تفاوت میان نسخه‌های «روز»

۵۴۶ بایت اضافه‌شده ،  ۷ سال پیش
بدون خلاصه ویرایش
جز (r2.5.4) (ربات: افزودن am:ቀን)
:''برای کاربرد دیگر [[روز روشن]] را نگاه کنید.''
[[پرونده:Tageslaenge es.svg|بندانگشتی|چپ|250px|نمایش اینکه چقدر (به ساعت) زمین [[روز روشن|روشن]] است نسبت به [[عرض جغرافیایی]] و محل در زمین]]
'''روز''' یا '''شبانه‌روز'''، عبارت از مدت [[زمان]] یکدوره تناوب حرکت وضعی زمین می‌باشد که با توجه به مبدأ این دوره کاربردها و تعاریف گوناگون دارد و عام‌ترین کاربرد آن روز خورشیدی بمعنی دوره تناوب نسبت به خورشید (روز حقیقی) است که با تعدیل آن بر پایه [[سامانه استاندارد بین‌المللی یکاها|یکای متریک زمان]] ([[ثانیه]]) بعنوان یکدوره ۲۴ ساعته (روز متوسط) واحدی از زمان و گاه‌شماری است. و کاربرد دیگر آن روز نجومی است که این تناوب با مبدأ یک نقطه ثابت کیهانی (ستاره یا نصف النهار) است. برای دیگر سیارات نیز با توجه به دوره تناوب وضعی‌اشان شبانه‌روز درنظر گرفته می‌شود.
 
'''روز''' یا '''شبانه‌روز'''، عبارت از یکدوره تناوب حرکت وضعی زمین می‌باشد که با توجه به مبدأ این دوره کاربردها و تعاریف گوناگون دارد و عام‌ترین کاربرد آن روز خورشیدی بمعنی دوره تناوب نسبت به خورشید است که با تعدیل آن بعنوان یکدوره ۲۴ ساعته واحدی از زمان و گاه‌شماری است. و کاربرد دیگر آن روز نجومی است که این تناوب با مبدأ یک نقطه ثابت کیهانی (ستاره) است. برای دیگر سیارات نیز با توجه به دوره تناوب وضعی‌اشان شبانه‌روز درنظر گرفته می‌شود.
 
همچنین واژهٔ روز می‌تواند به قسمتی از روز که [[شب]] نیست اشاره داشته باشد، که در اصل [[روز روشن]] خوانده می‌شود. همچنین روز می‌تواند به یک روز از [[هفته]] یا یک روز از [[تقویم]] اشاره داشته باشد.
یکای [[زمان]] است که برابر با ۲۴ [[ساعت]] است. بیشتر در گفتگوی رایج به شبانه‌روز، روز گفته می‌شود. مثلاً می‌گویند از فلان تاریخ ده روز گذشت، که منظور ده شبانه‌روز است. شبانه‌روز از یکاهای [[سیستم SI]] نیست، اما کاربرد آن همراه با یکاهای SI مجاز است.
 
== تعاریف کاربردی ==
===شبانه‌روز خورشیدی حقیقی یا متغیر===
'''شبانه‌روز خورشیدی حقیقی یا متغیر''': شبانه‌روز یکدوره تناوب حرکت وضعی زمین می‌باشد که با توجه به مبدأ این دوره کاربردها و تعاریف گوناگون دارد و عام‌ ترینعام‌ترین کاربرد آن روز خورشیدی بمعنی دوره تناوب نسبت به خورشید است که این دوره تناوب بعلت نوسان سرعت سالانه و دورانی خورشید در روزهای متفاوت و میل سالانه خورشید نسبت به زمین، هربار متغیر بوده ''شبانه‌روز خورشیدی حقیقی یا متغیر'' نامیده می‌شود.
 
شبانه‌روز متغیر یا حقیقی که نشانگر موقعیت واقعی خورشید در دایرةالبروج نسبت به مکان خاص است کاربرد دینی جهت تعیین [[اوقات شرعی]] دارد. مثلا لحظه اذان ظهر با توجه به زمان واقعی خورشید هنگام زوال است که درست در نیم‌روز واقعی می‌باشد. درحالیکه با تعدیل آن دیگر ساعت رسمی اذان ظهر همیشه ثابت نیست و یا ۱۲ نیمروز را نشان نمی‌دهد. قدیم در کشورهای اسلامی در مواردی ساعت‌ها (بخصوص ساعات جیبی) براساس شبانه‌روز حقیقی یا زمان واقعی بوده و با آن اوقات شرعی را محاسبه می کردند. و مبدا آنرا یکی از اوقات ظهر یا غروب قرار می دادند. مثلا اذان ظهر همواره ساعت ۱۲ محلی بوده است. و بعلت متغیر بودن شبانه‌روز هر روز یا چند روز یکبار ساعت را همزمان با زوال خورشید تنظیم می‌کرده‌اند. و به آن ساعت ظهرتیم می‌گفتند. و دیگر اوقات شرعی را نیز درنظر می‌گرفتند در این مورد طلوع و غروب را براحتی درنظر می‌گرفتند. در مواردی ساعت صفر را بر اساس لحظه غروب خورشید از افق تنظیم می‌کردند. و به آن ساعت غروب‌تیم می‌گفتند و غروب هر یک یا چند روز آنرا مجددا تنظیم می‌کردند. در مورد اخیر لحظه اذان مغرب و میانگین زمان غروب تا اذان صبح نیمه شب شرعی را راحت‌تر محاسبه و به‌خاطر می‌سپردند.
 
===شبانه‌روز خورشیدی متوسط===
'''شبانه‌روز خورشیدی متوسط''':، شبانه‌روز استاندارد و رسمی است که با میانگین‌گیری و تعدیل شبانه روز متغیر برپایه یکای ثانیه، بعنوان یکدوره ۲۴ ساعته واحدی از زمان و گاه‌شماری،گاه‌شماری ''شبانه‌روز خورشیدی متوسط'' نامیده می‌شوداست. طی یک سال حداکثر تفاضل شبانه روز متغیر با متوسط آن، ۱۶ دقیقه و ۲۴ ثانیه است. شبانه‌روز متوسط خورشیدی را که از نیم‌شب (متوسط) آغاز می‌شود را شبانه‌روز عرفی نیز می‌نامند. <ref>گاه‌شماری ایرانی، موسی اکرمی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول (۱۳۸۰)، ص ۲۸.</ref>
 
روز یا شبانه‌روز متوسط، یکایی از زمان است که برابر ۲۴ [[ساعت]] می‌باشد که هر ساعت به ۶۰ دقیقه و هر دقیقه به ۶۰ ثانیه تقسیم می‌شود. هرچند که روز یک [[سامانه استاندارد بین‌المللی یکاها|یکای متریک]] نیست، اما برای استفاده با [[سامانه متریک]] پذیرفته شده‌است. یکای متریک زمان، [[ثانیه]] است. شبانه‌روز در سیستم SI برابر است با ۸۶۴۰۰ [[ثانیه]].
 
===شبانه‌روز نجومی===
'''شبانه‌روزچنانچه نجومی''':مبدأ کاربردیکدوره وتناوب تعریفحرکت دیگروضعی آنزمین، ''شبانه‌روزیک نجومی''ثابت استکیهانی کهشامل مبدأیک اینستاره تناوبیا نصف النهار نجومی با توجه به یک نقطه ثابتاعتدال کیهانیبهاری (ستاره)باشد است.''شبانه‌روز بعبارتینجومی'' نام دارد. در [[ستاره‌شناسی]] روز نجومی است برابر است با یک‌بار گردش زمین به‌دور خود نسبت به ستارگان ثابت است که طول آن ۲۳{{ممیز}}۹۳۴ ساعت است. این زمان با توجه به نصف النهار سماوی اندکی متفاوت است.
 
برای دیگر سیارات نیز با توجه به دوره تناوب وضعی‌اشان، شبانه‌روز به همه معانی فوق بخصوص بمعنی نجومی آن کاربرد دارد.
 
==اجزای شبانه‌روز==
== نام ترتیبی روزها ==
 
==ترتیب شبانه‌روز==
=== نام ترتیبی روزها ===
* '''پس‌پسان‌پریروز'''
* '''پسان‌پریروز'''
* '''پس‌پسان‌فردا'''
 
=== نام ترتیبی شب‌ها ===
* '''پس‌پسان‌پریشب'''
* '''پسان‌پریشب'''
Dictionnaire étymologique des mots français venant de l'arabe du turc et du persan, Georges A. Bertrand, L'Harmattan, Paris ۲۰۰۷.
{{پایان چپ‌چین}}
 
{{شبانه‌روز}}
{{یکاهای اس‌آی}}