باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
'''سامانه اطلاعات جغرافیایی''' یا '''جی‌آی‌اس''' {{انگلیسی|Geographic Information System - GIS}} یک [[سامانه اطلاعاتی]] ((«معمولاً رایانه ای))رایانه‌ای» است که به تولید، [[پردازش اطلاعات|پردازش]]، تحلیل، و مدیریت اطلاعات جغرافیایی می‌پردازد. به عبارت دیگر "GIS" یک سامانه رایانه ایرایانه‌ای برای مدیریت و واکاوی اطلاعات جغرافیایی بوده که توانایی گردآوری، ذخیره، واکاوی و نمایش اطلاعات جغرافیایی را دارد.<ref name="داده‌های علوم زمین">[http://www.ngdir.com/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=147&index=1 سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور]</ref>
 
<ref name="داده‌های علوم زمین">[http://www.ngdir.com/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=147&index=1 سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور]</ref>
هدف نهایی یک سامانه اطلاعات جغرافیایی، پشتیبانی برای تصمیم‌گیری‌های پایه‌گذاری‌شده بر پایه داده‌های جغرافیایی می‌باشد و عملکرد اساسی آن بدست آوردن اطلاعاتی است که از ترکیب لایه‌های متفاوت داده‌ها با روش‌های مختلف و با دیدگاه‌های گوناگون بدست می‌آیند.<ref name="autogenerated1">[http://www.ngdir.com/GeoportalInfo/PSubjectInfoDetail.asp?PID=147&index=7 سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور]</ref>
 
* واژه جغرافیایی (''Geographic'') عبارت است از موقعیت موضوع‌های داده‌ها، برحسب [[مختصات جغرافیایی]].
* واژه (''Information'') یا اطلاعات نشان می‌دهد که داده‌ها در GIS برای ارائه دانسته‌های مفید، نه تنها به صورت نقشه‌ها و تصاویر رنگی بلکه بصورت گرافیک‌های آماری، جداول و پاسخ‌های نمایشی متنوعی به منظور جستجوهای عملی سازماندهی می‌شوند.
* واژه (''System'') یا سامانه نیز نشان دهنده این است که GIS از چندین قسمت متصل و وابسته به یکدیگر برای کارکردهای گوناگون، ساخته شده‌است.<ref name="داده‌های علوم زمین" />
 
== تعریف‌های دیگر جی‌آی‌اس ==
دقیق‌ترین تعریف مربوط به موسسهمؤسسه تحقیقات سیستم‌های محیطی در ردلند کالیفرنیا است که یکی از فروشندگان اصلی این سیستم‌ها در جهان است:
«سامانه هایسامانه‌های اطلاعات جغرافیایی مجموعه‌ای از سخت‌افزار، نرم‌افزار، داده‌های جغرافیایی و منابع انسانی است که به منظور کسب، ذخیره، به‌روزرسانی، به‌کارگیری، تحلیل و نمایش کلیه اشکال اطلاعات مرجع جغرافیایی طراحی می‌شود.»
 
این سامانه را می‌توان به یک پازل شبیه دانست که با کنار هم قرار دادن اجزای آن معنی و مفهومی پیدا می‌کند. مکان بیمارستان‌ها، پمپ بنزین‌ها، سینماها و...و… تکه‌های این پازل اند که با کنار هم قرار دادن آنها نقشه‌ای کامل و با معنی از یک منطقهٔ جغرافیایی بدست می‌آید. به زبان ساده هر گونه توضیحات مربوط به هر چیزی که در هر مکان متغیر یا ثابت جغرافیایی، در یک سامانه اطلاعاتی یا پایگاهی موجود است را gis یا استفاده از gis گویند. کافی است یک هماهنگی بین طول، عرض و ارتفاع بدست آمده از جی. پی. اس ونقشه‌ها و اطلاعات دقیق و کامل سیستم جی. آی. اس بوجود آوریم.
دقیق‌ترین تعریف مربوط به موسسه تحقیقات سیستم‌های محیطی در ردلند کالیفرنیا است که یکی از فروشندگان اصلی این سیستم‌ها در جهان است:
«سامانه های اطلاعات جغرافیایی مجموعه‌ای از سخت‌افزار، نرم‌افزار، داده‌های جغرافیایی و منابع انسانی است که به منظور کسب، ذخیره، به‌روزرسانی، به‌کارگیری، تحلیل و نمایش کلیه اشکال اطلاعات مرجع جغرافیایی طراحی می‌شود.»
 
این سامانه را می‌توان به یک پازل شبیه دانست که با کنار هم قرار دادن اجزای آن معنی و مفهومی پیدا می‌کند. مکان بیمارستان‌ها، پمپ بنزین‌ها، سینماها و... تکه‌های این پازل اند که با کنار هم قرار دادن آنها نقشه‌ای کامل و با معنی از یک منطقهٔ جغرافیایی بدست می‌آید. به زبان ساده هر گونه توضیحات مربوط به هر چیزی که در هر مکان متغیر یا ثابت جغرافیایی، در یک سامانه اطلاعاتی یا پایگاهی موجود است را gis یا استفاده از gis گویند. کافی است یک هماهنگی بین طول، عرض و ارتفاع بدست آمده از جی. پی. اس ونقشه‌ها و اطلاعات دقیق و کامل سیستم جی. آی. اس بوجود آوریم.
 
== ویژگی‌های سامانه اطلاعات جغرافیایی ==
** این سامانه علاوه بر اطلاعات توصیفی، امکان ورود اطلاعات [[گرافیک پیکسلی|پیکسلی]] و یا [[گرافیک برداری|برداری]] را از منابع مختلفی از قبیل نقشه، تصاویر هوائی و ماهواره‌ای، GPS، تجهیزات نقشه بردارینقشه‌برداری و غیره دارد.
** این سامانه امکان انجام تحلیل، پردازش و پرسش‌وپاسخ‌های مکانی مورد نیاز کاربر را دارد.
** این سامانه امکان ارائه نتایج در قالب نقشه، گزارش، جدول و نمودار را دارد.
** در طراحی و تولید این سامانه هاسامانه‌ها از مجموعه فناوری‌های مهندسی نرم‌افزار، مهندسی اطلاعات (مدل داده) و مهندسی GIS برای نیل به خصوصیات فوق استفاده می‌شود.<ref>کار گروه GIS کمسیون نرم‌افزار سازمان نظان صنفی رایانه‌ای</ref>
 
=== داده‌های جغرافیایی ===
 
مقالهٔ اصلی: [[داده‌های جغرافیایی]]
 
اطلاعات جغرافیایی یا داده‌های جغرافیایی، به واقع، نوعی از [[داده‌های جغرافیایی]] (spatial) هستند که [[نقشه|نقشه‌ها]]‌ها و [[تصاویر ماهواره‌ای]] را می‌شود از جمله نمونه‌های نوعی آنها ذکر کرد.
 
داده‌های جغرافیایی را به دو دستهٔ عمده تقسیم می‌نمایند:
رستر، شامل مجموعه‌ای از نقاط یا سلولها است که عوارض زمین را در یک شبکه منظم می‌پوشاند و به کمک شماره‌های ردیف و ستون آنها، آدرس‌دهی می‌شوند. کوچکترین عنصر تشکیل‌دهنده رستر، پیکسل یا سلول نامیده می‌شود که ارزش هر یک از آنها، نمایانگر اطلاعات طیفی یا توصیفی عارضه زمینی است. داده‌های حاصل از اسکن کردن و تصاویر ماهواره‌ای دارای ساختار رستری می‌باشند.
 
نمونه اینمونه‌ای از داده هایداده‌های رستری شامل: تصاویر ماهوارهماهواره‌ای، ای، عکس هایعکس‌های هوایی، اطلاعات ارتفاعی سطح زمین و انواع نقشه هاینقشه‌های کارتوگرافی
مقالهٔ اصلی: [[داده‌های پیک‌سلی]]
 
=== داده‌های برداری ===
 
مقالهٔ اصلی: [[داده‌های برداری]]
 
چنانچه بر روی فضای دو بعدی کار می‌کنیم، داده‌های برداری از ترکیب اشکال پایه هندسی نظیر [[نقطه|نقطه‌ها]]،‌ها، [[پاره‌خط|پاره‌خط‌ها]]،‌ها، [[مثلث|مثلث‌ها]]،‌ها، و سایر [[چندضلعی|چندضلعی‌ها]]،‌ها، شکل می‌گیرد. برای فضاهای سه بعدی همین کار به وسیله [[استوانه|استوانه‌ها]]،‌ها، [[کره (شکل هندسی)|کرات]]، [[مکعب|مکعب‌گونه‌ها]] (cuboids)، و سایر اجسام [[چندوجهی]] صورت می‌پذیرد.
در مدل برداری، اشیاء یا عوارض در جهان واقعی به وسیله عناصر هندسی نمایش داده می‌شوند. بدین معنا که موقعیت هر شئ یا پدیده به وسیله مختصات آن و توسط نقاط (چاه، نقاط شهری و روستایی)، خطوط (جاده، روخانه، خطوط ریلی) و سطوح (دریاچه، منطقه بندی) مشخص می‌شود. در این مدل، موقعیت هر نقطه به طور دقیق با یک جفت مختصات در یک سیستم مختصات معین ارائه می‌شود.
 
=== کاربردهای مهم ===
از سامانه هایسامانه‌های اطلاعات جغرافیایی در مطالعات [[محیطی]]، [[برنامه‌ریزی شهری]] و شهرداری، خدمات ایمنی شهری، مدیریت حمل و نقل و ترافیک شهری، تهیه [[نقشه‌های پایه]]، مدیریت کاربری اراضی، خدمات بانکی، خدمات پستی، مطالعات جمعیتی و مدیریت تأسیسات شهری مثل برق، آب، گاز و کاربردهای مشابه استفاده می‌شود.
کمتر بانک اطلاعاتی را می‌توان نام برد که حداقل بخشی از اطلاعات آن به گونه‌ای به مکان وابسته نباشد. فهرست زیر شامل تعدادی از شناخته شده‌ترین کاربردهای جی آی اس در دیگر زمینه‌های صنعت است.
;نقشه‌برداری:
کاربرد پایه این استانداردها و ابزارها در [[نقشه بردارینقشه‌برداری]]، تهیه نقشه‌های شهری و برون شهری بوده‌است.
 
;علوم زمین:
از دیگر زمینه‌های کاربرد سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* [[جغرافیا]]
* [[نقشه کشینقشه‌کشی]] و [[نقشه بردارینقشه‌برداری]]
* [[مهندسی معدن]] مسائل اکتشاف معادن، تهیه نقشه و مدل از ذخایر معدنی و محاسبات آن و...و…
* [[منابع طبیعی]]
* [[سنجش از دور]]
* [[شهرسازی]]
* [[کشاورزی دقیق]]
* [[زمین شناسیزمین‌شناسی]]
 
=== استانداردهای مطرح در زمینه "GIS" ===
 
=== تاریخچه ===
برای اولین بار در اواسط دهه ۱۹۶۰ در [[آمریکا]] کار بر روی اولین سامانه اطلاعات جغرافیایی آغاز شد. در این سامانه‌سامانه از [[عکس هوایی|عکس‌های هوایی]]، اطلاعات کشاورزی، [[جنگلداری]]، خاک، [[زمین شناسیزمین‌شناسی]] و نقشه‌های مربوطه استفاده شد.<ref name="داده‌های علوم زمین" />
 
برای اولین بار در اواسط دهه ۱۹۶۰ در [[آمریکا]] کار بر روی اولین سامانه اطلاعات جغرافیایی آغاز شد. در این سامانه‌ از [[عکس هوایی|عکس‌های هوایی]]، اطلاعات کشاورزی، [[جنگلداری]]، خاک، [[زمین شناسی]] و نقشه‌های مربوطه استفاده شد.<ref name="داده‌های علوم زمین"/>
 
اولین جی‌آی‌اس در سطح ملی، جی‌آی‌اس ملی کشور [[کانادا]]‌ست که در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ به وجود آمد و تاکنون مورد استفاده‌است.
در ایران، اولین نهادی که به طور رسمی استفاده از جی‌آی‌اس را آغاز کرد، [http://www.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=1&Site=NccPortal&Lang=fa-IR سازمان نقشه‌برداری کشور] بود که در سال [[۱۳۶۹]] براساس مصوبه [[مجلس شورای اسلامی]]، عهده‌دار طرح به‌کارگیری این سامانه شد.<ref>[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=30049 ۱ وب‌گاه روزنامهٔ همشهری]</ref>
 
«شورای ملی کاربران سامانه هایسامانه‌های اطلاعات جغرافیایی» در دی ماه ۱۳۷۲ تأسیس گردیده است و هدف آن سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و هماهنگ‌سازی فعالیت‌ها در زمینه جی‌آی‌اس، تحلیل نیازمندی‌ها و همچنین بهره‌برداری از ظرفیت‌های علمی، فنی و نیروی انسانی برای ایجاد و بکارگیری جی‌آی‌اس با توجه به وظایف سازمان نقشه‌برداری کشور در خصوص ایجاد سامانه هایسامانه‌های اطلاعات جغرافیایی ملی است.
 
پروژه ایجاد سامانه اطلاعات جغرافیایی در [[وزارت صنایع و معادن]]، از فروردین ۱۳۷۱ آغاز گردید و از این سامانه به طور گسترده در ارتباط با فعالیت‌های آن استفاده می‌گردد.
 
[[شهرداری تهران]]، [[وزارت مسکن و شهرسازی]]، [[وزارت جهاد کشاورزی]]، [[مؤسسه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله]]، و [[سازمان جنگل‌ها و مراتع]] نیز از این سامانه استفاده می‌کنند.
"GIS" فقط یک نرم افزارنرم‌افزار نیست بلکه علمی است که توسط نرم افزار هاینرم‌افزارهای مختلف باعث طبقه بندیطبقه‌بندی و جانمایی اطلاعات جغرافیایی و شهرسازی می شودمی‌شود. این علم به تازگی در علوم شهری نیز جایگاه خود را پیدا کرده است و مورد استفاده متخصصان علوم شهری و شهرسازان قرار می گیردمی‌گیرد. همچنین استفاده از "GIS" در طرح هایطرح‌های توسعه شهری توسط کارفرمایان در دستور کار آنها قرار گرفته است و انجمن شهرسازی ایران [http://urbanity.ir/ Urbanity] برای نخستین بار استفاده از "GIS" در طرح هایطرح‌های توسعه شهری را در دستور کار خود قرار داده و بدین منظور آموزش هایآموزش‌های لازم را به متخصصان شهرساز ارائه می دهدمی‌دهد.
 
== جستارهای وابسته ==
** [http://codex.cs.yale.edu/avi/db-book/slide-dir/index.html مفاهیم مربوط به سامانه‌های مدیریت پایگاه داده‌ها] {{نشان زبان|en}}
** [http://www.cs.wisc.edu/~dbbook سامانه‌های مدیریّت پایگاه داده‌ها] {{نشان زبان|en}}
** [[http://www.GIS98gis98.IRir/ www.GIS98.IR] پرتال مطالعات جغرافیایی ایران] {{نشان زبان|en}}
 
** [[http://www.GIS98.IR www.GIS98.IR] پرتال مطالعات جغرافیایی ایران] {{نشان زبان|en}}
 
{{موضوع‌های جغرافیا}}