یحیی شمس ملک‌آرا

یحیی شمس ملک‌آرا مشهور به لسان‌الحکما (۱۲۵۳ - ۱۳۲۴ خورشیدی) چشم‌پزشک و سیاستمدار ایرانی بود.

زندگینامهویرایش

یحیی شمس ملک‌آرا در سال ۱۲۵۳ هجری خورشیدی در همدان زاده شد. پدرش عبدالحسین‌میرزا شمس‌الشعرا از فرزندان محمدقلی‌میرزا ملک‌آرا، فرزند دوم فتحعلی‌شاه قاجار و جزو زمین‌داران بزرگ همدان به شمار می‌رفت. برادر او شهاب‌الدوله (نماینده دوره اول و دوم مجلس) بود که به وزارت پست و تلگراف و بعد وزارت علوم رسید.

یحیی در آغاز به نقاشی علاقه پیدا کرد اما در این زمینه موفقیتی کسب نکرد. در سال ۱۲۶۵ وارد مدرسه دارالفنون شد و پس از طی مراحل ابتدایی به فراگیری علم طب روی آورد. پس از رفتن دکتر آلبو از ایران بشاگردی دکتر بازیل در آمد و مدرک دیپلم طبابت را از او دریافت کرد. پس از ورود دکتر راتول به ایران در سال ۱۲۷۳ یحیی میرزا توانست نزد وی چشم‌پزشکی بیاموزد. از هم‌شاگردی‌های وی می‌توان به اسماعیل‌خان امین‌الملک، علی‌رضا مهذب‌السلطنه، حاج زین‌العابدین، محمودخان شیمی و میرزا علی‌خان ناصرالحکما اشاره کرد.

بعدها یحیی شمس شهرت زیادی یافت و توانست به ضیافت‌های ناهار هفتگی پزشکان که در دربار ناصرالدین‌شاه برگزار می‌شد وارد شود. در همین جلسه‌ها بود که از ناصرالدین‌شاه لقب لسان‌الحکما گرفت.

او در ۱۲۷۶ خورشیدی ایران را به مقصد فرانسه ترک کرد و در کلینیک بیمارستان مخصوص دکتر اگزاویه گالزفسکی (Xavier Galezowski) مشغول به فراگیری تخصص خود گردید. از سال ۱۲۷۸ تا ۱۲۸۰ رئیس کلینیک شد. پس از دریافت تخصص در چشم‌پزشکی در سال ۱۲۸۱ به ایران بازگشت.

او بعدها به ریاست بخش چشم‌پزشکی بیمارستان دولتی (سینای کنونی) منصوب شد. بعدها به ریاست بیمارستان وزیری رسید. او در کنار سایر کارهای خود به مدت ۲۵ سال ریاست دارالفنون را نیز به عهده داشت.

با وقوع انقلاب مشروطه از طرف مردم مشهد به مجلس شورای ملی راه یافت. در مجلس دوم نیز نماینده مردم تهران شد. پس از آن از سیاست کناره گرفت.

وی پیشنهاد مستوفی‌الممالک (نخست‌وزیر) را برای قبول وزارت فرهنگ و بهداری نپذیرفت. همچنین او کتابی تحت عنوان بصائر العیون نوشته است.

یحیی شمس در روز یکشنبه ۲۶ فروردین ۱۳۲۴ درگذشت.

از او ۵ پسر و ۴ دختر به جا ماند که بسیاری از آن‌ها به درجات علمی چشم‌گیر رسیدند. از میان فرزندان وی می‌توان به محمدقلی شمس (بنیان‌گذار چشم‌پزشکی نوین در ایران)، سپهبد علی شمس (خون‌شناس و رئیس بهداری ارتش)، فتحعلی شمس (چشم‌پزشک و استاد دانشگاه تهران)، قهرمان شمس (استاد شیمی دانشگاه تهران) اشاره کرد. دیگر فرزندان وی اکبر شمس، عالم شمس، ملک حامی، پروین جهانبانی و جهان شمس نام داشتند.

منابعویرایش

  • «یحیی شمس (لسان الحکما)؛ چشم پزشک نامدار عهد قاجار». خبرگزاری دانا. ۵ مرداد ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷.
  • عاقلی، باقر (۱۳۹۶). شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران. ۲. تهران: نامک. شابک ۹۷۸۶۰۰۶۷۲۱۸۲۸.