند. اما مهر نادر [[نشان شیر و خورشید]] با عبارت «الله الملک» بوده‌است.<ref name="EI ّFlag"/>
| caption3 = درفش چهار رنگ [[نادر شاه|نادرشاه افشار]]
| width3 = 120
}}<br />
 
== پرچم ایران از دوره قاجار تا پایان سلسله پهلوی ==
[[پرونده:Triangular_silk_flag_of_Qajar_Dynasty_Iran.jpg|thumbبندانگشتی|leftچپ|250px|پرچم سه گوش قاجاری مربوط به اواسط قرن نوزدهم؛ ابعاد پرچم ۳٫۶ در ۲٫۰۳ متر می‌باشد. در حاشیه پرچم آیه‌های قرانی و توسل به معصومین حک شده‌است.<ref>{{harvnb|Barker|۱۹۹۵|p=137}}</ref>]]
[[پرونده:Drapeau_et_etendard_persans.jpg|thumbبندانگشتی|leftچپ|250px|پرچم شیر و خورشید مربوط به فتحعلی شاه - ۱۸۱۲]]
 
=== پرچم شیر و خورشید با شیر شمشیردار ===
 
=== پرچم سه رنگ ایران ===
[[پرونده:Battle_Between_Persians_and_Russians_-_State_Hermitage_Museum.jpg|thumbبندانگشتی|leftچپ|250px|این نقاشی که زمانی قصر عباس میرزا ولی عهد فتحعلی شاه در تبریز را تزیین می نموده است، صحنه پیروزی ایرانیان بر روسها در نبرد سلطان‌آباد در ۱۳ فوریه ۱۸۱۳ و در خلال جنگهای ایران و روس ترسیم می‌کند. لشکر ایران در این نبرد درفشی با نشان شیر و خورشید حمل می نمایند و شیر در این تصویر شمشیری در دست دارد.<ref name="Hermitage">{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه= |زبان=en |مقاله= [http://www.arthermitage.org/Painting/Battle-Between-Persians-and-Russians.html Battle Between Persians and Russians] |ژورنال= |نشریه=State Hermitage Museum |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on ۲۰۰۹-۰۹-۱۹. </ref>]]
[[Imageپرونده:Persia flag 1925.JPG|thumbبندانگشتی|250px|پرچم ایران که در دانشنامه [[تیتوساناکیرجا]] و در خلال سالهای ۱۹۲۵ تا ۱۹۲۸ چاپ شده است.]]
[[یحیی ذکاء]] تصویر دو پرچم از مهمترین پرچمهای رایج در روزگار قاجار مربوط به سال ۱۳۰۶ هجری قمری، ۱۸۸۶ میلادی را آورده‌است. اولین پرچم مربع شکل است که نوار بالایی آن سبز و پایینی قرمز است، زمینه پرچم سفید رنگ است و در مرکز آن یک [[نشان شیر و خورشید|شیروخورشید]] قرار دارد. از این پرچم برای ساختمان‌های دولتی و یادمان‌های سلطنتی، قلعه‌ها و بنادر و هرآنچه به [[دولت]] و سلطنت مربوط بود استفاده می‌کردند. پرچم دیگر نیز سه رنگ است با این تفاوت که پهنای نوارها مساوی است. شیر و خورشید چنان در میان این پرچم جای گرفته که هر سه رنگ را دربر می‌گیرد. این پرچم را می‌توان نخستین پرچم «سه رنگ» ایران دانست، ولی سالها طول می‌کشد تا این پرچمها کاملاً جا بیافتد. <ref name="Zoka"/>
 
| header_align = center
| image1 = Flag of Iran before 1979 Revolution.png
| caption1 = پرچم [[شیر و خورشید]] نشان ایران با [[درازا]] و [[پهنا|پهنای]]ی استاندارد
| width1 = 170
| image2 = Iran flag with emblem 1964-1979.png
 
== پرچم ایران پس از انقلاب ۵۷ ==
[[پرونده:Flag_of_Iran.svg|thumbبندانگشتی|leftچپ|250px|پرچم ایران پس از [[انقلاب ۵۷]]]]
در اصل هجدهم [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] مصوب سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹ میلادی) در مورد پرچم گفته شده‌است که پرچم [[جمهوری اسلامی]] از سه رنگ سبز، سفید و سرخ تشکیل می‌شود و [[نشان رسمی ایران|نشان جمهوری اسلامی]] (تشکیل شده با حرف الله) در وسط آن قرار دارد. یک نشان هم اکنون و بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران|انقلاب ۱۳۵۷]] نشانی که بیان‌گر «الله» و شعار «لا اله الا الله» و نمایشگر لاله که سمبل خون شهید است به رنگ قرمز در میان پرچم و روی رنگ سفید قرار گرفته‌است. همچنین ۲۲ «الله‌اکبر» به رنگ [[سفید]] و به نشانه پیروزی انقلاب در روز [[۲۲ بهمن]]، در حاشیه پایین رنگ [[سبز]] و حاشیه بالای رنگ [[سرخ|قرمز]] با خط بنایی نوشته شده‌است که تعبیر رسمی این پرچم به تفصیل در اصل ۱۸ فصل دوم شرح داده شده‌است.<ref name="Standard">{{یادکرد|فصل=
|کتاب=پرچم جمهوری اسلامی ایران
 
== جستارهای وابسته ==
{{commonsویکی‌انبار|Category:Flags of Iran|پرچم ایران}}
* [[ایران]]
* [[سرود ملی ایران]]
* [[فردوسی|حکیم ابوالقاسم فردوسی]]، [[شاهنامه|شاهنامه فردوسی]]
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.4shared.com/file/53449502/d32e9e17/Tarikhche_Shir_O_Khorshid.html|نویسنده= [[احمد کسروی|کسروی، احمد]]| عنوان = تاریخچه شیر و خورشید | تاریخ بازدید = مهر ۱۳۸۷| تاریخ = 1356| ناشر = چاپ رشدیه | زبان =| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67WAOmvXY | تاریخ بایگانی = ۰۹ مه ۲۰۱۲}}
* {{یادکرد|فصل= [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid تاریخچه پرچم در جهان اسلام]|کتاب=دانشنامهٔ جهان اسلام|نویسنده= کوپریلی، فؤاد }}
* {{یادکرد|کتاب=[http://www.isiri.org/portal/files/std/1.pdf پرچم جمهوری اسلامی ایران - ویژگی‌ها]|نویسنده= یکصد و چهل و هفتمین کمیته ملی استاندارد پوشاک و فرآورده‌های نساجی|ناشر=سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران|ویرایش= تجدید‌نظرتجدیدنظر اول|سال= ۱۳۸۳|شماره=}}
* {{یادکرد|فصل=[http://www.rangmagazine.com/?type=dynamic&lang=1&id=1384 گفت‌وگو با دکتر حمید ندیمی؛ داستان این پرچم مقدس.]|کتاب=ماهنامهٔ سپیده دانایی|سال=اسفند ۱۳۸۶}}
{{چپ‌چین}}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1355314/flag-of-Iran Flag of Iran]. (2008). In [[دانشنامه بریتانیکا|Encyclopædia Britannica]]. Retrieved November 22, 2008, from Encyclopædia Britannica Online
* {{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه= |زبان=en |مقاله= [http://www.arthermitage.org/Painting/Battle-Between-Persians-and-Russians.html Battle Between Persians and Russians] |ژورنال= |نشریه=State Hermitage Museum |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2009-09-19.
* {{یادکرد|فصل= DERAFŠ-EKĀVĪĀN, the legendary royal standard of the Sasanian kings. |نویسنده= Khaleghi-Motlagh, Djalal.|کتاب= [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopedia Iranica]]|ویرایش=1st Edition|ناشر=|سال=2007|شابک= }}
* {{یادکرد|فصلAlams=|نویسنده=David-Weill, J|کتاب=[[دانشنامه اسلام|Encyclopaedia of Islam]]|ویرایش= |ناشر=|سال=|شابک=}}
* {{یادکرد
|فصل= Possible source for some motifs of decoration on islamic ceramics|نویسنده= Frick, F. A.|کتاب=Muqarnas|صفحه=10, p. 231-240 |ناشر=Osprey Publishing|سال=1993|شابک= }}
* {{یادکرد|فصل= DERAFŠ |نویسنده= Shahbazi, A. Shapur.|کتاب= [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopedia Iranica]]|ویرایش=1st Edition |ناشر=Osprey Publishing|سال=2001|شابک= }}
* {{یادکرد|فصل= Flags |نویسنده= Shahbazi, A. Shapur.|کتاب= [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopedia Iranica]]|ویرایش=1st Edition |ناشر=Osprey Publishing|سال=2001|شابک= }}
* {{یادکرد
|نویسنده=Kaveh Farrokh, Angus McBride.|کتاب=Sassanian Elite Cavalry AD 224-642|ویرایش=1st Edition |ناشر=Osprey Publishing|سال=2005|شابک=ISBN 1-84176-713-1, 9781841767130}}
{{پایان چپ‌چین}}
 
{{نوشتار برگزیده}}
 
[[رده:پرچم کشورها]]
[[رده:تاریخ ایران]]
[[رده:فرهنگ در ایران]]
[[رده:نمادهای ملی ایران]]
 
۴۶۶٬۰۴۱

ویرایش