ویکی‌پدیا:سیاست‌های اصلی محتوایی

محتوای ویکی‌پدیا تحت سه سیاست محتوایی اصلی و مهم ایجاد می‌شود: دیدگاه بی‌طرف، تأییدپذیری و ممنوعیت تحقیق دست اول. ویرایشگران باید خود را با هر سه‌مورد، که به‌طور مشترک تفسیر می‌شوند، آشنا کنند:

  1. دیدگاه بی‌طرف (وپ:دبط) – تمامی مقاله‌های ویکی‌پدیا و سایر محتوای دانشنامه‌ای باید از دیدگاهی بی‌طرفانه نوشته شوند که به‌طور منصفانه‌ای دیدگاه‌های قابل توجه را به‌شکل متناسب و به‌دور از جانبداری بیان کند.
  2. تأییدپذیری (وپ:تأیید) – محتوایی که به چالش کشیده شده یا محتمل است که به چالش کشیده شود، و تمامی گفتاوردها باید به یک منبع معتبر و منتشرشده ارجاع داده شوند. تأییدپذیری در ویکی‌پدیا به این معنی است که افرادی که دانشنامه را می‌خوانند و ویرایش می‌کنند، بتوانند صحت استخراج مطالب از یک منبع معتبر را مورد بررسی قرار دهند.
  3. تحقیق دست اول ممنوع (وپ:تدام) – ویکی‌پدیا تفکرات دست اول را منتشر نمی‌کند: تمام محتوای ویکی‌پدیا باید قابل انتساب به یک منبع معتبر و منتشر شده باشند. مقاله‌ها نباید دربردارندهٔ هرگونه تحلیل یا ترکیب جدیدی از مطالب منتشر شده‌ای باشند که به نحوی به نظر آید که در راستای پیشبرد موضع خاصی هستند.

این سیاست‌ها، نوع و کیفیت محتوایی که قابل درج در مقاله‌های ویکی‌پدیا هستند را تعیین می‌کنند. از آنجا که این سیاست‌ها مکمل یکدیگر هستند، نباید آن‌ها را به‌طور جداگانه از یکدیگر تفسیر کرد. بنیادهایی که این سیاست‌ها بر اساس آن‌ها تدوین شده‌اند، قابل جایگزینی با سایر سیاست‌ها یا رهنمودها، یا اجماع ویرایشگران نیستند. این سه صفحهٔ سیاست را تنها برای بهبود کاربرد و توضیحات اصول می‌توان ویرایش کرد.

تاریخچهویرایش

ویدئوهای بیرونی
  جیمی ویلز: تولد ویکی‌پدیا، تد ۲۰۰۵ (کنفرانس)، دقیقه ۲۰.

سیاست «تحقیق دست اول ممنوع» (تدام) ریشه در سیاست «دیدگاه بی‌طرف» (دبط) و مشکل در مواجهه با وزن ناروا و نظریه‌های حاشیه‌ای دارد. سیاست اصلی ویکی‌پدیا، یعنی دبط، برای ایجاد چارچوبی کاربرد دارد که در آن، ویرایشگران دارای دیدگاه‌های متنوع، بعضاً دارای تعارض یا حتی متضاد بتوانند در ساخت دانشنامه با یکدیگر همکاری کنند. این کار به‌واسطهٔ این اصل انجام می‌گیرد که در حالی که توافق بر سر این که حقیقت چیست برای افراد سخت است، اما توافق بر سر این که به باور آن‌ها و دیگران چه‌چیزی حقیقت دارد، بسیار آسان‌تر است. بنابراین، «حقیقت» در ویکی‌پدیا به‌عنوان معیاری برای شمول در نظر گرفته نمی‌شود. در عوض، بر ابعاد متفاوت و قابل توجه حقیقیت متمرکز است. هدف سیاست دبط، که نخستین‌بار در فوریهٔ ۲۰۰۱ تدوین شده‌است، ایجاد دانشنامه‌ای بی‌طرف است.

در دو سال پس از آن، طی مناقشات قابل توجهی که در صفحه‌های بحث مقالات شکل گرفتند و شامل اتهامات نقض دبط از سوی ویرایشگران بودند، به‌وضوح مشخص شد که این سیاست، که بنیانی فلسفی برای ویکی‌پدیا فراهم کرد، نیازمند تکمیل‌شدن است. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، مفهوم «تأییدپذیری» (تأیید) را به‌عنوان راهی برای حصول اطمینان از دقت مقالات به‌واسطهٔ تشویق ویرایشگران به ارجاع به منابع توسعه بخشیدند؛ این مفهوم در اوت ۲۰۰۳ به‌عنوان یک سیاست پایه‌گذاری شد. علاوه بر این، با این فرض که سرشناس‌ترین دیدگاه‌ها، آسان‌ترینِ آن‌ها برای مستندسازی بر پایهٔ منابع بودند، تأییدپذیری به‌عنوان راهی برای کسب اطمینان از ارائهٔ دیدگاه‌های سرشناس و قابل توجه معرفی شد. سرشناسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که همزمان که دبط ویرایشگران را به افزودن دیدگاه‌های جایگزین و چندگانه به یک مقاله تشویق می‌کند، اما مدعی برابر بودن تمامی دیدگاه‌ها نیست. اگرچه که دبط مدعی صحت بیشتر برخی دیدگاه‌ها نسبت به سایر دیدگاه‌ها نیست، اما تصدیق می‌کند که بعضی از دیدگاه‌ها نسبت به سایر آن‌ها طرفداران بیشتری دارند. بنابراین، ارائهٔ دقیق یک دیدگاه به‌معنی توضیح دادن این است که چه‌کسی از آن دیدگاه پشتیبانی می‌کند و این که دیدگاه اقلیت است یا اکثریت.

خیلی زود مشخص شد ویرایشگرانی که دیدگاه اکثریت را رد می‌کنند منابع را به‌گونه‌ای مرتب می‌کنند تا نشان دهند که یک دیدگاه اقلیت نسبت به دیدگاه اکثریت برتری دارد—یا حتی به‌منظور ترویج دیدگاه خودِ ویرایشگر، منابعی را اضافه می‌کنند. از این رو، سیاست تدام در سال ۲۰۰۳ پایه‌گذاری شد تا برای رسیدگی به استفاده‌های نادرست از منابع به کار گرفته‌شود. انگیزهٔ اصلی از تدوین سیاست تدام این بود که از معرفی نظریه‌های حاشیه‌ای در زمینهٔ علم، و به‌ویژه در موضوعات مربوط به فیزیک—یا حذف دیدگاه‌های تأییدپذیر که به زعم ویرایشگران نادرست بوده‌اند— توسط ویرایشگران جلوگیری شود.[۱] خیلی زود مشخص شد که این سیاست باید به ویرایش‌های هر کاربری که سعی دارد دیدگاه‌های خود را در یک مقاله معرفی کند، اعمال شود. این موضوع همچنین منجر به اصلاح و ایجاد زیربخش‌هایی برای رسیدگی به توازن در پوشش شد.

این سیاست در شمایل اولیهٔ خود ویرایش‌هایی را برای حذف مشخص می‌کرد که:

  • نظریه یا راه حلی ارائه دهند؛
  • ایده‌های دست اول را معرفی کنند؛ یا
  • اصطلاحات موجود را به شیوه‌ای متفاوت تعریف کنند یا معرف نوواژه‌ها باشند؛

و به‌عنوان معیاری برای ویرایش‌هایی پایه‌گذاری شد که:

  • بیانگر ایده‌هایی باشند که برای انتشار در یک ژورنال معتبر پذیرفته شده‌اند؛ یا
  • بیانگر ایده‌هایی باشند که خبرساز شده‌اند: به‌طور مکرر و مستقل در مطبوعات یا مقاله‌های خبری بازتاب یافته باشند (مانند ماجرای گداخت سرد).

رفته‌رفته که جامعه‌ای متنوع‌تر از ویرایشگران جذب ویکی‌پدیا شدند، مشخص شده که سایر موضوعات در کنار فیزیک، مانند سیاست، مذهب و تاریخ نیز مستعد تحقیق دست اول هستند و نیاز به رویکردی قاعده‌مندتر برای تعریف تحقیق دست اول و توصیهٔ کاربران از خودداری از آن بیشتر احساس شد.[۲] اصول «تأییدپذیری» و «ممنوعیت تحقیق دست اول» با یکدیگر هم‌پوشانی دارند و در سال ۲۰۰۷ اقدامی برای ادغام این دو سیاست و ترکیب آن‌ها در قالب یک سیاست واحد انجام گرفت (ویکی‌پدیا:ارجاع‌پذیری را ببینید)، اما این اقدام موفق به کسب اجماع کاربران نشد.

در گذر زمانویرایش

اجماع کاربرانویرایش

به‌منظور تشخیص اجماع کاربران و حل مناقشه‌های در جریان، فرایندهای حل مناقشه‌ها به‌همراه مکان‌هایی برای گفتگوی ویژه برای هر موضوع که مرتبط با سیاست‌های اصلی محتوایی هستند، بنیان‌گذاری شده‌اند. بای مثال:

جستارهای وابستهویرایش

ویکی‌پدیا:دیدگاه بی‌طرف/پرسش‌های رایج

مقاله‌ها


آداب و رسوم
انشاها و صفحه‌های اطلاعات
  • ویکی‌پدیا:مدیریت – به ساختار مدیریت انسانی ویکی‌پدیا و نیز اجزاء غیر انسانی آن می‌پردازد.
  • ویکی‌پدیا:اکتیویسم – به این که چرا ویکی‌پدیا جایی برای ترویج شناساندن یک موضوع یا مشکل نیست، می‌پردازد.
  • ویکی‌پدیا:نقد – به این موضوع می‌پردازد که چرا مقاله‌ها باید بدون اختصاص دادن وزن ناروا به دیدگاه‌های خاص، چه مثبت و چه منفی، شامل هر دوی دیدگاه‌های مثبت و منفی از منابعی معتبر باشند.
  • ویکی‌پدیا:ما برای ساختن دانشنامه اینجا هستیم – پیرامون چگونگی حضور ویکی‌پدیانویس‌ها در این محیط برای ساختن یک دانشنامه، مانند یک اثر مرجع عمومی و بی‌طرف دربارهٔ موضوعات مهم.
  • ویکی‌پدیا:هدف (en) – انگیزهٔ وجودی ویکی‌پدیا توسط بنیان‌گذارانش را توضیح می‌دهد.

یادداشت‌ها و پانویسویرایش

  1. Wikipedia's co-founder, Jimmy Wales, has described the original research policy as originating "primarily as a practical means to deal with physics cranks, of which of course there are a number on the web. The basic concept is as follows: it can be quite difficult for us to make any valid judgment as to whether a particular thing is true or not. It isn't appropriate for us to try to determine whether someone's novel theory of physics is valid, we aren't really equipped to do that. But what we can do is check whether or not it actually has been published in reputable journals or by reputable publishers. So it's quite convenient to avoid judging the credibility of things by simply sticking to things that have been judged credible by people much better equipped to decide. The exact same principle will hold true for history, though I suppose the application will in some cases be a bit different and more subtle." Wales, Jimmy. "Original research", 2004-12-03.
  2. Wales, Jimmy. "Original research", 2004-12-06.

نماهای بیرونیویرایش

سیاست‌های محتوایی ویکی‌پدیا موضوع پژوهش‌های دانشگاهی بوده‌اند و کتاب‌هایی بوده‌اند که به این موضوع پرداخته‌اند.