گویش الیکایی

گویش الیکایی یا طبری الیکایی گویشی از زبان مازندرانی[۲][۳][۴] می‌باشد که در شهرستان‌های آرادان و گرمسار در استان سمنان و ورامین در استان تهران گویش می‌شود.[۵] گویش الیکایی در ساختمان فعلی به گویش مرکزی مازندران شباهت دارد و برخی خصوصیات نحوی آن به گویش شمیرانی شباهت دارد و از نظر واژگان با گویش شمیرانی و دماوندی و گویش مرکزی مازندرانی دارای شباهت می‌باشد و در حروف اضافه با گویش شهمیرزادی و گویش مرکزی مازندران دارای شباهت است.

گویش الیکایی
مازندرانی، طبری، الیکایی
زبان بومی درایران
استان استان سمنان شهرستان آرادان شهرستان گرمسار استان تهران شهرستان ورامین
منطقهالبرز جنوبی
شمار گویشوران
۵۰هزار[۱]  (۲۰۱۷)
گویش‌ها
آرادانی
گرمساری
ورامینی
پاده‌ای
کهن‌آبادی
فروانی
نوده خالصه‌ای
حسین‌آبادی
سهراب خانی
پاده‌ای
الفبای فارسی
وضعیت رسمی
تنظیم‌شده توسطدانشکده زبان‌شناسی دانشگاه مازندران
کدهای زبان
Mazandarani Language Map.PNG
مناطقی که گویشوران مازندرانی دارد.

محدوده جغرافیاییویرایش

گویش الیکایی در شهرستان‌های آرادان و گرمسار در استان سمنان و ورامین در استان تهران گویش می‌شود.[۶]

ایل الیکاییویرایش

الیکایی نام ایل بزرگی است که درمناطق گرمسار، آرادان، ورامین، فیروزکوه، دماوند، چالوس، نوشهر، شمیرانات و شاهرود زندگی می‌کنند. این ایل طبری‌تبار در قدیم به صورت عشایری زندگی می‌کردند.

الیکایی‌های گرمسار به طوایف قندالی، شاه حسینی، عاشوری، ابولی، گیلوری، قنبری، گلینی، قاسمی، کریمی، علی بیگی، مؤمنی، ذوالفقاری، عرب، قشقایی و کاشانی تقسیم می‌شوند. الیکایی‌های فیروزکوه غندالی و ایلکا هستند و در ورامین الیکایی‌ها بافامیلی علیکاهی شناخته شده‌اند. در روستای آهار واقع در رودبار قصران شمیران تهران نیز یکی از طوایف الیکایی سکونت دارند.

الیکایی‌ها که عمدتاً در اوایل قرن حاضر در روستاهای دشت گرمسار اسکان یافته‌اند، بنیان روستاهای متعدد از جمله فروان، عدل آباد، نورالدین آباد، ده پیران، حاجی‌آباد، سهرابخانی، کهن تل (گندل)، احمدآباد، حسین‌آباد کردها، غیاث آباد (نوده خالصه) را نهادند. بخشی از جمعیت الیکایی نیز شهرنشین شده و در شهرهای گرمسار و آرادان یا شهرهای خارج از شهرستان به سر می‌برند. در حال حاضر مهم‌ترین گروه عشایری شهرستان گرمسار را الیکایی‌ها تشکیل می‌دهند، که براساس سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده (تیرماه ۱۳۷۷) ۲۷۵ خانوار با جمعیت ۱۲۵۵ نفر به زندگی نیمه کوچ نشینی می‌پردازند. ییلاق آن‌ها شامل ارتفاعات شمال گرمسار معروف به گیلور و مناطق ییلاقی فیروزکوه و دماوند (کوه پایه‌های قبل دماوند ،پلور، سد لار، حصاربن وزون، چال چال، گل زرد، زرد پشته، ورارو، مناطق سرسبز و زیبای بخش ارجمند در فیروزکوه) در استان تهران و قشلاق آن‌ها حواشی کویر شرق و غرب گرمسار است. الیکایی‌های مازندران نیز در مناطق چالوس و نوشهر در مناطق لاشک و کجور حضور دارند. منشأ این ایل روستای الیکا در استان مازندران مرز بین استان تهران و استان مازندران می‌باشد.

جملات الیکاییویرایش

در جدول زیر برخی جملات گویش الیکایی با گویش ساروی و چالوسی مقایسه شده‌است.[۷]

فارسی معیار گویش الیکایی گویش ساروی گویش چالوسی
باران نیامده شولا را بر دوش گرفته‌است vâreš nomo šoylâ re doš haite vâreš niamo šoylâ re doš baeite vâreš nimâ šoylâ re doš baite
وسط دانه گندم خط وجود دارد gandom vasateš xat dâne gandeme vasat xat dârne ganneme vasat xat dârne
پدرش را نمی‌شناسد dadiš nošnâsene še piyere nešnâsene še piyare našnâsene
شنیده‌است زن شکم دار (حامله) گل می‌خورد ولی چطور گل می‌خورد را نمی‌داند bošnota eškem dâr zan gel xone âmbâ nadonda ču jur gel xone bešnose eškem dâr zan til xerne âmâ nadonde čiti til xerne bešnose eškem dâr zan gel xorne âmâ naone četi gel xorne

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. [۱]
  2. قاسمی، علیرضا؛ به کوشش انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه گیلان (۱۳۷۷). سیری در زبان و شعر مازندرانی. رشت: انتشارات دانشگاه گیلان. ص. ۳.
  3. جعفری دهقی، محمود؛ خلیلی پور، نازنین؛ جعفری دهقی، شیما (۱۳۹۳). زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال). تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص. ۲۶۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۶۳-۴.
  4. واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31
  5. خالق شاه‌حسینی، حمزه گیلوری، فرهنگ واژگان گویش الیکایی، ۲.
  6. خالق شاه‌حسینی، حمزه گیلوری، فرهنگ واژگان گویش الیکایی، ۲.
  7. علیرضا شاه‌حسینی، ادبیات عامیانه ایل الیکایی (مثل‌ها، کنایات، تشبیهات و ترانه‌ها)، ۱۹–۵۱.

پیوند به بیرونویرایش