تفاوت میان نسخه‌های «تبریز»

۵۱ بایت اضافه‌شده ،  ۷ سال پیش
ابرابزار
جز (ربات: حذف میان‌ویکی موجود در ویکی‌داده: mg)
(ابرابزار)
|نام‌های‌قدیمی=تپریز، تَورِز، تَورِژ، تِبریز،{{سخ}}توری<ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/><ref name="EI"/>
|سال‌شهرشدن=
|جمعیت=شهر: ۱٬۴۹۴٬۹۹۸ نفر<ref name="AmarIran"/>{{سخ}}کلان‌شهر: ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ نفر<ref name="Jamiat-Fars">{{یادکرد وب|عنوان=جمعیت تبریز به 1.8۱٫۸ میلیون نفر رسید|ناشر=خبرگزاری فارس|نشانی=http://www.farsnews.com/printable.php?nn=13900826000340|تاریخ بازدید=‏‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۱۳}}</ref><ref name="AmarIran"/><ref name="CIA">{{یادکرد وب|عنوان=Iran|ناشر=Central Intelligence Agency|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People|تاریخ بازدید=۱۸ آوریل ۲۰۱۱| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VHiy0Ts | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref>
|رشدجمعیت=
|تراکم‌جمعیت=۷٬۷۸۰<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.shahrsazi-mhud.ir/Urban/Urban01_8.htm|عنوان=تراکم در شهرها|تاریخ بازدید=۲۹ اوت ۲۰۰۹|ناشر=شورای عالی شهرسازی و معماری ایران| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VHjYS29 | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref>
|جمله‌خوشامد=شهر تبریز است و جان قربان جانان می‌کند
سرمهٔ چشم از غبار کفش مهمان می‌کند
|پانویس=}}
}}
 
'''تبریز''' ({{تلفظ|Tabriz.ogg}})([[زبان پارسی میانه|پارسی میانه]]: ''' تَپَریز''') یکی از شهرهای بزرگ [[ایران]] و مرکز [[استان آذربایجان شرقی]] است.<ref>فرهنگ فارسی معین</ref><ref name="Brit">Tabrīz, [[دانشنامه بریتانیکا|Encyclopædia Britannica]]</ref> این شهر با ۲۳۷٫۴۵ کیلومتر مربع مساحت، سومین شهر بزرگ کشور پس از [[تهران]] و [[مشهد]]، بزرگ‌ترین شهر منطقهٔ شمال‌غرب ایران و مناطق [[مردمان آذربایجانی|آذربایجانی‌نشین]] و قطب [[دولت|اداری]]، [[ترابری|ارتباطی]]، [[بازرگانی]]، [[سیاست|سیاسی]]، [[صنعت|صنعتی]]، [[فرهنگ|فرهنگی]] و [[نیروی نظامی|نظامی]] این منطقه شناخته می‌شود.<ref name="Masahat"/><ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/><ref>{{یادکرد وب|عنوان=Tabriz|ناشر=دانشنامهٔ looklex|نشانی=http://looklex.com/e.o/tabriz.htm|تاریخ بازدید=‏۲۱ آگوست ۲۰۱۲}}</ref> جمعیت تبریز در سال ۱۳۹۰ خورشیدی بالغ بر ۱٬۴۹۴٬۹۹۸ نفر بوده که این رقم با احتساب جمعیت ساکن در حومهٔ شهر ([[کلان‌شهر]] تبریز) به ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ نفر می‌رسد.<ref name="AmarIran">{{یادکرد وب|عنوان=درگاه ملی آمار|ناشر=سازمان آمار ایران|نشانی=http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej|تاریخ بازدید=۱۹ ژانویهٔ ۲۰۰۸| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VI3U2xI | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref><ref name="Jamiat-Fars"/> تبریز در سال ۱۵۰۰ و در زمان پایتختی سلسلهٔ [[صفویان]] به‌عنوان چهارمین شهر بزرگ جهان محسوب می‌شده و هم‌تراز با [[استانبول]] -پایتخت [[امپراتوری عثمانی]]- بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=CITY POPULATIONS THROUGH HISTORY|ناشر=Teacherweb|نشانی=http://teacherweb.ftl.pinecrest.edu/snyderd/MWH/readings/Urban/City%20Pop%20-%20History.pdf|تاریخ بازدید=‏۱۶ دسامبر ۲۰۱۱| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VI3qpSd | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> این شهر همچنین در دورهٔ [[قاجاریان]] به‌عنوان بزرگ‌ترین، مهم‌ترین و متجددترین شهر ایران به شمار می‌رفته‌است.<ref name="Shahrdari">{{یادکرد وب|عنوان=تاریخچهٔ شهرداری تبریز|ناشر=وب‌گاه شهرداری تبریز|نشانی=http://www.tabriz.ir/?PageID=209|تاریخ بازدید=‏۳ ژانویهٔ ۲۰۱۳}}</ref>
این شهر پایتخت سیاسی حکومت‌های [[اتابکان آذربایجان|اتابکان]]، [[ایلخانان]]، [[چوپانیان]]، [[جلایریان]]، [[قراقویونلو|قراقویونلوها]] و [[آق‌قویونلو|آق‌قویونلوها]]، نخستین پایتخت حکومت [[صفویان]] و ولی‌عهدنشین و پایتخت دوم حکومت [[قاجاریان]] بوده‌است.<ref>{{یادکرد|کتاب=تاریخ معاصر ایران-۲۵۳|نویسنده=صالحی، نصرالله، جوادیان، مسعود و حداد عادل، غلام‌علی|ناشر=شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران|چاپ=چهارم|شهر=تهران|صفحه=صص ۱۰ و ۱۱|سال=۱۳۸۶|شابک=ISBN 964-05-1430-6}}</ref><ref name="EI"/> تبریز به سبب موقعیت مناسب خود در گذشته از مراکز تجاری منطقه به شمار می‌رفته و امروزه نیز یکی از مراکز مهم صنعتی در سطح ایران محسوب می‌شود.<ref name="DehKhoda"/> این شهر در دو سدهٔ اخیر، مبدأ بسیاری از تحولات اجتماعی، فرهنگی و صنعتی در کشور به شمار می‌رود؛ به طوری که آغازگر انقلاب [[جنبش مشروطه ایران|مشروطه]] بوده و نقشی کلیدی در تحولاتی مانند [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران|انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷]] و مدرنیزه‌کردن کشور داشته‌است.<ref name="Hadaaygh"/><ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/><ref name="EI"/>
 
نام تبریز به عنوان [[اولین‌های تبریز در تاریخ ایران|شهر اولین‌ها]]،<ref>[http://www.abrarnews.com/politic/1385/850210/html/gardesh.htm#s39534 تبریز شهر اولین ها-ابرار نیوز]</ref> شهر بدون گدا،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=تبریز عنوان‌دار شهر بدون گدا در جهان|ناشر=وب‌گاه عصر ایران|نشانی=http://www.asriran.com/fa/pages/?cid=15660|تاریخ بازدید=‏۱۴ دسامبر ۲۰۰۹| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VI42FQB | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> شهر زیرگذرها و روگذرها،<ref>{{یادکرد وب|عنوان= تبریز؛ شهر زیرگذرها و روگذرها|ناشر=همشهری|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1385/850507/world/mycity.htm#s2193|تاریخ بازدید=‏۲۵ آوریل ۲۰۲۲| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VIqwBYx | تاریخ بایگانی = ۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> امن‌ترین شهر ایران،<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.mehrnews.com/Fa/newsdetail.aspx?NewsID=1693332 |عنوان=تبریز رتبه نخست امنیت را کسب کرد | ناشر =[[خبرگزاری مهر]] |تاریخ =۲۰ شهریور ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی=۲۲ شهریور ۱۳۹۱}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910620000400 |عنوان=تبریز امن‌ترین کلانشهر کشور شناخته شد | ناشر =[[خبرگزاری فارس]] |تاریخ =۲۰ شهریور ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی=۲۲ شهریور ۱۳۹۱}}</ref> سالم‌ترین شهر ایران،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=از سوی سازمان بهداشت جهانی اعلام شد: تبریز سالم‌ترین شهر کشور، افتخاری دیگر برای شهرداری|ناشر=خبرگزاری آریا|نشانی=http://www.aryanews.com/Lct/fa-ir/News/20100515/20100515152717497.htm|تاریخ بازدید=‏۱۶ مهٔ ۲۰۱۰| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VI6cFUz| تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> مهد سرمایه‌گذاری ایران،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=تبریز مهد سرمایه گذاری ایران است|ناشر=خبرگزاری شهریار|نشانی=http://shahryarnews.net/?MID=21&Type=News&TypeID=1&id=4722|تاریخ بازدید=‏۱۶ دسامبر ۲۰۱۱| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VIBqyhH | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=شهرداری تبریز رتبهٔ اول سرمایه‌گذاری کشور|ناشر=باشگاه خبرنگاران|نشانی=http://www.yjc.ir/portal/NewsDesc.aspx?newsid=454910|تاریخ بازدید=‏۱۶ دسامبر ۲۰۱۱| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VID8GGY | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=«فرصت طلایی» سومین همایش بین‌المللی فرصت‌های سرمایه‌گذاری آذربایجان شرقی|ناشر=شبکهٔ سهند|نشانی=http://tabriz.isna.ir/default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=19608|تاریخ بازدید=‏۱۶ دسامبر ۲۰۱۱| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VIDzVal | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> دومین شهر مسافرپذیر ایران،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=پل روگذر میدان جهاد مراغه به بهره‌برداری رسید|ناشر=وب‌گاه وزارت کشور|نشانی=http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=832a711b-95fe-4505-8aa3-38f5e17309c9&WebPartID=dd8faff4-f71b-4c65-9aef-a1b6d0160be3&ID=f0bc7668-4a4f-4477-a9dc-006015cc1934|تاریخ بازدید=۱۰ اکتبر ۲۰۰۹| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VIEOKyW | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> دومین شهر [[صنعت|صنعتی]] ایران، دومین شهر [[دانشگاه|دانشگاهی]] ایران،<ref>{{یادکرد وب|عنوان= درباره دانشگاه - معرفی و تاریخچه|ناشر=دانشگاه تبریز|نشانی=http://www.tabrizu.ac.ir/fa/contents/About_University/History/معرفی. و. تاریخچه.html|تاریخ بازدید=۱۳ مارس ۲۰۱۲| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VHxYx7C | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> دومین شهر بلندمرتبه‌ساز ایران،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=نوین: شهر تبریز دارای رتبهٔ دوم بلندمرتبه‌سازی در کشور است|ناشر=خبرگزاری فارس|نشانی=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8906250528|تاریخ بازدید=‏۱۶ دسامبر ۲۰۱۱| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VI2h2jV | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref>، دومین شهر در جذب گردشگر سلامت در ایرانایران،<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= |عنوان= تبريزتبریز رتبه دوم جذب توريسمتوریسم درمانيدرمانی ايرانایران | ناشر =واحد مرکزی خبر |تاریخ =۱ بهمن ۱۳۹۱ |تاریخ بازبینی=۲ بهمن ۱۳۹۱ }}</ref>، قطب [[خودرو|خودروسازی]] ایران،<ref name="Khodro">{{یادکرد وب|عنوان=فعالیت‌های گروه سایپا در تبریز توسعه می‌یابد|ناشر=خبرگزاری فارس|نشانی=http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8903270597|تاریخ بازدید=‏‏۲۰ ژوئن ۲۰۱۰| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VI1Zpto | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> قطب [[قطعه|قطعه‌سازی]] ایران،<ref name="Khodro"/> قطب تولید [[موتور دیزل]] [[خاورمیانه]]<ref name="Khodro"/> و یکی از مهم‌ترین شهرهای مهاجرپذیر ایران<ref name="Hamshahri Newspaper"/><ref>{{یادکرد وب|عنوان=نبود شهر در آفاق، خوش‌تر از تبریز|ناشر=وب‌گاه راسخون|نشانی=http://www.rasekhoon.net/Article/Show-8864.aspx|تاریخ بازدید=‏۳ فوریهٔ ۲۰۱۰}}</ref> مطرح است.
 
== نام ==
== تاریخ ==
{{اصلی|تاریخ تبریز}}
 
=== پیش از اسلام ===
[[پرونده:Eternal Love.jpg|بندانگشتی|اجساد و اشیای تاریخی یافته‌شده در محوطهٔ باستانی [[مسجد کبود]].]]
شماری از محققان بر این عقیده‌اند که دژ «تارویی-تارمکیس»، که نام آن در کتیبهٔ سارگن دوم -پادشاه [[آشور]] در بین سال‌های ۷۰۵ تا ۷۲۱ پیش از میلاد مسیح- آمده، در محل شهر کنونی تبریز قرار داشته‌است. در کتیبهٔ سارگن دوم این دژ را دژی بزرگ و آباد و دارای باروی تودرتو وصف شده‌است. این دژ بنابر نوشته‌های کتیبهٔ سارگن، محل نگه‌داری اسب‌های ذخیرهٔ سواران [[اورارتو]] بوده که در حملهٔ [[آشور|آشوری‌ها]] ویران شده‌است.<ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/> اما این ارتباط تبریز با شهرها و قلعه‌های دوران [[ماد|مادها]]، مورد اختلاف بین محققین است.<ref name="EI"> Tabrīz, Encyclopaedia of Islam</ref>
</ref>
 
در کتاب تاریخ ایران (چاپ [[دانشگاه کمبریج]]) آمده که تبریز در اوایل دورهٔ ساسانی (سدهٔ سه یا چهار میلادی) بنا شده و یا به احتمال بیش‌تر در سدهٔ هفتم این واقعه روی داده‌است.<ref name="Cambridge">William Bayne Fisher, J. A. Boyle (1968), p. 14</ref> شهر کنونی تبریز برروی خرابه‌های شهر «تَوْرِژ» (بارها) بنا شده‌است. تورژ یکی از بااهمیت‌ترین مراکز بازرگانی منطقه بوده و به عنوان پل ارتباطی میان شرق و غرب اهمیت فراوانی داشته‌است. این شهر در زمان حکمرانان [[اشکانیان|اشکانی‌تبار]] [[ارمنستان]]، پایتخت این منطقه بوده‌است.<ref name="Encarta">Tabrīz, Microsoft Encarta</ref><ref name="Faria">Ramirez-faria, Carlos, p. 704</ref>
رودخانهٔ تلخه‌رود که از دامنه‌های جنوبی کوه [[سبلان]] سرچشمه می‌گیرد، پس از عبور از جلگهٔ [[سراب (شهر)|سراب]] و پیوستن چندین شعبه از دامنه‌های [[قوشه‌داغ]] در شمال و [[بزقوش]] و [[سهند]] در جنوب به آن، وارد جلگهٔ تبریز می‌شود و در امتداد جادهٔ تبریز-[[آذرشهر]] به سمت جنوب‌غرب جریان پیدا می‌کند و در اطراف [[گوگان]] به [[دریاچه ارومیه|دریاچهٔ ارومیه]] می‌ریزد.<ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/>
 
; مهران‌رود (قوری‌چای) رودخانهٔ مهران‌رود نسبت به رودخانهٔ تلخه‌رود از میزان آبدهی کم‌تری برخوردار است و در بیش‌تر ماه‌های سال کم‌آب و در برخی ماه‌های گرم، خشک می‌شود. این رودخانه از کوه [[سهند]] سرچشمه گرفته و با عبور از درهٔ [[لیقوان]] به شهر [[باسمنج]] در جنوب‌شرق تبریز می‌رسد؛ سپس در مسیر خود با پیوستن به رودخانه‌های فصلی و فرعی متعدد، بر آب آن افزوده می‌گردد و از سمت شرق تبریز، وارد این شهر می‌شود. مهران‌رود پس از ورود به تبریز با جهت شرقی-غربی از داخل شهر عبور کرده و سرانجام وارد زمین‌های کشاورزی شده و پس از آن در ناحیهٔ شمال‌غربی تبریز و در پیرامون [[فرودگاه بین‌المللی شهید مدنی تبریز|فرودگاه]] به تلخه‌رود می‌پیوندد.<ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/>
; مهران‌رود (قوری‌چای)
رودخانهٔ مهران‌رود نسبت به رودخانهٔ تلخه‌رود از میزان آبدهی کم‌تری برخوردار است و در بیش‌تر ماه‌های سال کم‌آب و در برخی ماه‌های گرم، خشک می‌شود. این رودخانه از کوه [[سهند]] سرچشمه گرفته و با عبور از درهٔ [[لیقوان]] به شهر [[باسمنج]] در جنوب‌شرق تبریز می‌رسد؛ سپس در مسیر خود با پیوستن به رودخانه‌های فصلی و فرعی متعدد، بر آب آن افزوده می‌گردد و از سمت شرق تبریز، وارد این شهر می‌شود. مهران‌رود پس از ورود به تبریز با جهت شرقی-غربی از داخل شهر عبور کرده و سرانجام وارد زمین‌های کشاورزی شده و پس از آن در ناحیهٔ شمال‌غربی تبریز و در پیرامون [[فرودگاه بین‌المللی شهید مدنی تبریز|فرودگاه]] به تلخه‌رود می‌پیوندد.<ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/>
 
=== آب و هوا ===
|زبان= انگلیسی
| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VIN0XK2 | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref>
|accessdate=}}
}}
{{پاک‌کن}}
 
آنتوریو تنرئیرو -جهان‌گرد [[پرتغالی]]- در سال ۱۵۲۵ میلادی (همزمان با حکومت [[شاه طهماسب یکم|شاه تهماسب صفوی]]) در مورد مردم تبریز می‌نویسد: «''در این شهر [[زبان فارسی|فارسی‌زبانان]] و عده‌ای از [[ترکمن‌ها|ترکمانان]] زندگی می‌کنند که همگی [[سفیدپوست]] بوده و قیافه و شکلی زیبا دارند''».<ref>بنگرید:
# Ronald Bishop Smith, "The first age of the Portuguese embassies, navigations and peregrinations in Persia (1507-1524).",Printed by Decatur Press, 1970. pg 85-86
# {{یادکرد وب |نام خانوادگی=فلور |نام=ویلم |عنوان=دروصف شهر بزرگ و مهم تبریز که در انتهای پادشاهی ایران و در ایالتی واقعست که بزبان فارسی الدبه می نامندمی‌نامند |نشانی=http://cheshmandaz.org/2012/04/06/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B5%D9%81-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2/ |بازبینی=2012۲۰۱۲-04۰۴-21۲۱ |اثر= |تاریخ= |ناشر= |نشانی بایگانی= |تاریخ بایگانی= |کد زبان=}}</ref>
 
برپایهٔ نتایج یک نظرسنجی که در سال ۱۳۸۹ خورشیدی به سفارش [[شورای فرهنگ عمومی]] ایران تهیه شد و نمونه‌های آن در کل کشور از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستا انتخاب گردید، از میان افرادی که در این پژوهش در تبریز نمونه‌گیری شدند، ۹۶.۵۹۶٫۵ درصد [[مردمان آذربایجانی|ترک]]، ۲.۹۲٫۹ درصد [[فارسی‌زبانان|فارس]] و ۰.۶۰٫۶ درصد از سایر قومیت‌ها بودند.<ref>فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسه ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص هایشاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص هایشاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:گزارش هایگزارش‌های پیشرفت طرح هاطرح‌ها وکلان شهرها/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛مدیرکشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛اجراواعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس *بهاء:۱۰۰۰۰۰ ریال-شابک:۷-۶۸-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۵ ص:جدول (بخش رنگی)،نمودار، نمودار (بخش رنگی)*یادداشت:عنوان دیگر:طرح و بررسی و سنجش شاخص هایشاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص هایشاخص‌های غیرثبتی) سال ۱۳۸۹ *توصیفگر:شاخص هایشاخص‌های غیرثبتی+شاخص هایشاخص‌های فرهنگی+گزارش هایگزارش‌های پیشرفت طرح هاطرح‌ها و کلان شهرها *توصیفگر:ایران ۳۸۶۲۸۹ *تهران۱۹۹۰۶۶ /مشهد۲۹۲۳۴۱ /اصفهان ۱۷۰۰۱۷/تبریز۱۸۴۸۱/کرج ۲۷۸۲۵۲/شیراز۲۵۱۷۰۳/اهواز۱۷۶۴۰۳/قم۲۷۰۸۷۷ *شناسنامه افزوده:واعظی،منصور،۱۳۳۳واعظی، منصور،۱۳۳۳-۷۳۵۰۶۸ *شناسنامه افزوده:شرکت پژوهشگران خبره پارس /شورای فرهنگ عمومی *مرکز پخش:خیابان ولیعصر،زرتشتولیعصر، غربی،خیابانزرتشت کامبیز،بخشغربی، خیابان کامبیز، بخش طباطبایی رفیعی،پلاک۱۸،تلفنرفیعی، پلاک۱۸، تلفن:۷-۸۸۹۷۸۴۱۵ ketabnashr@gmail.com *لیتوگرافی،چاپلیتوگرافی، چاپ وصحافی:سازمان چاپ و انتشارات اوقاف</ref>
 
=== مذهب ===
بیشینهٔ مردم تبریز [[مسلمان]] و پیرو مذهب [[شیعه دوازده‌امامی|شیعهٔ دوازده‌امامی]] هستند. هرچند کمینه‌ای از مسیحیان [[ارمنی]] با ۱٬۰۹۷ نفر، [[آشوری‌ها|آشوری]] با ۵۰۳ نفر، [[مزدیسنا|زرتشتی]] با ۲۶ نفر، سایر [[مسیحیت|مسیحیان]] با ۱۷ نفر و [[یهودی|کلیمی]] با ۵ نفر جمعیت نیز در این شهر سکونت دارند.<ref>
{{یادکرد وب|عنوان=شناسنامهٔ فرهنگی، اجتماعی شهر تبریز|ناشر=انجمن جامعه‌شناسی ایران|نشانی=http://www.iranurbanstudies.com/ShowViews.aspx?vid=214|تاریخ بازدید=۲۶ ژانویهٔ ۲۰۰۸
| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VIRCgx9 | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref>
 
ارامنهٔ تبریز که بیش‌ترین کمینهٔ ساکن این شهر را تشکیل می‌دهند، در طی [[نسل‌کشی ارمنی‌ها]] که توسط [[امپراتوری عثمانی]] و همزمان با [[جنگ‌جنگ جهانی اول]] صورت گرفت، به تبریز و دیگر نقاط آذربایجان پناه برده و در این منطقه ساکن شدند. مذهب ارامنهٔ تبریز «گریگوری» است که یکی از مذاهب کهن آیین مسیحیت محسوب می‌شود.<ref>مشکور، محمدجواد. صفحهٔ ۱۹۹</ref>
 
=== فرهنگ ===
=== جمعیت ===
[[پرونده:Tabriz Population Change.jpg|بندانگشتی|تغییرات جمعیت تبریز (۱۳۸۵-۱۳۳۵).]]
جمعیت تبریز در سال ۱۳۹۰ خورشیدی بالغ بر ۱٬۴۹۴٬۹۹۸ نفر بوده‌است که پنجمین شهر پرجمعیت ایران و دویست و بیست و ششمین شهر پرجمعیت جهان محسوب می‌شود. این شهر تا سال ۱۳۴۵ خورشیدی دومین شهر پرجمعیت ایران -پس از تهران بود- که در این سال، شهرهای اصفهان و مشهد از آن پیشی گرفتند. همچنین در سال ۱۳۹۰ خورشیدی جمعیت کرج از جمعیت تبریز فزونی یافت.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://www.amar.org.ir/Portals/2/pdf/jamiat_shahrestan_keshvar3.pdf|عنوان= جمعيتجمعیت و خانوار شهرستانشهرستان‌های هاي كشورکشور به ترتيبترتیب استان بر اساس نتايجنتایج سرشماريسرشماری عموميعمومی نفوس و مسكنمسکن 1390۱۳۹۰| ناشر =مرکز آمار ایران |تاریخ بازبینی= ۶ شهریور ۱۳۹۱}}</ref><ref> {{یادکرد وب | نشانی =http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x | عنوان =largest cities and towns and statistics of their population}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2219.html#ir|عنوان=Iran Major cities - population - CIA World Factbook|ناشر=The Central Intelligence Agency (CIA)| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VIUNUh2 | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref>
 
تبریز به سبب مرکزیت اقتصادی، صنعتی، اداری و اعتبار بین‌المللی، مهاجرپذیرترین شهر استان آذربایجان شرقی محسوب می‌گردد. اخیراً [[سهند (شهر)|شهر جدید سهند]] در ۲۴ کیلومتری جنوب غرب تبریز و در جادهٔ تبریز-[[آذرشهر]] در دست ساخت است که برای جذب سرریز جمعیتی این شهر ساخته می‌شود تا کانون جدیدی برای جمعیت و اشتغال ایجاد شود و توسعهٔ شهری تضمین گردد.<ref name="TabrizDaneshnaameEslamy"/>
[[پرونده:Pars Hotel, Tabriz, Iran.jpg|بندانگشتی|[[هتل پارس ایل‌گلی|هتل ۵ ستارهٔ پارس ایل‌گلی]]؛ واقع در ضلع جنوبی [[ایل‌گلی|بوستان ایل‌گلی]].]]
[[پرونده:Azerbaijan-Museum.JPG|بندانگشتی|[[موزه آذربایجان|موزهٔ آذربایجان]]؛ واقع در ضلع غربی [[بوستان خاقانی]].]]
 
=== پارک‌ها ===
{{اصلی|پارک‌های تبریز}}
[[پرونده:Roshdieeh.jpg|بندانگشتی|[[حسن رشدیه|میرزا حسن تبریزی]] مشهور به «رشدیه» و شاگردانش؛ وی از بنیان‌گذاران تحصیلات [[دبستان|ابتدایی]] به شیوهٔ نوین در ایران است.]]
[[پرونده:Uni of tabriz-tower.jpg|بندانگشتی|برج ساعت [[دانشگاه تبریز]].]]
 
=== عمومی ===
تحصیلات ابتدایی به شکل مدرن در ایران از اواخر سدهٔ ۱۹ میلادی به وجود آمده‌است. اگرچه حکومت ایران و مبلغین مسیحی -که می‌خواستند از طریق فراهم‌آوردن امکانات آموزشی، تبلیغ دینی نمایند- در رشد تحصیلات ابتدایی نقش داشتند؛ ولی رشد آموزش ابتدایی در ایران، بیش‌تر از همه مدیون زحمت‌ها و تلاش‌های شخصی به نام [[حسن رشدیه|حاج میرزا حسن‌خان رشدیه]] -مردی مذهبی از طبقهٔ متوسط- بود. او که عمیقاً تحت تأثیر کتاب «احمد» و پیشرفت‌های آموزشی در شهر [[بیروت]] قرار گرفته بود، به تبریز بازگشت و در سال ۱۸۶۷ میلادی مدرسهٔ یک‌اتاقی‌اش را در این شهر تأسیس نمود. رشدیه برای کودکان متکا و میزهایی گذاشته بود که به بچه‌ها قابلیت این را می‌داد که به آسانی بنویسند.
شهر تبریز از ۱۰ منطقهٔ مستقل شهرداری تشکیل یافته که از مجموع ۱٬۳۷۸٬۹۳۵ نفر جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، ۳۱۴٬۰۷۱ نفر در منطقهٔ ۱، ۲۸۰٬۲۶۱ نفر در منطقهٔ ۲، ۳۲۷٬۷۹۹ نفر در منطقهٔ ۳، ۳۰۱٬۵۶۱ نفر در منطقهٔ ۴، ۶۵٬۰۹۲ نفر در منطقهٔ ۵، ۲۴٬۶۲۷ نفر در منطقهٔ ۶، ۴۸٬۴۵۴ نفر در منطقهٔ ۷ و ۱۷٬۰۷۰ نفر در منطقهٔ ۸ ساکن بوده‌اند. براساس همین آمار، منطقهٔ ۳ پرجمعیت‌ترین و منطقهٔ هشت کم‌جمعیت‌ترین منطقهٔ تبریز به‌شمار می‌رود.<ref name="AmarIran"/>
 
در سال ۱۳۸۸ خورشیدی، مناطق ۹ و ۱۰ در بخش‌های شرقی و شمالی محدودهٔ این شهر تأسیس شدند. منطقهٔ ۱۰ از پیوستن بخش‌هایی از مناطق ۱، ۴ و ۸ ایجاد شده‌است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=پروژهٔ آذران|ناشر=شرکت‌های تعاونی مسکن کارکنان دولت تبریز|نشانی=http://www.etehadeyemaskan.com/project_s.aspx?ID=7|تاریخ بازدید=۲۰ ژوئن ۲۰۰۹| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VInZ29o | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=افتتاح و آغاز به‌کار شهرداری منطقهٔ ۱۰ تبریز|ناشر=خبرگزاری شهریارنیوز|نشانی=http://shahryarnews.net/?MID=21&Type=News&TypeID=1&id=1806|تاریخ بازدید=۶ نوامبر ۲۰۰۹| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/67VInikoE | تاریخ بایگانی = ۰۸ مه ۲۰۱۲}}</ref> همچنین عملیات الحاق [[باسمنج]] به تبریز آغاز شده و در همین راستا جادهٔ مواصلاتی این شهر و مرکز استان در حال تعریض است.<ref name="Mehr">{{یادکرد وب|عنوان=زیر ساخت هایساخت‌های شهرک خاوران باید سریع ترفراهم شود|ناشر=خبرگزاری مهر|نشانی=http://www.mehrnews.com/FA/newsdetail.aspx?NewsID=1744000|تاریخ بازدید=‏۱۴ نوامبر ۲۰۱۲}}</ref><ref name="Fars">{{یادکرد وب|عنوان=مقررات دست و پاگیر اداری نباید مانع از پیشبرد امور بدیهی شود/الحاق شهر باسمنج به تبریز|ناشر=خبرگزاری فارس|نشانی=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910824000910|تاریخ بازدید=‏۱۴ نوامبر ۲۰۱۲}}</ref>
 
== ترابری ==
{{اصلی|ترابری در تبریز}}
 
=== فرودگاه ===
{{اصلی|فرودگاه بین‌المللی شهید مدنی تبریز}}
[[پرونده:Tabriz, IRIB.jpg|بندانگشتی|ساختمان اصلی [[شبکه سهند|صدا و سیمای مرکز آذربایجان شرقی]].]]
[[پرونده:Mollanas1.JPG|بندانگشتی|[[ملانصرالدین (نشریه)|نشریهٔ ملانصرالدین]] چاپ تبریز؛ احوال ملت‌ها در [[سده ۲۰ (میلادی)|سدهٔ بیستم]].]]
 
=== صدا و سیما ===
{{اصلی|شبکه سهند}}
=== عربی ===
<div style="font-size:smaller">
* {{یادکرد|نویسنده=ابن خرداذبه|کوشش=ویراستهٔ M.J De Goeje|کتاب={{به عربی|المسالك والممالك}}|ناشر={{به عربیعربي|بريل}}|شهر={{به عربیعربي|ليدن}}|سال=۱۸۸۹}}
* {{یادکرد|نویسنده={{به عربی|الحموي، ياقوت}}|کتابكتاب=معجم‌البلدان ج۲|ناشر=دارصادر|شهر={{به عربیعربي|بيروت}}|سال=۱۹۷۷}}
</div>
 
* {{یادکرد|مقاله=Printing of the Qurʾān|نویسنده=Albin, Michael W|کتاب=Encyclopaedia of the Qurʾān|ویرایش=|ناشر=Brill Academic Publishers|سال=|شابک=ISBN 90-04-11465-3, 9789004114654}}
* Al-Balâdhrui. ''The Origins of the Islamic state، Translation with annotation from Kitâb fotûh al-buldân''، Translated by Francis Clark Murgotten. New York: Longmans، Green & Co. 1924.
* Arasteh، Reza، "Growth of Modern Education in Iran"، ''Comparative Education Review، Comparative and International Education Society''، Vol. 3، No. 3 (Feb. ، 1960)، pp. 33-40.
* {{یادکرد|فصل=Middle East|کتاب=The Cambridge Guide to Theatre|نویسنده=Banham, Martin |ناشر =Cambridge University Press|سال=۱۹۹۵|شابک=ISBN 978-0-521-43437-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=Bayne Fisher, William, J. A. Boyle|کتاب=The Cambridge History of Iran: The Land of Iran|ویرایش=1st Edition|ناشر=Cambridge University Press|سال=۱۹۶۸|شابک=۰۵۲۱۰۶۹۳۵۱, ۹۷۸۰۵۲۱۰۶۹۳۵۹}}
۵۲٬۹۸۶

ویرایش