کاخ نیاوران

اثر ثبت‌شده در فهرست آثار ملی ایران

مختصات: ۳۵°۴۸′۳۹″ شمالی ۵۱°۲۸′۱۸″ شرقی / ۳۵٫۸۱۰۸۳°شمالی ۵۱٫۴۷۱۶۷°شرقی / 35.81083; 51.47167

کاخ نیاوران، در گوشه شمال شرقی باغ نیاوران قرار دارد[۱]. این کاخ در مجموعه باغ نیاوران در میدان نیاوران تهران واقع شده‌ و مساحت آن حدود یازده هکتار است. کاخ نیاوران اقامتگاه تابستانی خانواده شاه بود. این کاخ یکی از مکان‌های گردشگری تهران است.[۲]

کاخ نیاوران
Niavaran palace.jpg
نامکاخ نیاوران
کشور ایران
استانتهران
شهرستانشمیرانات
اطلاعات اثر
نوع بناکاخ
کاربریکاخ
کاربری کنونیموزه
دیرینگیدوره قاجار، دوره پهلوی
دورهٔ ساخت اثردوره قاجار، دوره پهلوی
مالک فعلی اثرسازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۲۰۲۵
تاریخ ثبت ملی۶ خرداد ۱۳۷۷
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدبله
وبگاهhttp://www.niavaranmu.ir/

پیشینهویرایش

این باغ در کنار روستایی که «گُرده وی» یا «گُرده به» خوانده می‌شد و در نیاوران قرار داشت به جای نیزاری که در همسایگی روستا واقع بود ساخته شد. باغ ییلاقی فتحعلی‌شاه قاجار که در این نیزار ایجاد شد را «نی آوران» نامیدند که بعد به «نیاوران» مشهور شد.[۳] محمدشاه نیز در همین باغ بنای کوچکی بنا کرد و به دنبال او ناصرالدین‌شاه قاجار «کاخ صاحبقرانیه» را در این باغ ساخت. آخرین بنایی که در دوران قاجار در این باغ ساخته شد کوشک احمدشاهی است.

تمامی ساختمان‌های موجود در مجموعه نیاوران به‌جامانده از دوران قاجاریه و پهلوی است. در ابتدا، فتحعلی شاه قاجار جهت گذراندن تعطیلات تابستانی خود این منطقه را انتخاب و دستور احداث باغ زیبا و باصفایی را در آن صادر کرد.[۴]

دوران محمد رضا شاه پهلویویرایش

عملیات احداث این کاخ به دستور محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۳۷آغاز گردید و در سال ۱۳۴۶ به اتمام رسید[۱]. در زمان فتحعلی شاه قاجار کاخ کوچکتری در محل فعلی کاخ نیاوران قرار داشت که تخریب و کاخ نیاوران به جای آن ساخته شد.[۵]

این بنا با مساحتی در حدود ۹۰۰۰ مترمربع در دو طبقه و یک نیم طبقه احداث و در ابتدا به عنوان محلی برای پذیرایی میهمانان خارجی در نظر گرفته شد، اما پس از پایان ساخت به محل سکونت محمدرضا پهلوی و خانواده‌اش اختصاص یافت[۱].

کاخ نیاوران را محسن فروغی طراحی کرد[۱].[۶] همچنین گچ‌بری توسط استاد عبداللهی، آینه‌کاری توسط استاد علی‌اصغر و کاشی‌کاری نمای خارجی توسط استاد ابراهیم کاظم‌پور انجام شده‌است[۱].

طبقه همکف این بنا شامل سرسرای بزرگی است که کلیه اتاق‌ها در اطراف آن شکل گرفته‌اند. از آن اتاق‌ها می‌توان به سینمای اختصاصی، اتاق غذاخوری، سالن پذیرایی، اتاق انتظار و راهروهای فرعی و همچنین تالار آبی اشاره کرد[۱]. در نیم طبقه این بنا اتاق کار، اتاق کنفرانس و دفتر منشی فرح دیبا و اتاق خواب لیلا و اتاق ندیمه او قرار دارد. در طبقه سوم اتاق خواب و استراحتگاه نیمروزی محمدرضا پهلوی[۱]، اتاق آرایش و لباس فرح دیبا و همچنین اتاق‌های فرزندان شاه و ندیمه‌هایشان قرار دارد. مجموعهای نفیس از تابلوهای نقاشی هنرمندان ایرانی و خارجی، ظروف چینی کارخانه‌های سور فرانسه و رزنتال آلمان و اشیاء تزیینی و همچنین مجموعه فرشهای نفیس ایرانی زینت بخش این فضاها بوده‌اند.[۷]

پس از انقلابویرایش

در سال ۱۳۵۷ این کاخ به دست مردم انقلابی ایران رسید و در سال ۱۳۶۰ به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. در سال ۱۳۶۵ کاخ موزه نیاوران برای اولین بار گشایش یافت. در سال ۱۳۶۸ مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در محل مدرسه اختصاصی راه‌اندازی شد و یکسال بعد فضاهای جانبی آن به خوابگاه پسران اختصاص یافت. در سال‌های بعد موزه جهان‌نما (۱۳۷۶)، کاخ صاحبقرانیه (۱۳۷۷) و کوشک احمدشاهی (۱۳۷۹) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت.

 
درون کاخ

موزهویرایش

این بنا امروزه به‌عنوان موزه در معرض دید عموم قرار دارد. ساعت کار این مجموعه همه روزه از ساعت ۹ الی ۱۷ می‌باشد.[۸]

 
موزه خودروهای پهلوی

بخش‌هاویرایش

بخش‌های مجموعه نیاوران، عبارتند از:

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ آشنایی با موزه‌های ایران. به کوشش دکتر حسن یاوری، زینب رجبی.
  2. سالاری، مسعود (۲۰۱۹-۰۱-۱۶). «کاخ نیاوران چهل سال پس از آخرین اقامت شاه». euronews. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۲.
  3. «کاخ نیاوران تهران». کافه صور. ۲۰۱۸-۰۹-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۲.
  4. «معرفی کاخ نیاوران در شمال تهران». دوستداران ایران.
  5. «آشنایی با کاخ و موزه نیاوران - تهران». همشهری آنلاین. ۲۰۰۹-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۲.
  6. کاخ نیاوران به روایت آخرین ملکه ایران، بی‌بی‌سی فارسی
  7. «گالری عکس». www.niavaranmu.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۲.
  8. «کفش سیندرلا در کاخ نیاوران». همشهری آنلاین. ۲۰۱۲-۱۰-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۲.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش