تلمیع

(تغییرمسیر از ملمع)

مُلَمَّع یا تَلْمیع یا دوزبانگی یکی از آرایه‌های ادبی در علم بدیع است. ملمع در اصل به معنای اسب و جز آن که پوست بدنش دارای لکه‌ها و خال‌هایی غیر از رنگ اصلی باشد.[۱]

تلمیع آن است که یک شعر یا سروده در دو زبان یا گاه بیشتر سروده شده‌باشد. به شعری که به این روش سروده شده باشد شعر مُلَمَّع گفته می‌شود. در هند و پاکستان ریخته گویند.[۲] روش سخنوران در بهره‌گیری از این آرایه ادبی این است که پاره‌ای یا بیتی از شعر را به زبانی دیگر می‌سرایند. در ادبیات فارسی این زبان دیگر، بیشتر عربی بوده است.

نمونه از تلمیع دوزبانه از حافظ:

الا یا ایها الساقی ادرکاساً و ناولهاکه عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها

نمونه تلمیع دو زبانه از دانیال صفی پور منصوری(یوسف):

دل دان سرای  دنیا   از  صبح  تا  به  شامی

یَبقی  عَنِ  الاُموری   صَومی   أَوِ   الصِّیامی

ز این روز بی سخاوت ترس ای  دل  گنهکار

رُبَّ    یُجئُ   بِا   الیَقظ   رُبَّ   لَفِی  المَنامی

ز   این  زینت  و  تفاخر  سودی  مباد  هرگز

فِی   الآخِرَة    یَکُونُ   أَجری    وَ   السَّهامی

ار رفت بخت و اقبال نی گرد نیک و بدحال

فی  کُلِّ  حال   بِالمَیل   لا   یَنقَطِع  حِسامی

از درد و رنج  دیروز  فارغ  شدم  به خوابی

مِن   جَنَة    نَسیم    یُوصَل    إِلَی  المَشامی

از   بند   نا   امیدی    گشتم    رهای   امروز

ظَهرَ   الدُّمُوعُ   عَینی   یَنزِل   مَطَر   غَمامی

ما   از   جهان   عشقیم   بالا    رویم   روزی

أَفضَل   مِنَ   الملائِک    وَ    الاَقرِباء   مَقامی

کوته   نمود   قصه    پندش    ولی   فراوان

أَفلَحتَ  فی   حَیاتِک    إِن    تَستَمِع   کَلامی

"یوسف" هر آنچه گفتیم برگی ز باغ  دل بود

مَن   هادَ   بِالکَلامی    أَوصِل   بِهِ    السَّلامی

نمونه‌ای از این آرایه با بیش‌از دو زبان، «سه‌گانه‌های» سعدی است که در آنها بیتی به عربی، بیتی به فارسی و بیتی دیگر به گویش بومی شیرازی سروده شده است؛ همچنین می توان به اولین غزل-مُلَمَّع چهار گانه به زبان های فارسی،عربی،انگلیسی و لهجه ی اصیل بختیاری به قلم دانیال صفی پور منصوری(یوسف) اشاره کرد:

ای که زلف توست مشکین تر ز شام

ابروانت  تیز  و  بران   چون   نیام

خنده ات شیرین تر از قند و   نبات

در نگاهت خفته صد ها  صد   پیام

از    حیایِ     لَعلِ     شیرین     لبت

رنگ  رفته   از   لب   خونین    جام

بوی  یوسف  هیچ؛  بوی  عطر   یار

می رسد  از   دوردستم   بر    مشام

باغ و راغ و دشت و کوه  و  رودبار

هر قدم بنهاده ای  صد  چاه  و  دام

مرغ دل کز خلق هر دم می گریخت

لانه در قلب تو  کرد  و  گشته   رام

تا ندادند  کس،  سخن  گویم   نهان

میم و تاء و راء و باء و تاء  و   لام

ما  سَجَدتُ؛  ما  رَکَعتُ؛  ما    عَبَدت

غَیرُکِ،  بَعَد     رَبِّ      البَیتُ الحَرام

لا   یَری   غَیری    جَمالُ     النَظرَتِک

اُستُری وَجهَ  الجَمیل  خَلفَ  الخِیام

ما    رَاَیتُ     مِثلُکِ     اَینَ     ذَهَبت

خَیرُ    خَلقِ الله؛    یا    خَیرُ   الاَنام

قُبلَةُ   الحوراء،    قُل   اَینَ    المَفَرّ؟

اَیُّ  حالً،   بَینَ   یَقظی   وَ    المَنام

اَیُهَا   الیوسُف    فَلا    تَحزَن    لَهُم

لا  یَری  العُشّاق   صَعبً   وَ   الملَام

تُ  بُگُ  جُنِت  اِخُم؛  گُم  باش   بیَو

هُر چِ گوی گُم باش سِتینُم؛ ری تیام

تا  کِ  اِسمِت  ایوَرُم بِ   جُن   اِبوم

لَرسِ دَستُم؛ سُست  ایبووِن  زونیام

اَر   یِ  دَم  دیدُم   غَمِت   رِ   طاقَتُم

ایکُشُم  خُم؛  ایکَنُم   ریم   و   میام

او    سَرِ    دنیا،    بُگُ    مِن    آسِمُن

تا  مِنِ  قَبر  و  به  مَرگَم  وات  اِیام

مُ  گُدُم  تا   آخَرِس   مَنُم   بِ   پات

تَم  بُگُ  تا  آخَرِس   مَنی    بِ   پام

اَر  یِ  رو  رَدی،   ندارُم   دی   کَسی

مُ ایمَنُم   وا   دِلِ   خون   و   خُدام

If you don't come to me in  every   day

Only come one min;  easy   go,     easy come

If wasn't for you, broke and  destroyed

My     poetry,    my  music,    my   drum

One day i didn't see the star in the sky

I was upset and too constantly  numb

Iwas in the throes  of  continuous   rain

Suddenly  flooded   and   druined   my slum!

I adding this word and this  alphabets

Even if my time very some and crumb

Mybe  ended   all  difficulties  for  ever

What do i  with  your  talking  and  my     stumm?

حال "یوسف"  در  نیابد  هیچ  کس

هر که و معشوقه ی  خود  والسلام

امروزه در متن‌های شعرگونهٔ آوازهای موسیقی پاپ ایرانی که در غرب خوانده می‌شوند به نمونه‌های زیادی از تلمیع دوزبانه فارسی و انگلیسی برمی‌خوریم.

منابعویرایش

  1. محمد معین و دیگران، سرواژهٔ «ملمع»، فرهنگ لغت معین (بازیابی در ۸ اوت ۲۰۱۴).
  2. علی‌اکبر دهخدا و دیگران، سرواژهٔ «ملمع»، لغت‌نامهٔ دهخدا (بازیابی در ۸ اوت ۲۰۱۴).