باز کردن منو اصلی

کَفبیخ یا کَف زَنی یک نوع شیرینی و دسر سنتی و قدیمی در خراسان است.بیشتر برای مراسم‌های جشن خانوادگی و دورهمی و چراغانی‌های دوستانه و بویژه برای جشن شب یلدا بکار می رود. این رسم امروزه هنوز در جنوب خراسان و شهرستان قاین و منطقه قائنات رایج است.ماده اصلی این شرینی ریشه گیاه چوبک است که در خراسان به آن بیخ می گویند و دارای خواص پزشکی است.

کف زنی یا کفبیخ در شب چله در زیبد.

تهیه شیرینی کفبیخ یا کف زنی یکی از آیین‌های شب چله در منطقه جغرافیایی قهستان و خراسان قدیم بخصوص قاین (پایتخت ایالت قهستان قدیم)است. کف یک نوع شیرینی یا شربت سنتی مشابهه بستنی است که ابتدا باید ریشه(بیخ) بوته چوبک را تمیز کرده و چند بار در آب جوشاندو آب آن را دور ریخت بار سوم معمولاً جوشانده طعم خوشایندی داردآگاه آن را در تغار یا ظرف سفالی ریخت و هم زد . [۱]

شیوه تهیه کفبیخویرایش

 
جشن چله با کفبیخ
 
جشن یلدا یا شب چله زیبد
 
Acanthophyllum squarrosum

در این مراسم ریشه گیاهی به نام چوبک را که در جنوب خراسان به «بیخ» مشهور است، در آب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام «تغار» می‌ریزند. مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام «دسته گز» مایع مزبور را برای ساعت‌ها هم می‌زنند تا به صورت کف سفت درآید و این کار باید در محیط سرد صورت گیرد تا مایع مزبور کف و سپس سفت شود خشک شده آن مانند گز اصفهان می‌شود. کف آماده شده در پایان با مخلوط کردن شیره و یا شکر آماده خوردن شده و پس از تزیین با مغز گردو و پسته برای پذیرایی مهمانان برده می‌شود. در این میان گروهی از جوانان قبل از شیرین کردن کف‌ها مجاز هستند با پرتاب آن به سوی همدیگر و مالیدن کف به سر و صورت یکدیگر شادی و نشاط را به جمع مهمانان می‌افزایند.

برای درست کردن این شیرینی و شربت مقداری "چوبک" که در گویش بیرجند "پشمشویه" یا "بیخ"(ریشه) می نامند را کوبیده و چند بار در آب می جوشانند و چون این آب تلخ است آن را چند بار دور می ریزنداین کار را آنقدر تکرار می‌کنند که تلخی آب گرفته شود و هیچ طعمی نداشته باشد.

آب جوشانده بیخ را می گذارند سرد شود آنگاه آن را در ظرف بزرگی که بهتر است تغار سفالی باشد ، می ریزند و با "دسته گز" که از ترکه‌ه ای به هم بسته شده درخت گز یا انار است هم می زنند و این زدن را آنقدر ادامه می دهند که آب چوبک "کف" کندو تا زمانیکه سفت شود.

.[۱]

سپس مقداری شیره انگور یا شیره شکر و یا پودر شکر را به بتدریج به آن اضافه می‌کنند و زدن کف را ادامه می دهند تا خوب مخلوط شود و "کف" شیرین شود. وقتی که «کف» از هر جهت آماده شد آن را در ظرفهایی می کشند و روی آن را مغز کوبیده گردو، بادام، پسته و تخم رازیانه و بادیان می پاشند و با سرانگشت و یا با قاشق آن را می خورند.

کاربرد کفبیخویرایش

کفبیخ معمولاً بیشتر برای شب یلدا و جشن‌های خانوادگی در زمستان بکار می‌رود در ادبیات خراسان واژه یلدا به‌کار برده نشده بلکه در تمام ادوار تاریخی تا آنجا که اسناد شفاهی و مکتوب وجود دارد شب چله یا چله نشینی بکار رفته. در این شب طولانی آیین‌ها و مراسم‌های خاصی وجود داشته که شاید در سایر مناطق ایران کمتر مرسوم بوده‌است به آن شب چراغانی یا شب چراغ یا چِرَقو می‌گفتند. از آنجا که هر میهمانی برای رفتن به شب نشینی، چراغی را همراه خود می‌برده و به دلیل فراوانی چراغ‌ها عبارت چهل چراغ که نشانه کثرت است بکار می‌بردند.چرقو به معنی گردهمایی نیز بکار می رود.اگرچه انار و هندوانه در اکثر مناطق رایج بوده‌است اما در خراسان بیشتر لبو یا چغندر پخته، شلغم پخته و پختیک (لبوی خشک شده) و شربت و شیرینی «کف» یا کفبیخ مرسوم بوده‌است.

.[۱]

یکی دیگر از جشنهای ایرانی چله تموز است که عکس چله زمستان است و آن طولانی‌ترین روز سال است که هنوز هم در خراسان جنوبی گرامی داشته می‌شود

 
KafBeex a kind of sweet in iran

گالریویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  • کفبیخ در بیرجند [۲]

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ . مجله دریای پارس. از پارامتر ناشناخته |نشانی‎= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |‎عنوان= صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک) خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «parssea.org» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

پیوند به بیرونویرایش