کوکداما (به ژاپنی: 苔玉) یک واژه ژاپنی است که در زبان فارسی به آن توپ خزه هم گفته می‌شود. کوکداما در واقع نوعی بونسای تغییرشکل یافته‌است، که تاریخ ساخت آن به قرن هفدهم میلادی و کشور ژاپن برمی گردد. «کوکه» در زبان ژاپنی به معنای خزه و «داما» به معنای توپ است. ژاپنی‌ها با پوشاندن ریشه گیاه با گِل مخصوص و خزه و بستن نخ به دور آن، گلدان کروی شکل یا کوکداما می‌سازند که به آن کوکداما می‌گویند. ظاهر این گلدان طبیعی، جالب و متفاوت است و می‌توانید با استفاده از آن، جلوهٔ تازه ای به منزل‌تان بدهید. همچنین می‌توانید با آویزان کردن چند کوکداما در گوشه ای از خانه یک باغ معلق ژاپنی برای خودتان درست کنید.

کوکداما چیستویرایش

شکل اولیهٔ کوکداما درخت بونسای کوچکی است که در کاسه‌ای دست‌ساز و ساده قرار دارد و ایدهٔ اصلی آن به مکتب ژاپنی زیبایی‌شناسی به نام وابی-سابی (Wabi Sabi) برمی گردد که به کامل نبودن طبیعت و زیبایی طبیعی آن اشاره می‌کند. ویژگی‌های اصلی مکتب وابی سابی، سادگی، زمینی‌بودن، نامرتبی و معمولی بودن است. کوکداما در واقع بازتابی از اصول وابی-سابی است و تأکید زیادی بر نشان دادن زیبایی گیاه دارد تا گلدان. برای همین کوکداما گلدان ندارد.

در زمان قدیم قسمتی از ریشهٔ بونسای را از خاک بیرون می‌گذاشتند تا بخشی از زیبایی ریشه‌ها را هم نشان دهند. با گذشت زمان خزه هم به روی ریشه‌ها اضافه شد و به جای استفاده از درختان کوچک، از گیاهان خانگی و بوته‌ها استفاده شد و کم‌کم به گیاه کوکداما تبدیل شد.

امروزه بسیاری از مردم از کوکداما به دلیل شکل متفاوتش و اشغال نکردن فضای زیاد استقبال زیادی کرده‌اند.

کوکداما را می‌توانید در صفحات تخت سنگی (مانند بشقاب) یا کاسه‌هایی با ارتفاع کم، ظرف‌های تزیینی یا یک بشقاب کوچک زیبا بگذارید یا اگر جایی برای گذاشتن آن ندارید، می‌توانید آن را به راحتی آویزان کنید؛ که زیبایی خاصی را ایجاد می‌کند.

گیاهان مناسب برای کوکداماویرایش

برای ساختن کوکداما می‌توان از همه نوع گیاهان از ارکیده گرفته تا گیاهان دارویی و گیاهان آپارتمانی را استفاده کرد. در رابطه با گیاهان مناسب برای کوکداما شدن با توجه به کمتر بودن رطوبت ایران نسبت به کشور ژاپن، گیاهی با شرایط محیطی ایران را برای کوکداما انتخاب می‌کنند که نیازهایشان مطابق با شرایط نوری، میزان رطوبت ایران باشد تا ماندگاری بیش تری داشته باشند. گیاهانی مثل پتوس، برگ انجیری، اسپاتی فیلوم، قاشقی و دراسنا برای کوکداماهای خانگی بسیار مناسب اند.

بهتر است گیاهی را انتخاب شودکه نور متوسط لازم داشته باشد و لازم نباشد آن را مدت زیادی در مقابل نور خورشید قرار داد زیرا گرمای خورشید باعث خشک شدن رطوبت کوکداما می‌شود و رنگ گیاه را به مرور زمان قهوه‌ای می‌کند.

از کاکتوس و ساکولنت در کوکداما استفاده نمی‌شود. زیرا خاک مناسب کاکتوس‌ها خاک شنی است و در صورت استفاده در کوکداما، نمی‌توان آن را به راحتی شکل داد چون میزان چسبندگی آن کم است. همچنین خزه کوکداما، رطوبت بیش از اندازه‌ای را به گیاه تحمیل می‌کند که باعث خراب پژمرده شدن آن می‌شود.

کوکداما را می‌توان با گیاهان چوبی مثل درختان کوچک هم ساخت و در فضای باز نگهداری کرد اما نگهداری از کوکداما در فضای باز کمی دشوار است چون فرایند تبخیر آب در کوکداما سریع تر اتفاق می‌افتد درحالی که لازم است رطوبت کوکداما همیشه حفظ شود.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش