چکا

نخستین سازمان امنیتی اتحاد جماهیر شوروی

چکا یا کمیسیون بایستار (به روسی: чрезвыча́йная коми́ссия) سرنام کمیسیون فوق‌العاده مبارزه با ضدانقلاب و خرابکاری، نخستین سازمان امنیتی شوروی بود که در دسامبر ۱۹۱۷ به دستور لنین رهبر وقت آن کشور، تأسیس شد.[۱] فلیکس ژرژینسکی، سیاست‌مدار اهل لهستان اولین رئیس این سازمان بود.

All-Russian Extraordinary Commission
Vserossiyskaya chrezvychaynaya komissiya
(روسی: Всероссийская чрезвычайная комиссия‎)
Emblema KGB.svg
VChK – KGB badge
اطلاعات کلی سازمان
بنیادگذاری December 5, 1917
سازمان پیشین PVRK
انحلال February 6, 1922
سازمان بعدی GPU under NKVD RSFSR
ستاد * 2 Gorokhovaya street, سن پترزبورگ
عالی‌ترین مقام سازمان فلیکس ژرژینسکی
سازمان بالادست Coat of arms of the Soviet Union (1923–1936).svg شورای کمیسرهای خلق

این سازمان در جریان پاکسازی بزرگ در دوران زمامداری استالین نقش ویژه‌ای در اعدام یا تبعید مخالفان ایفا کرد.

وظایفویرایش

کار اصلی این سازمان در داخل کشور شناسایی، دستگیری، شکنجه و کشتن مخالفین و منتقدین نظام کمونیستی بود. این سازمان در خارج از روسیه نیز به جاسوسی و استخدام مزدور و فعالیت علیه مخالفین تبعیدی می‌پرداخت. وظایف عوامل چکا در خارج از روسیه و سپس در شوروی، به چند دسته تقسیم شده‌بود: جمعی از آنها در پوشش مخالفین حکومت کمونیستی در واقع به توجیه حکومت کمونیستی مشغول بودند؛ جمعی دیگر مخالفین نظام کمونیستی را شناسایی می‌کردند؛ گروهی در دستگاه‌های نظامی و سیاسی کشوری که در آن مقیم بودند برای حکومت کمونیستی جاسوسی می‌کردند؛ و جمعی نیز مخالفین سرشناس و تبعیدی حکومت کمونیستی لنین را در خارج ترور می‌کردند. این سازمان به سرعت تبدیل به قدرتمندترین دستگاه دولتی شد. این سازمان چندین هزار مدیر، معاون، بازجو، کارمند و مأمور داشت. اما به غیر از شخص فلیکس ژرژینسکی شخص دیگری برای مردم روسیه (و سپس شوروی) شناخته شده‌نبود. نه تنها مردم، بلکه حتی مقامات حکومت کمونیستی نیز از شنیدن نام این سازمان بر خود می‌لرزیدند.[۲]

منابعویرایش

  1. ادوارد رادزینسکی (۱۳۷۶). نخستین زندگی‌نامه استالین بر پایه اسناد جدید تکان دهنده پرونده‌های مخفی روسیه. ترجمهٔ مهوش غلامی. مؤسسه اطلاعات. ص. ۲۰۱-۲۰۲. شابک ۹۷۸۹۶۴۴۲۳۳۷۸۴.
  2. «. آشنایی با سازمان مخوف جاسوسی و کمونیستی "چکا"». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اوت ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۴.