بندر گناوه

شهری بندری در جنوب ایران
(تغییرمسیر از گناوه)

بندر گِناوه یکی از شهرهای استان بوشهر ایران و مرکز شهرستان گناوه است.[۳][۴]

بندر گناوه
از بالا:
ورودی شهر گناوه در غروب، یکی از میادین اصلی شهر
Map
کشور ایران
استانبوشهر
شهرستانگناوه
بخشمرکزی
نام(های) پیشینغناوه، جنابه، جنابا و گنداوه
سال شهرشدن۱۳۴۳
مردم
جمعیت۷۳٬۴۷۲ نفر (سال ۱۳۹۵)[۱]
رشد جمعیتمتوسط رو به بالا
تراکم جمعیت۳۰—۱۱ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۸ کیلومتر مربع
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانهزمستان ۱۰ تا ۲۰ درجهٔ‌سانتی‌گراد
تابستان ۲۹ تا ۴۰ درجهٔ‌سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه۱۵۰میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانهندارد
اطلاعات شهری
شهردارحسین خدری
ره‌آوردماهی، بازار و تجارت
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۷۷[۲]
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۵۸ ج
بندر گناوه بر ایران واقع شده‌است
بندر گناوه
روی نقشه ایران
۲۹°۳۴′۰۴″شمالی ۵۰°۳۱′۰۱″شرقی / ۲۹٫۵۶۷۸۲۱°شمالی ۵۰٫۵۱۶۸۵۳°شرقی / 29.567821; 50.516853

گناوه کنونی در ساحل خلیج فارس و در بین شهر بوشهر و بندر دیلم به فاصله هیجده کیلومتری شرق خور امام حسن واقع است.

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی

شهر بندری گناوه در طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۳۱ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۲۹ درجه و ۳۴ دقیقه شمالی قرار دارد. بندر گناوه مرکز شهرستان گناوه در ۱۶۰ کیلومتری شمال غربی بوشهر و در کرانه خلیج فارس واقع است.

آب و هوا

آب و هوای گناوه گرم و مرطوب است و میزان بارندگی سالانه به‌طور متوسط ۱۵۰ میلی‌متر است و دارای دو فصل مشخص معتدل (آبان تا اواخر اسفند) و گرم (هفت ماه باقی مانده) است.

حمل و نقل

بزرگراهی به طول ۸۸ کیلومتر به سمت جنوب شرقی که تا برازجان امتداد دارد.

راه فرعی به طول ۲۱۳ کیلومتر به سمت شمال شرقی که بندر گناوه را به مرکز شهرستان ممسنی پیوند می‌دهد. راه اصلی به طول ۶۵ کیلومتر به سمت شمال غربی که تا بندر دیلم کشیده شده است.

گذشته و پیشینه تاریخی گناوه

نام این بندر در کتاب‌های قدیمی به صورت گنابا، گنفه، گناوه، جنابه و جنابا آمده است. بندر گناوه در ساحل خلیج فارس بین بندر بوشهر و بندر دیلم واقع شده است. شهر گناوه کنونی در جنوب گناوه قدیم بنا شده است. گناوه قدیم در یک نیم دایره در جانب شمالی شهر کنونی براین شهر محیط می‌باشد. از گناوه قدیم نقاطی باقی مانده است که امروزه به نام‌های تیرسول (در زبان لری به معنای شن فشرده)، تل گنبد، تل گوری، تل مناره، و بالاخره تل امام زاده خوانده می‌شود. در ویرانه‌های اطراف گناوه، گوپال (گل پخته استوانه‌ای شکل به صورت سفال زرد یا سرخ رنگ که را به عنوان گلوله با منجنیق بر سر دشمن می‌ریختند) فراوان به چشم می‌خورد. در حال حاضر از گناوه قدیم جز آثار سنگ‌ها و پی‌های مدفون در زیر خاک و بازمانده تاق نماهای سنگی آثاری مشهود نیست. گاه‌وبیگاه در درون گودال‌ها و حفره‌ها و در زیر پی‌های عمارت‌های ویرانه، سکه‌ها و دست افزارها و مصنوعات سنگی و سفالی یافت می‌شود.

محلات

عنوان محلات بندرگناوه به این شرح است: محله جمهوری اسلامی (جاده برازجان)، محله عبدامام، محله باباعلیشاه، محله سادات، امامزاده، نوروزآباد، کوی بسیجیان، کوی مطهری (زمین شهری)، سرخور، حرم تا حرم و بازار.

زبان

زبان مردم گناوه گویشی از لری جنوبی است.[۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰]

فارسنامه: ساکنان این شهرستان از اقوام مختلفی تشکیل شده‌اند. زبان مردم گناوه لری جنوبی هست و مردم این شهرستان اصالتاً لر هستند از طوایف مختلف لر تشکیل شدند، از جمله لر گناوه‌ای حیات‌داوودی، لیراوی و… زبان مردم گناوه برای سایر لرهای جنوبی کاملاً مشابه و قابل درک هست، اقلیت و مهاجرینی هم در شهر هستند که از قدیم تا کنون برای کار مهاجرت کردند که عمدتاً فارسی‌زبان یا از بندری هستند.[۵] وبگاه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوشهر: زبان مردم گناوه فارسی با لهجه محلی (بندری یا جنوبی) است که آمیزه ای از گویش‌های لری و سیوندی به اضافه تعداد زیادی از کلمات بیگانه انگلیسی، پرتغالی و غربی است.[۱۰]همین منبع در جایی دیگر گویش مردم گناوه را لری ذکر می‌کند.[۲۱]وبگاه وزارت اطلاعات و فناوری ارتباطات بوشهر: در شهرستان‌های شمالی استان مانند: دیلم، گناوه و دشتستان گویش لری رواج دارد.[۱۱] رضا دشتی: «زبان گناوه‌ای آمیزه‌ای از گویش‌های لری و بعضی کلمات بیگانه و غربی است.»[۱۲] غلامرضا کریمی‌فرد: «در گویش گناوه‌ای بسیاری از کلمات آن براساس گویش لری عیناً یا با قدری تفاوت در ساختار یا لهجه کاربرد دارد.»[۱۳] حسین جلالپور: «گویش گناوه‌ای برگرفته از گویش لری است اما با لهجه‌ای کاملاً متفاوت.»[۱۴] غلامحسین دریانورد: «لهجه سرخوری گناوه گونه‌ای از گویش گناوه‌ای لری و زیرمجموعهٔ زبان فارسی متمایل به لری است.»[۱۵] وبگاه لرنما (ایل مئیوند): «مردم گناوه لری را با لهجه گناوه‌ای تکلم می‌کنند.»[۱۶]

مردم‌شناسی

ساکنان این شهرستان از قوم لر هستند و به گویش لری حیات داوودی از گویش‌های لری جنوبی سخن می‌گویند.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸]

مهاجرینی که اغلب از دهستان لیراوی (دیلم) و روستاهای شهرستان گناوه به آن مراجعه کرده‌اند عمدتاً ریشه‌های لری دارند. اعراب نیز محله مخصوص خود را داشته و همچنین از اقوام دشتی نیز عده‌ای در گناوه ساکن هستند.[۱۰][نیازمند منبع]

عمده جمعیت شهر گناوه را ایلات لر نظیر حیات داوودی، لیراوی و… تشکیل می‌دهند. گناوه محل سکونت فعلی و مرکز مهم طوایف طایفه لر حیات داوودی است.[۷][۸][۹]

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۷۳٬۴۷۲ نفر (۱۹٬۹۷۷ خانوار) بوده است.[۲۹] در این بندر شغل اصلی مردم تجارت وماهیگیری می‌باشد و مرغوبترین میگوها و ماهی‌ها صید می‌شود.

اقتصاد

بازار تجاری بندر گناوه امروزه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین، مهم‌ترین و شناخته‌ترین بازارهای جنوب کشور به‌شمار می‌رود. که هر ساله میزبان هزاران نفر از مردم سرتاسر ایران است. که برای خرید به این شهر می‌آیند.

چرخ اقتصاد گناوه بر مدار ماهی‌گیری، کشاورزی، دامداری و تجارت با کشورهای حوزهٔ خلیج فارس در گردش است. تجارت و ماهی‌گیری که مهم‌ترین درآمد بیشتر اهالی این شهر را تشکیل می‌دهد، مهم‌ترین رشته اقتصادی بخش گناوه را به وجود آورده است. کشاورزی به علت کمبود آب کشاورزی، منحصر به هرس و نگهداری درختان خرما و کشت دیمی گندم و جو بوده است و به زحمت تکاپوی احتیاجات محلی را می‌نماید. اما خرما مانند بیشتر نواحی ساحلی خلیج فارس بازده خوبی داشته و جزو اقلام صادراتی این بخش محسوب می‌شود. دام داری نیز با بهره اندک در بعضی نقاط رایج بوده و شامل گاو و بز می‌گردد. بر روی هم گناوه هم از جهت کشاورزی و هم از نظر تجاری و عملیات بندری و ترخیص کالا و نیز از نظر توسعه صنایع کوچک دارای استعداد بسیار است.

گردشگری

سواحل زیبای خلیج فارس و غروب‌های سحر انگیز آن مهم‌ترین مکان‌های دیدنی استان بوشهر را تشکیل می‌دهند. جزیره خارگ در نزدیکی شهرستان گناوه واقع شده است و از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی منطقه و یکی از جزایر زیبای خلیج فارس به‌شمار می‌آید. این جزیره از مناطق بسیار قدیمی منطقه بوده و دارای آثار تاریخی متعددی است. در سال‌های قبل از انقلاب ایران این جزیره از توابع دهستان حیات داوود شهرستان گناوه بوده که در سال‌های بعد از انقلاب از نظر تقسیم‌بندی جغرافیایی و سیاسی به شهرستان بوشهر الحاق شد. ساحل بندر گناوه یکی از زیباترین سواحل جنوب ایران است. از اقدامات زیباسازی ساحل پروژه ساخت پارک ساحلی است که قسمت اول آن افتتاح شده و قسمت دوم نیز در حال ساخت است.

معضلات شهری

از معضلات شهر گناوه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. بوی بد فاضلاب و سیستم فاضلاب نامناسب و ناکارامد و عدم وجود سیستم فاضلاب در برخی نواحی[۳۰][۳۱][۳۲][۳۳][۳۴]
  2. کمبود پارکینگ بخصوص در سایت تجاری و ساحل[۳۵]
  3. کمبود اماکن تفریحی (مراکز فرهنگی و تفریحی)[۳۵]
  4. کمبود سرویس‌های بهداشتی عمومی مناسب و تمیز[۳۵]
  5. کمبود اماکن اقامتی، مهمانسرا و هتل‌ها و کمپ‌های مسافری[۳۵]
  6. فقدان انشعاب فاضلاب در منطقه ساحلی و آلودگی این ناحیه[۳۶]
  7. آلودگی خور گناوه و عدم تمیزکاری و مدیریت جهت کنترل آلودگی آن[۳۷]
  8. کمبود سطل زباله شهری و عدم توان در جمع آوری زباله های شهری[۳۸][۳۹][۴۰]
  9. دفن و یا تفکیک غیر اصولی زباله و عدم مدیریت آن[۴۱][۴۲][۴۳]
  10. وجود سگ های ولگرد[۴۱]
  11. مبلمان شهری ضعیف و نامناسب[۴۴][۴۵][۴۶]
  12. کمبود شدید فضای سبز و پایین بودن سرانه فضای سبز[۴۷][۴۵][۴۸]
  13. عدم کنترل و ساماندهی دست فروشان در سطح شهر[۴۸]

مشاهیر

مراکز درمانی

ورزش

باشگاه فوتبال امید گناوه

جستارهای وابسته

منابع

  1. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  2. «اجرای طرح هم کد سازی تلفن ثابت». وبگاه شرکت مخابرات ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۴.
  3. «بندر گناوه یکی از شهرهای لر نشین استان بوشهر ایران و مرکز شهرستان گناوه است».
  4. «راه اندازی خط تولید زغال فشرده در گناوه». ۱۵ فروردین ۱۳۹۹. گناوه، یکی از شهرهای بندری استان بوشهر است که مرکز شهرستان گناوه است٫ این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، دارای جمعیت ۷۴٬۴۷۲ نفر است که رشد جمعیتی متوسط روبه بالا نیز دارد ٫.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «ایران‌شناسی گناوه فارسنامه». farsname.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  6. «گناوه و ریگ بنادر باستانی سرزمین لر – لر نما». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «کتاب حیات داوودی و گناوه».
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «حیات داوودی دانشنامه جهان اسلام». rch.ac.ir.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ «گناوه وزرات فرهنگ». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۲۳.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «معرفی استان بوشهر وزرات اطلاعات». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۲۳.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ رضا دشتی (نویسنده گناوه‌ای): مقاله کنکاشی در تاریخ تمدن و فرهنگ گناوه (نامه گناوه، کتاب اول ص۱۸)
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ غلامرضا_کریمی‌فرد: مقاله تناسب لفظ و معنی و اصالت کلمات در گویش گناوه‌ای (نامه گناوه، کتاب اول ص ۱۰۴)
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ مقاله حسین جلالپور شاعر و پژوهشگر در (نامه گناوه کتاب دوم ص ۶۸)
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ مقالهٔ غلامحسین_دریانورد شاعر، ناشر و نویسنده گناوه‌ای در (نامه گناوه، کتاب پنجم ص ۶۰)
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ https://lornama.meevand.ir/2020/10/10/گناوه-و-ریگ-بنادر-باستانی-سرزمین-لر/
  17. فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چاپ ادارهٔ جغرافیایی ارتش12
  18. «استان‌شناسی».
  19. «مردم شهرستان‌های شمالی استان مانند دیلم، گناوه و دشتستان عمدتاً به گویش لری صحبت می‌کنند». samad.ostb.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳.
  20. https://dbpedia.org/page/Luri_language
  21. https://boushehr.farhang.gov.ir/fa/news/587722/معرفی-فرهنگ-واژگان-محلی-بوشهر-در-طرح-جمعه-با-کتاب-دشتی. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)[پیوند مرده]
  22. «ایران‌شناسی گناوه فارسنامه». farsname.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  23. «ایران‌شناسی (22): گناوه». طرفداری. ۲۰۲۰-۰۸-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  24. «زبان مردم محلی بوشهر | مرکز مشاوره سفر اصفهان تور». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  25. «گناوه و ریگ بنادر باستانی سرزمین لر – لر نما». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  26. «کتاب حیات داوودی و گناوه».
  27. «دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
  28. «حیات داوودی دانشنامه جهان اسلام».
  29. «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
  30. امیرحسین جلال‌پور (۲۰۲۰-۰۷-۲۰). «خبرگزاری فارس - معابر «گناوه» تحت تأثیر بوی تعفن/ تکمیل فاضلاب در انتظار وعده دولت+عکس و فیلم». خبرگزاری فارس. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  31. عصمت اسماعیلی (۹ آذر ۱۴۰۰). «وضعیت نابسامان فاضلاب در گناوه/ مخاطرات زیست‌محیطی جدی است». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  32. نامعلوم (۱۱ تیر ۱۴۰۱). «فعال شدن دوباره پروژه فاضلاب گناوه پس از ۹ سال توقف». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  33. نامعلوم (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۳). «150 میلیارد ریال به طرح فاضلاب گناوه تخصیص یافت». خبرگزاری تسنیم. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  34. نامعلوم (۵ آذر ۱۴۰۲). «تجهیز تاسیسات فاضلاب شهرهای گناوه و دیلم به سیستم تله متری». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  35. ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ ۳۵٫۲ ۳۵٫۳ عصمت اسماعیلی (۲۱ فروردین ۱۴۰۲). «شهری که چند برابر جمعیتش گردشگر جذب کرد/ کمبود امکانات در گناوه». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  36. نامعلوم. «احداث 10 کیلومتر فاضلاب شهر گناوه». www.abfa-bushehr.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  37. نامعلوم (۲۴ خرداد ۱۴۰۱). «خور گناوه کانون آلودگی زیست محیطی». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  38. "خریداری و نصب بیش از 200 سطل زباله جدید". پورتال شهرداری بندر گناوه (به انگلیسی). Retrieved 2024-06-04.
  39. نامعلوم (۲۹ شهریور ۱۴۰۰). «سطل های زباله واژگون در خیابان های بندر گناوه». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  40. نامعلوم (۱۵ شهریور ۱۳۸۴). «روزانه 80 تن زباله در گناوه جمع آوری می شود». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ مریم بازوند (۳ اردیبهشت ۱۳۹۹). «مسکوت ماندن پرونده‌های زیست محیطی گناوه به دلیل تحریم‌ها و کرونا /تفکیک غیر بهداشتی زباله‌ها در سایت‌های دفن زباله/ انتقال سگ‌های بدون صاحب از شهرهای دیگر به گناوه». خبرگزاری ایلنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  42. نامعلوم (۲۴ بهمن ۱۳۹۹). «ساماندهی انبارهای ضایعات / تشکیل سازمان پسماندشهرستان گناوه / استفاده از شرکت های دانش بنیان در حوزه پسماند». خبرگزاری ایلنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  43. نامعلوم (۱ شهریور ۱۳۹۵). «رهاشدن زباله هاي عفوني درماني در زمين هاي كشاورزي گناوه». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  44. نامعلوم. «مبلمان شهری گناوه برای خدمات رسانی به گردشگران نوروزی تغییر می کند». وزارت کشور.
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ نامعلوم (۱۶ اسفند ۱۴۰۰). «وضعیت مبلمان شهری گناوه بهبود یابد». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  46. نامعلوم (۹ مهر ۱۳۹۸). «چهره شهر گناوه تغییر کند/ لزوم بهبود مبلمان شهری و زیباسازی ساحل». وزارت کشور.
  47. «پایان نامه تحلیل کاربری اراضی شهری با تأکید بر فضای سبز شهری». گیگا داک. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ نامعلوم (۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۱). «ساماندهی تغییر مبلمان شهری در محدوده بازار گناوه ضروری است». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۶-۰۴.
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳، ص۹۲.

پیوند به بیرون