باز کردن منو اصلی
یک یاختهٔ دولاد توسط تقسیم کاستمان به ۴ یاختهٔ تک‌لاد تقسیم شده‌است.

تقسیم میوز(کاستمان)[پانویس ۱] نوعی تقسیم هستهٔ یاخته است که در آن، شمار کروموزوم (فام تن های) یاخته به نیم کاهش می‌یابد.

تقسیم رشتمان باعث تولید یاخته هایی می‌شود که کاملاً همانند یاختهٔ مادر می‌باشند. در نتیجه، این تقسیم نمی‌تواند به تنهایی پاسخگوی گوناگونی موجود در دنیای زنده باشد. ایجاد گوناگونی در دنیای زنده، مدیون این گونهٔ تقسیم یاخته‌ای است که کاستمان نام دارد.

بسیاری از جانداران به منظور تولید مثل، کامه تولید می‌کنند و امکان ترکیب آن‌ها را با یکدیگر فراهم می‌سازند. کامه ها تک‌لاد هستند. اگر کامه ها تک‌لاد نبودند، شمار فام‌تن ها در هر نسل، دو برابر نسل قبل می‌شد و حیات جانداران عملا به خطر می افتد. طی کاستمان، از یک یاختهٔ دولاد، چهار یاختهٔ تک‌لاد پدید می‌آید.

کاستمان، نوعی تقسیم هستهٔ یاخته‌ای می‌باشد که در آن تعداد فام تن ها نصف می‌شود و یاخته‌های تخصص‌یافته‌ای که مسئول تولید مثل هستند (کامه در جانوران و بعضی از دیگر جانداران یا هاگ در بعضی از دیگر جانداران) تولید می‌شود. تقسیم کاستمان برای تولید مثل جنسی ضروری است و در همهٔ هوهسته ای هایی (همچنین تک‌یاخته ای های پیش هسته ای) که تولید مثل جنسی انجام می‌دهند، رخ می‌دهد. کاستمان در آرکی باکتری ها"باستانیان" و باکتری ها روی نمی‌دهد؛ زیرا تولید مثل آنها از راه‌های دیگری همچون تقسیم دوتایی می‌باشد.

یاخته پیش از آغاز کاستمان، مرحله‌های اینترفاز را، دقیقا مانند اینترفاز رشتمان سپری می‌کند. در این مرحله‌ها، مولکول های دنا همانندسازی می‌کنند (در مرحلهٔ ساخت از چرخهٔ یاخته‌ای) و یاخته برای تقسیم شدن آماده می‌شود.

مرحله‌های کاستمانویرایش

کاستمان از دو تقسیم پیاپی هستهٔ یاخته به نام کاستمان I و کاستمان II تشکیل شده‌است که هر کدام خود مراحل پروفاز، متافاز، آنافاز و تلوفاز را دارند. کاستمان II بسیار شبیه رشتمان است. طولانی‌ترین مرحلهٔ کاستمان، پروفاز I است.

  • باید توجه داشت که کاستمان یک چرخه نیست.

پروفازویرایش

پروفاز۱ویرایش

در پروفاز ۱، که نخستین مرحلهٔ کاستمان I است، فام تن های مضاعف‌شده همچون پروفاز در رشتمان فشرده و قابل دیدن می‌شوند و غشای هسته تجزیه می‌شود. آنگاه فام تنهای همتا که هر کدام دو فامینک خواهری دارند، از درازایشان در کنار یک‌دیگر قرار گرفته و یک تتراد به وجود می‌آورند. پس از پروفاز ۱، یاخته وارد مرحلهٔ متافاز ۱ می‌شود. مرحله پروفاز I روند پیچیده‌ای است که بسیار کندتر از رشتمان صورت می‌گیرد و شامل پنج مرحله است:

زیرمرحله لپتوتنویرایش

آغاز پروفاز با افزایش حجم هسته‌ای مشخص می‌شود. فام تن ها به صورت تخم های دراز، نازک و تاب خورده به شکل دانه‌های تسبیح به نام کرومومر ظاهر می‌شوند. این ریز مرحله را لپتوتن گویند. فام تن ها منفرد به نظر می‌رسند، در حالی که بیشتر مولکول های دنای یاخته قبلاً دو برابر شده اند و فام تن ها دارای دو فامینک هستند. بر اساس گفته «براون» ، ساخت دنا تا مرحله لپتوتن ادامه دارد و زمان G2 چرخه یاخته‌ای را تشکیل می‌دهد.

زیرمرحله زیگوتنویرایش

در این مرحله فام تن های همتا (هم ساخت) به ترتیب ویژه‌ای جفت می‌شوند. نیرویی که دو جفت فام تن همتا را به سوی یکدیگر می‌کشد، هنوز مشخص نشده‌است. این روند را سیناپس می‌گویند و جفت کروموزوم های همتا را در طی فرآیند سیناپس، بی‌والانت (تتراد) می‌گویند.

زیرمرحله پاکی‌تنویرایش

در این مرحله هستک از نظر اندازه رشد می‌کند و فام تن ها کوتاه تر و ضخیم‌تر می‌شوند. حال هر کدام یک تتراد هستند که از دو فام تن همتا یا ۴ فامینک تشکیل شده‌اند. هر فامینک از یک تتراد، به دور فامینک خواهری خود می‌پیچد و کوتاه تر و ضخیم‌تر می‌شود. هر فام تن همتا، سانترومر مستقل دارد؛ بنابراین هر فامینک، سانترومر خاص خود را دارا می باشد.

مهمترین رویداد در زیرمرحله پاکی‌تن، تشکیل کیاسما به هنگامی است که دو فامینک خواهری از هر فام تن همتا، قطعاتی را بین خود مبادله می‌کنند. تبادل قطعات بین دو کروماتید از دو فام تن همتا را کراسینگ اور (تقاطع کروموزومی) گویند. زیرمرحله پاکی‌تن طولانی است. در پایان این زیرمرحله، نیرویی سبب جدا شدن فامینک ها از یکدیگر می‌شود.

زیرمرحله دیپلوتنویرایش

در این مرحله، فام تن ها جدا شدن از یکدیگر را آغاز می‌کنند، اما چون در بعضی نقاط تبادل صورت گرفته‌است، لذا در این نقاط متصل به یکدیگر باقی می‌مانند. این ریز مرحله حقیقتاً کیاسما نام دارد و از نظر ژنتیکی دارای اهمیت فراوانی است، زیرا تبادل بین فامینک های ناخواهری در این زیرمرحله صورت می‌گیرد. کراسینگ اور به تبادل ژن ها می‌انجامد و سبب تشکیل فامینک های نوترکیب می‌شود. در ژنتیک مولکولی، کراسینگ اور به عنوان وسیله تجربی برای نقشه‌برداری فام تنی به کار می‌رود.

زیرمرحله دیاکینزویرایش

در این مرحله، فام تن ها کوتاه تر و ضخیم‌تر شده و کیاسما ناپدید می‌شود. فام تن های همتا از دو سو به سمت محیط هسته کشیده می‌شوند، اما جدا شدن کامل فامینک ها صورت نمی‌گیرد. فام تن های همتا فقط در انتها (تلومر) متصل به یکدیگر باقی می‌مانند و ساختار حلقه مانند عریضی را تشکیل می‌دهند. همچنین، هستک و غشای هسته ناپدید می‌شوند و دوک به‌طور کامل تشکیل می‌گردد. فام تن های تتراد در صفحه متافاز (استوای یاخته) قرار می‌گیرند.

متافاز Iویرایش

در متافاز I، که دومین مرحلهٔ کاستمان I است، تترادها به وسیلهٔ رشته‌های دوک در سطح استوایی یاخته ردیف می‌شوند.

آنافاز Iویرایش

در آنافاز I، که سومین مرحلهٔ کاستمان I است، فام تن های همتا از یکدیگر جدا می‌شوند، اما دو فامینک خواهری هر فام تن، همچنان در محل سانترومر به یکدیگر پیوند دارند؛ بنابراین هر فام تن همچنان دو فامینکی (مضاعف شده) است.

تلوفاز Iویرایش

در تلوفاز I، که چهارمین مرحلهٔ کاستمان I است، فام تن ها در دو قطب یاخته گرد هم می‌آیند. در بیشتر جانداران، در این مرحله سیتوپلاسم نیز تقسیم می‌شود (تقسیم سیتوپلاسم) و دو یاختهٔ جدید پدید می‌آید. در هر یک از دو یاختهٔ پدیدآمده، یا در هر یک از دو قطب یاخته، فقط یکی از دو فام تن همتا وجود دارد. پس از پایان تلوفاز نخستین، یاخته وارد کاستمان II می‌شود، اما باید توجه داشت که فام تن ها در فاصلهٔ میان کاستمان نخستین و کاستمان دومین همانندسازی نمی‌کنند.

کاستمان IIویرایش

پروفاز IIویرایش

پروفاز II پس از تلوفاز I رخ می‌دهد و آغاز کاستمان II به شمار می‌آید. در پروفاز II، رشته‌های دوک در پیرامون هر هستهٔ تک لاد پدیدار می‌گردند.

متافاز IIویرایش

متافاز II پس از پروفاز II رخ می‌دهد. در این مرحله، فام تن ها که هنوز مضاعف هستند، در سطح استوایی یاخته ردیف می‌شوند و از طریق سانترومرهای خود، به رشته‌های دوک پیوسته می‌شوند.

آنافاز IIویرایش

آنافاز II پس از متافاز II رخ می‌دهد. در این مرحله، فامینک های خواهری از هم جدا می‌شوند و به سوی دو قطب یاخته می‌روند (همانند آنافاز در رشتمان).

تلوفاز IIویرایش

تلوفاز II پس از آنافاز II رخ می‌دهد. در این مرحله، پوشش هسته پیرامون فامینک ها پدید می‌آید، دوک از میان می‌رود و سپس تقسیم سیتوپلاسم رخ می‌دهد.

نتیجهٔ کاستمان یک یاختهٔ دولاد، چهار یاختهٔ تک لاد است.

پانویسویرایش

  1. واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر نخست تا چهارم، ۱۳۷۶ تا ۸۵

منابعویرایش