یاسوکند

شهری در استان کردستان

یاسوکَند شهری در استان کردستان واقع در غرب کشور است.این شهر بزرگترین شهر بخش کرانی و مرکز اداری،ارتباطی،بازرگانی،سیاسی، صنعتی،و فرهنگی این منطقه شناخته میشود.

حسن آباد یاسوکند
یاسوکند
یاسوکند بوتون شکیل.jpg
کشور ایران
استانکردستان
شهرستانبیجار
بخشبخش کرانی
نام(های) دیگریاسوکَند
سال شهرشدن۱۳۷۲[۱]
مردم
رشد جمعیتمثبت است
تراکم جمعیت64.5 نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت179هکتار
ارتفاع1675
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانهC°11.42
میانگین بارش سالانه314mm
روزهای یخبندان سالانه113
اطلاعات شهری
شهردارمهندس طاها احمدوند
ره‌آوردگلیم - جاجیم -کشمش -انگور
پیش‌شمارهٔ تلفن087-3842[۲]

براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی جمعیت یاسوکند برابر ۳۸۵۲ نفر بوده است.اکثریت ساکنان یاسوکند آذربایجانی بوده که به زبان ترکی آذربایجانی با لهجه یاسوکندی سخن می گویند.

این شهر با شهر های بیجار،زنجان،همدان،دندی و تکاب ارتباط داردکه راه اصلی آن از جاده مواصلاتی بین زنجان و بیجار 18 کیلومتر فاصله دارد و همچنین فاصله آن تا شهر بیجار 65 کیلومتر و تا شهر زنجان 120 کیلومتر میباشد.

نامویرایش

شهر کرّانی دارای عظمت و موقعیت تجاری و اقتصادی بالایی بوده و مرکز اصلی اقتصادی شهر های همجوار (1_ارومیه،2_همدان و خمسه بوده.همچنین این شهر دارای کوره های چینی_سفالی_آجرپزی بوده و قلعه ای به نام قلعه تپه که در کنار شهر و بالای رودی به نام کران چایی واقع شده که در زمان گذشته داستان هایی درباره این قلعه به جوانان و نوجوانان گفته می شد،و این قلعه که گویا مرکز حفاظت از شهر بوده هم اکنون در زیر خاک مدفون است.و اما چرا و چگونه شهر کرّانی مخروبه شده مدارکی در دست نیست و آنچه که به ظاهر نشانگر قدمت یاسوکند کنونی است زبان به زبان شنیده می شود که پس از خرابی شهر کرّانی که به احتمال زیاد در اثر زلزله بوده اکثر مردم و زندگی شان در زیر خاک مدفون شده و کسانی که زنده مانده اند به ناچار به قسمت کنونی،یعنی در جنوب شرقی کنار رودخانه یاسوکند که با مسجد جامع فاصله کمی دارد کوچ و هریک خانه ای که تعدادی از آن ها هنوز هم وجود دارد و در مسیر کمربندی شهر قرار گرفته اند احداث می نمایند و از اینکه در کنار رودخانه پر آبی قرار داشته اند و تمام حومه دارای باغات پرآب بوده نام محل سکونت خود را سوکندی می نامند.لذا زمانی که مرحوم حسنعلی خان امیرنظام گروسی مالکیت یاسوکند را به دست می آورد ساکنین به احترام او سوکندی را به نام حسن آباد تغییر داده و تعدادی نیز به تغییر نام اعتراض می نمایند و در نتیجه با توافقات صلح طلبان اظهار می دارندکه:چه فرقی دارد حسن آباد یا سوکندی و این جمله در بین مردم آن زمان روال عادی پیدا می کند و به مرور مبدل به حسن آبادیاسوکند می گردد. مرحوم امیرنظام در قسمت شمال حسن اباد یاسوکند محلی را به عنوان قلعه احداث می نماید که در کنار حمام قدیمی مربوط به زمان اواسط قاجاریه احداث شده می باشد.سپس در میان جاده روستای قیطاس چندین چشمه قنات(کهریز)حفر می نماید و در مسیر آن چهارباغ یاسوکند را که حدود پنجاه هکتار بود با خیابان های متعدد و زیبا و میوه های بسیار و گل های محمدی به ردیف قطاری در وسط چهارباغ به شکلی که چهار باغ را به چهار قسمت تقسیم می کرد کاشته بودند و جلوه بسیار ارزنده ای به چهار باغ داده بود. سپس در تاریخ سال 1300 قمری کاروانسرای جنب مسجد جامع مرحوم کربلایی آقا محمد توسط مرحوم حاج محمد جد راسخی های یاسوکند که نمایندگی مرحوم امیر نظام را داشته با بیست دهنه مغازه احداث و کتیبه ای در ان به دیوار کاروانسرا نصب می نماید و پایه تجاری شهر را در آن منعکس نموده است و در آن کتیبه اشعاری نوشته شده که ذیلا معروض می گردد:

سپاس فراوان کنم من مدام بود صاحب ملک امیر نظام

امینش بود نامدار اسم او نهاد این بنا را به سعی تمام

پس از این مباشر شد این امر را رییس جوانمرد نیکو کلام[۴]

وضعیت طبیعیویرایش

جغرافیا

شهر یاسوکند در دامنه جنوب غربی کوه 3333 متری شاه نشین(اسلام آباد کنونی)قرار گرفته و از این دامنه ارتفاعی 3 رشته رودخانه سرچشمه می گیرد.یکی از قسمت شمال شرقی از بین روستاهای آزادویس علیا و سفلی شروع و به طرف دهستان گرگین سرازیر و سپس به رودخانه قجور و از آنجا به قزل اوزن وارد می شود.دوم مستقیم از کوه مذکور به طرف روستای مخروبه به نام کُهلی به طرف یاسوکند وار قسمت شمالی چهارباغ،سپس به رودخانه روستای قیطاس که از دامنه شمال غربی شاه نشین سرچشمه دارد ادغام و ادامه آن از قسمت فوق از کنار غربی شهر یاسوکند به نام قلعه چایی که متصل به حمام قدیمی(دوره اواسط قاجار است)عبور و در فاصله حدودا چهارصد متری به رودخانه محمدآباد(چالاب)که رود اصلی این منطقه که امتداد آن از محلی به نام جن درسی می باشد از انتهای قلعه چایی که مشرف و متصل به شهر یاسوکند و قربی به مرکز کرانی باستانی با فاصله 200 متر و به شهر یاسوکند 150 متر می باشد وارد می شود و از اول این رودخانه تا انتهای آن محلی به نام آشاقی کند 12 بند آب برای آبیاری باغات و مزارع در مسیر گرفته می شود.

به طورکلی هر 3 رودخانه در این قسمت مستقیم به رودخانه گاوزن وارد و ادغام می شود.توضیح این که از روستای چالاب(محمدآباد)تا آشاقی کند که از شمال غربی یاسوکند را دور می زند حدود 14 کیلومتر در این مسیر جنگل و باغات و محله های بسیار دیدنی و زیبایی دارد که نام های آن ها بدین شرح می باشد:1-چالاب دوزی 2-قالالان 3-چپ دره 4-گلی بلاغ 5-استخر کربلايی محمود 6-دورقیه 7-مروتعلی دوزی 8-قبلی دره 9-ممن چمانی(چمن محمد علی محمودخانی) 10-قوش یاتاقی 11-یانداخلو 12-آشاقی کند 13-قوری دره 14-گل یره 15-مزارع بورخانجی است.و موقعیت مرزی این شهر با روستاهای تابعه به شرح زیر است:1-از شمال روستای اسلام آباد(شاهنشین) 2- آزادویس علیا و سفلی 3- قیطاس _ 4- از شمال غرب به روستای چالاب 5-بوستان دره 6-رستم کندی 7-ینگی آباد 8-نورمحمد کندی 9-شیخ بشارت.

در محدوده این شهر ده ها کهریز(قنات) . مزرعه شخصی و چشمه های آب وجود دارد که در این جا به تعدادی از آن ها اشاره می شود:1-لاله کهریزی 2-نگارستان 3-کهریز کربلایی یحیی4-مزرعه حاج نصرت پرویزی 5-کهریز سید حسین 6-کهریز کربلایی نوروز 7-نوری کهریزی 8-قره دره عالی 9-عیوض کهریزی 10-قره آقاج 11-مزرعه رضا علی سرخی 12-سوتّلی 13-کهریز مشهدی آقاجان 14-مزرعه کُهلی 15-مزرعه کوره کندی 16-شورجه بالا و شورجه پایین و سایر مزارع.

و اما رودخانه دیگری یکی از شمال غربی به فاصله حدود 25 کیلومتری یاسوکند از کوه های معدن روستای شهرک بین فاصله مرز روستاهای زنجان و گروس از ابتدای روستای قوزی جاق به طرف روستای شهرک 2-قره کند 3-کورکوره 4-سیفعلی کندی و روستای نوشاد میریزد و این سلسه رود ها نیز در 5 کیلومتری یاسوکند به رودخانه گاوزن وارد می شود.

رود پنجم از روستای آقبلاغ (مرکز دهستان طغامین)و چطاق-گل تپه سرچشمه دارد و از روستای اوچ گنبد و داداش کندی عبور نموده و در روستای خرابۀ کنگرلو بر رود گاو زن وارد می شود.رود ششم از روستاهای کوتانلر در حدود 30 کیلومتری یاسوکند از طرف شهرستان تکاب شروع و از طریق روستای قزل بلاغ و جعفر آباد قسمتی از روستای کچه گنبد به همین رود وارد می شود و از طریق روستای خوش مقام-علی آباد و از طرف شرق رود قاوشق به هم متصل و از طریق دربند روستای قمچوقا گذر نموده به روستای آلپهوت-روستای ولی بیک-خرابه چهل ارخ-سید حسین و از روستای مرادی در مقابل روستای جیران با رود گاوزن یکی شده و از جلوی روستای هشتاد جفت و مقانلو به رود قزل اوزن وارد می شود.[۵]


اماکن تاریخیویرایش

شهر یاسوکند دارای تاریخ طولانی و پر فراز و نشیب است به همین دلیل در این شهر و روستاهای اطراف شاهد بناهای تاریخی شامل: امام زاده،برج های تاریخی،حمام های قدیمی،قلعه های باستانی و...می باشد که در زیر به تعدادی از این اماکن تاریخی اشاره می شود:

1_امام زاده عقیل یاسوکند:این بنا مربوط به دوره سلجوقیان میباشد که در تاریخ 1376/7/12 به نامه شماره 3/298108 با شماره ثبت 1931 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


 
امام زاده عقیل شهر یاسوکند عکاس : پیمان خدادادیان





2-قلعه قمچقا مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد که در روستای قمچقای واقع شده است.این بنا در تاریخ 1365/8/4با شماره ثبت 1721 به عوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این بنا با شهر یاسوکند 21 کیلومتر فاصله دارد.







3_حمام قدیمی شهر حسن آباد یاسوکند که مربوط به اواسط قاجار می باشد و در محله امیرآباد (یکی از محله های قدیمی و باصفای یاسوکند)واقع است.این بنا در تاریخ 1383/12/24 به شماره ثبت 11760 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

4_گنبد سنگی اوچ گنبد خان که مربوط به دوره صفوی میباشد و در روستای اوچگنبدخان واقع شده است.این اثر در تاریخ 1380/12/19 با شماره ثبت 5082 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

5_برج تاریخی ینگی ارخ که مربوط به دوره صفوی میباشد و در روستای ینگی ارخ واقع شده که این اثر در تاریخ 1380/12/19 با شماره ثبت 5081 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این با شهر یاسوکند 32 کیلومتر فاصله دارد.

6_

منابعویرایش

  1. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
  2. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
  3. [۱]
  4. کتاب شهر یاسوکند گروس در سلسله تاریخ و مشاهیر آن
  5. کتاب شهر یاسوکند گروس در سلسله تاریخ و مشاهیر آن