پلاکت‌ها (به انگلیسی: Platelets) ترومبوسیت‌ها یا گِرده‌ها[۱] اجسام کروی یا بیضوی کوچکی به قطر ۴–۲ میکرون هستند که از قطعه قطعه شدن سیتوپلاسم سلول های بزرگی به نام مگاکاریوسیت در مغز استخوان حاصل می‌شود. پلاکت ها هسته ندارند. با وجود این در مهره‌داران پست سلول های هسته داری به نام ترومبوسیت معادل پلاکت می‌باشد. پلاکت سیتوپلاسم وسیع و گرانول‌های گرد متعدد دارند. پلاکت ها را ترومبوسیت نیز می‌نامند. تعداد پلاکت ها ۴۰۰–۱۵۰ هزار در هر میکرولیتر خون می‌باشد؛ و عمر آن‌ها ۱۱–۸ روز می‌باشد. هر پلاکت توسط غشایی غنی از گلیکوپروتئین محصور شده و بررسی‌ها بیان‌گر وجود آنتی‌ژنهای گروه خونی ABO در غشای پلاکت ها می‌باشد.

پلاکت
Giant platelets.JPG
Image from a میکروسکوپ نوری (۴۰×) from a peripheral blood smear surrounded by red blood cells. One platelet can be seen in the upper left side of the image (purple) and is significantly smaller in size than the red blood cells (stained pink) and the two large نوتروفیل (stained purple).
Details
سرخرگGlobule Zard
Identifiers
لاتینthrombocytes
سرعنوان‌های موضوعی پزشکیD001792
FMA62851
Anatomical terminology

عملکردویرایش

 
تصویر الکترونی از سلول‌های خون. گلبول قرمز (چپ تصویر) ، پلاکت (میانه تصویر) ، لوکوسیت (راست تصویر)

کار اصلی پلاکت جلوگیری از خون‌ریزی است؛ که این عمل با چسبیدن پلاکتها به همدیگر و محل آسیب دیده رگ و ترشح مواد دخیل در انعقاد انجام می‌گیرد. تحریک پلاکتها در محل آسیب عروقی باعث ترشح ADP می‌گردد که ADP چسبیده به سطح پلاکت موجب چسبیدن پلاکتها بهم و تشکیل توده پلاکتی را می‌کند که به صورت درزگیر عمل کرده و از ادامه خون‌ریزی جلوگیری می‌کند. هم‌زمان با ترشح ADP، سروتونین و ترومبوبلاستین پلاکتی نیز ترشح می‌گردد؛ که اولی باعث انقباض رگها و دومی باعث تبدیل پروترومبین به ترومبین می‌شود. ترومبین، فیبرینوژن محلول پلاسما را به فیبرین غیر محلول تبدیل می‌نماید که سلولهای خونی در لابه‌لای توری ظریف حاصل از فیبرین گرفتار شده و لخته تشکیل می‌گردد.

پلاکت‌ها در رشد و تکامل، ایجاد یا از بین بردن سلول‌های سرطانی و فاکتور رشدی مشتق از پلاکت (PDGF) نیز مشارکت دارند.

تعداد طبیعی پلاکتویرایش

تعداد پلاکت طبیعی در خون بین150000 تا450000 در هر میکرومیلی‌لیتر است. پلاکت بالای 500000 را بیماری ترومبوسیتوز و پلاکت‌های کمتر از 100000 را بیماری ترومبوسیتوپنی می‌نامند.[۲] درصورتی که تعداد پلاکت‌ها خون کمتر از تعداد 100000 باشد درصورتی که ضربه‌ای به دست یا پا بخورد کبود رنگ یا همان بنفش تیره خواهد شد

دلایل پایین بودن پلاکت خونویرایش

  • بزرگ شدن طحال
  • خون ریزی شدید و مصرف پلاکت خون[۳]
  • لوسمی یا سرطان خون
  • ترومبوسیتوپنی
  • انواع وراثتی کمبود پلاکت
  • انعقاد منتشر خون در داخل رگ ها
  • شیمی درمانی بعد از سرطان
  • عفونت و نارسایی مغز استخوان

منابعویرایش

دانشنامه رشد

پیوند به بیرونویرایش

  1. «معنی گِرده | واژه‌های مصوّب فرهنگستان». www.vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۹.
  2. «پلاکت خون چیست». راستینه. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۳.
  3. «پلاکت پایین خون نشانه چیست؟ - نبض ما». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ فوریه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۰۷.