ابن فرخان طبری

معمار ایرانی

ابو حَفص عُمَر بن فَرخان طَبَری (۷۶۲ آمل - ۸۱۵ بغداد) ستاره‌شناس و معمار ایرانی، مترجم نهضت ترجمه و عضو دارالحکمه بود.

ابن فرخان طبری
Farkhuntabari.jpg
زادهٔ۱۳۶ (قمری)
آمل
درگذشت۱۵۸ (قمری)
بغداد
محل زندگیآمل، بغداد
ملیتایرانی
دیگر نام‌هاعمر تیبریادس
فرخان المنجم
پیشهمهندس، منجم، معمار و ترجمه
سال‌های فعالیتسده دوم و سوم هجری
آثارترجمه بطلمیوس
فرزندانابوبکر محمد

اوج شکوفایی فعالیت او مربوط به سالهای ۷۶۲–۸۱۲ است.

پدرش از بزرگان طبرستان و هم‌نشین اسپهبدان بوده‌است. عده ای حضور او را در طراحی شهر بغداد در عصر منصور و جانشینانش می‌دانند و برخی نیز نوشته‌اند که وی از دوره مهدی عباسی به بغداد آمد و در علم نجوم و معماری به فعالیت پرداخت.

ذبیح‌الله صفا نوشته‌است که ابن فرخان در دورهٔ صدارت یحیی برمکی و به دستور مهدی خلیفه عباسی به بغداد دعوت شد تا در ترجمهٔ آثار و متون پهلوی و همچنین در امور معماری و شهرسازی بغداد خدمت کند.[۱] وفات وی در سال ۲۰۰هـ. ق اتفاق افتاد.[۲]

جایگاه از دید دیگرانویرایش

جایگاه و ارزش و علم ابن فرخان طبری در بسیاری از آثار دانشمندان اسلامی از جمله ابوریحان بیرونی ستوده شده‌است. ابوریحان در کتاب قانون مسعودی خلاصه‌ای از عملیات ستاره‌شناسی ابن فرخان را آورده‌است.[۳] فخر رازی نیز دربارهٔ محل قرارگیری و رصدستارگان نقل‌هایی از ابن فرخان دارد.[۴]ابومعشر بلخی در کتاب خود حنین بن اسحاق، یعقوب بن اسحاق کندی، ثابت بن قره و عمر بن فرخان طبری را چهار مترجم زبردست جهان اسلام می‌داند.[۵]

آثارویرایش

ده‌ها کتاب منتسب به ابن فرخان در فهرست نسخ خطی برخی کتابخانه‌های جهان از جمله آستان قدس رضوی وجود دارد. مشهورترین آثار ابن فرخان، «تفسیرکتاب الاربعه (کوادری پارتیوم) بطلمیوس»، «المحاسن»، «اتفاق الفلاسفه و اختلافهم فی خطوط الکواکب»، «الموالید»، «رساله فی احکام النجوم»، «المعانی» و «جوامع الاسرار فی علم النجوم» است. کارل بروکلمان کتاب‌ها و رساله‌های باقی‌مانده از او را، تا سیزده مورد در مناطق مختلف جهان احصا کرده‌است.

منابعویرایش

  1. صفا،1361:109/1)
  2. (کحاله،1957 :7/304)
  3. (بیرونی ،1422ق:3/401)
  4. (فخررازی، بی تا:8/172)
  5. ابن‌صاعد، التعریف بطبقات الامم، ص 192؛ ابن ابی‌اصیبعة، عیون‌الانباء فی طبقات الاطباء، ص 286.
  • James H. Holden (2006). A History of Horoscopic Astrology. American Federation of Astr. p. 111. ISBN 978-0-86690-463-6.
  • Young, edited by M.J.L. ; Latham, J.D. ; Serjeant, R.B. (2006). Religion, learning, and science in the ʻAbbasid period (1. publ. ed.). Cambridge: Cambridge University Press. p. 293. ISBN 978-0-521-02887-5. These Iranian astrologers include Nawbakht, Masha'allah b. Athari al-Basri and Abu Hafs ‘Umar b. al-Farrukhan al-Tabari;
  • بیرونی، ابوریحان. (۱۴۲۲ق). قانون المسعودی. مصحح عبدالکریم سامی. جلدسوم. بیروت: دارالکتب الاالعلمیه.
  • ساروی، مهدی. (۱۳۹۴). عمربن فرخان طبری. مجموعه شناخت نامه مازندران. تهران: انتشارات رسانش نوین.
  • صفا، ذبیح‌الله. (۱۳۳۹). «دورنمایی از سیر علوم و حکمت در ایران». دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. س۸. ش۲. ص۱۳–۲۴.
  • فخر رازی، محمدبن عمر. (بی تا). المطالب العالیه. محقق احمدحجازی. ج۸. بیروت: دارالکتاب العربی.
  • کحاله، عمررضا. (۱۹۵۷م). معجم المؤلفین. ج۷. بیروت: دارصادر.