جنگل باران‌خیز استوایی

جنگل باران‌خیز استوایی یا جنگل بارانی حارّه‌ای[۱] نوعی زیست‌بوم جنگلی بر روی زمین است و غنی‌ترین تنوع جانوری را دارد که در مناطق نزدیک به استوا با میزان بارندگی زیاد پیدا می‌شود. این مناطق از جمله پیچیده‌ترین مناطق زیستی زمین از دیدگاه ساختار و تنوع زیستی هستند و تنها در نواحی بسیار باران‌خیز با گرمای مداوم در طول سال ـ که شرایط بهینه برای رشد گیاهان هستند ـ پدید می‌آیند. جنگل‌های باران‌خیز استوایی را می‌توان در ۲۸ درجه شمالی و جنوبی استوا میان مدارهای رأس‌السرطان و رأس‌الجدی در آسیا، استرالیا، آفریقا در پایین صحرای بزرگ، آمریکای جنوبی، آمریکای مرکزی، و بسیاری از جزایر اقیانوس آرام، اقیانوس هند و کارائیب یافت. جنگل های بارانی استوایی بی نهایت از نظر سکونت موجودات زنده و بوم شناسی زمین مهم هستند. گیاهان جنگل های بارانی بیشتر اکسیژن زمین را تولید می کنند. این گیاهان همچنین برای مردم از خیلی نظرها مهم هستند. بسیاری از آنها در ساخت داروهای جدید که با بیماری ها می جنگند مورد استفاده قرار می گیرند. مناطق زیادی از جهان را جنگل های استوایی پوشانده اند. جاهایی مثل آمازون، سواحل شرقی برزیل در آمریکای جنوبی، کنگو در آفریقا و در آسیا، مانند شرق هند، فیلیپین و سواحل اندونزی و نواحی دورافتاده ی شرق آمریکای مرکزی را این نوع جنگل تشکیل داده است. به آب و هوای این مناطق، آب و هوای گرمسیری بارانی نیز می گویند. در این مناطق دمای هوا در تمام طول سال یکسان است و تمام ماه های سال هم باران به صورت همیشگی و مداوم می بارد. بیش تر جنگل های استوایی همان طور که از اسمش معلوم است در دو طرف خط استوا قرار دارند.

تصویری از یک جنگل باران‌خیز استوایی، کلمبیا


مقدمه


جنگل های بارانی استوایی را میتوان در دو واژه خلاصه کرد :گرم و مرطوب

دمای این جنگل ها بالغ بر 18 درجه سانتی گراد در سال است. میانگین بارش سالانه در این جنگل ها نیز کمتر از 1,680 mm نمی شود. در واقع میانگین بارش سالانه در این جنگل ها بین 1,750mmتا 3,000mm است. این میزان بالای بارش معمولا باعث شسته شدن مواد مغذی موجود در خاک ، و تضعیف خاک می شود.

جنگل های بارانی گرمسیری سطح بالایی از تنوع زیستی را نشان می دهند.به طوری که حدود 40 تا 75 % همه ی گونه های جانوری ساکن جنگل های استوایی هستند. جنگل های استوایی همچنین محل زندگی نیمی از گونه های جانوری و گیاهی زمین هستند. همینطور حدود 2/3 گیاهان گلدار در این جنگل ها یافت میشوند. در تنها 1 هکتار از جنگل های استوایی حدود 42 هزار گونه ی مختلف از حشرات بیشتر از 807 درخت از 313 گونه ی مختلف و 1500 گونه از گیاهان دیگر یافت میشود.                                                      به جنگل های استوایی لقب " بزرگترین داروخانه ی جهان " داده شده است . زیرا بیشتر از یک چهارم گیاهان دارویی شناخته شده در این جنگل ها یافت شده است. همچنین گفته شده ممکن است میلیون ها گونه ی مختلف از گیاهان ، حشرات و میکروارگانیسم ها در جنگل های استوایی وجود داشته باشند که هم اکنون ناشناخته هستند.

به دلیل فعالیتهای انسانی ، جنگل های بارانی گرمسیری به دلیل تکه تکه شدن مقیاس گسترده ، به عنوان در خطرترین اکوسیستم در سطح جهان شناخته شده اند. تکه تکه شدن زیستگاه ناشی از فرآیندهای زمین شناسی مانند آتشفشانی و تغییرات آب و هوایی در گذشته رخ داده است و به عنوان محرک های مهم گونه زایی شناسایی شده اند. با این حال ، گمان می رود که تخریب سریع زیستگاه توسط انسان یکی از مهمترین دلایل انقراض گونه ها باشد. جنگلهای بارانی گرمسیری در طول قرن بیستم در معرض قطع شدید درختان برای ساخت فرآورده های چوبی از جمله کاغذ و ... قرار دارند و منطقه های دارای پوشش جنگلهای بارانی در سراسر جهان به سرعت در حال کاهش است.

تاریخچه

__________________________________________________________________________________________________________________________

جنگل های بارانی گرمسیری صدها میلیون سال در زمین وجود داشته است. بیشتر جنگلهای بارانی گرمسیری امروزه در قسمتهایی از ابر قاره دوران مزوزوئیک گوندوانا است. جدایی از خشکی منجر به از بین رفتن تنوع دوزیستان شد ، در عین حال آب و هوای خشک باعث تنوع خزندگان شد. بخش های باقی مانده از جنگل های بارانی گرمسیری هم اکنون در پنج منطقه مهم جهان از جمله: آمریکای مرکزی ، آفریقا ، جنوب شرقی آسیا ، ماداگاسکار و گینه نو ، و مقدار کمتری در استرالیا واقع شده است. با این حال ، مشخصات منشا جنگل های بارانی به دلیل ثبت ناقص فسیل همچنان نامشخص است.


انواع جنگل های استوایی

_________________________________________________________________________________________________________________________

بیوم های مختلفی ممکن است شبیه جنگل های استوایی باشند یا به نوعی از طریق اکوتون ها به جنگل های استوایی مرتبط شده باشند. از جمله :


جنگل گرمسیری فصلی مرطوب : جنگل های گرمسیری فصلی مرطوب دارای فصل تابستان گرم و مرطوب و فصل زمستانی خشک و خنک تر هستند که میزان بارندگی بالایی دارند. برخی از درختان این جنگلها تعدادی یا تمام برگهایشان در فصل خشک زمستان می ریزند ، بنابراین گاهی آنها را "جنگل مخلوط گرمسیری" می نامند. آنها در مناطقی از آمریکای جنوبی ، آمریکای مرکزی و اطراف کارائیب ، در ساحل غربی آفریقا ، مناطقی از شبه جزیره ی هند و در بیشتر قسمتهای هندوچین یافت می شوند.

جنگل های بارانی مونتانی: این نوع از جنگل ها در مناطق کوهستانی با آب و هوای خنک تر یافت می شوند و به عنوان جنگل های ابری شناخته می شوند. بسته به عرض جغرافیایی ، جنگلهای بارانی کوهستانی  در حداقل ارتفاع بین 1500 تا 2500 متر و حداکثر در ارتفاع 2400 تا 3300 متر است.

(Bruijnzeel, L. A. & Veneklaas, E. J. (1998). "Climatic Conditions and Tropical Montane Forest)

جنگل های بارانی پر آب : جنگل های غرقابی آب شیرین استوایی یا "جنگل های پرآب" در حوضه آمازون (Várzea) و چندین مناطق دیگر یافت می شوند.


ساختار جنگل های استوایی

_______________________________________________________________________________________________________________________

جنگل های استوایی به قسمت ها و لایه های مختلفی با زندگی های گیاهی سازمان یافته به شکل یک الگوی عمودی تقسیم میشوند. هر لایه یک جامعه ی بیولوژیکی منحصر به فرد است که شامل گیاهان و جانوارن مختلفی است که برای زندگی در آن قشر خاص سازگار شده اند. که فقط لایه مبرم در جنگل های بارانی گرمسیری منحصرا وجود دارند ، در حالی که لایه های دیگر در جنگل های بارانی معتدل نیز یافت می شوند.

·       لایه ی کف جنگل (Forest floor ) : کف جنگل ، که در پایین ترین لایه قرار دارد ، فقط 2٪ از نور خورشید را دریافت می کند. فقط گیاهان سازگار با نور کم می توانند در این منطقه رشد کنند. دور از رودخانه ها ، باتلاق ها و تصفیه ها ، جایی که زیرکشت متراکم پیدا می شود ، کف جنگل به دلیل نفوذ کم نور خورشید نسبتاً از پوشش گیاهی پاک است. این ویژگی امکان جابجایی آسان حیوانات بزرگتر را فراهم می کند مانند: دسته های زوج مانند okapi (Okapia johnstoni) ، تاپیر (Tapirus sp.) ، کرگدن Sumatran (Dicerorhinus sumatrensis) و میمون هایی مانند گوریل دشت غربی (Gorilla) ، و همچنین بسیاری از گونه های خزندگان ، دوزیستان و حشرات .

کف جنگل همچنین شامل گیاهان و جانوران در حال پوسیدگی است که به سرعت از بین می روند ، زیرا شرایط گرم و مرطوب باعث پوسیدگی سریع می شود. انواع مختلفی از قارچ ها که در اینجا رشد می کنند به پوسیدگی ضایعات جانوارن و گیاهان کمک می کنند.

·       لایه ی میانی :( Understory layer ) لایه زیر طبقه بین تاج پوشش و کف جنگل قرار دارد. در زیر طبقه تعدادی پرندگان ، پستانداران کوچک ، حشرات ، خزندگان و شکارچیان زندگی می کنند. به عنوان مثال می توان به پلنگ (Panthera pardus) ، قورباغه های دارت سمی (Dendrobates sp.) ، کوتی دم حلقه ای (Nasua nasua) ، بوآ (Boa) و بسیاری از گونه های Coleoptera اشاره کرد. پوشش گیاهی در این لایه معمولاً شامل درختچه های مقاوم در برابر سایه ، گیاهان ، درختان کوچک و تاک های بزرگ چوبی است که برای گرفتن نور خورشید رشد می کنند. فقط حدود 5٪ از نور خورشید سایبان را برای رسیدن به زیر طبقه نقض می کند و باعث می شود گیاهان کمتر از 3 متر رشد کنند. به عنوان سازگاری با این سطح کم نور ، گیاهان زیر طبقه اغلب دارای برگهای بسیار بزرگتر هستند و تکامل یافته اند. بسیاری از نهال هایی که تا سطح سایبان رشد می کنند در زیر طبقه قرار دارند.

·       لایه ی سایبان (Canopy layer ) : سایبان لایه اولیه جنگل است که روی دو لایه باقی مانده سقف ایجاد می کند. این شامل اکثر بزرگترین درختان ، به طور معمول 30-45 متر قد است. درختان همیشه سبز و بلندپهن برگ گیاهان غالب هستند. متراکم ترین مناطق تنوع زیستی در تاج پوشش جنگل یافت می شود ، زیرا اغلب از فلور غنی از اپی فیت ها ، از جمله گل ارکیده ، بروملیادها ، خزه ها و گلسنگ ها پشتیبانی می کند. این گیاهان اپی فیتی به تنه ها و شاخه ها متصل می شوند و از باران و بقایایی که روی گیاهان نگهدارنده جمع می شود آب و مواد معدنی به دست می آورند. جانور شبیه به آنچه در لایه ظهور یافته است ، اما متنوع تر است. پیشنهاد می شود که کل غنای گونه های بندپایان تاج گرمسیری ممکن است تا 20 میلیون نفر باشد. گونه های دیگر که این لایه را عادت می دهند شامل بسیاری از گونه های پرندگان مانند شاخ شاخدار زردآلو (Ceratogymna elata) ، مرغ آفتاب یقه دار (Anthreptes collaris) ، طوطی خاکستری (Psitacus erithacus) ، توکان با دانه های حلقوی (Ramphastos sulfuratus) ، ماکاروی قرمز (Ara macao) است. ) و همچنین سایر حیوانات مانند میمون عنکبوتی (Ateles sp.) ، دم پرستوی غول پیکر آفریقایی (Papilio antimachus) ، تنبل سه انگشتی (Bradypus tridactylus) ، کینجاجو (Potos flavus) و تاماندوآ (Tamandua tetradactyla).

·       لایه ی مبرم ( Emergent layer ) : این لایه شامل تعداد کمی از درختان بسیار بزرگ است که در بالای سایبان عمومی رشد می کنند و به ارتفاعات 45-55 متر می رسند ، اگرچه بعضی از گونه ها به 70-80 متر قد می رسند. مانند: Balizia elegans ، Dipteryx panamensis ، Hieronyma alchorneoides ، Hymenolobium mesoamericanum ، Lecythis ampla و Terminalia oblonga. این درختان باید بتوانند در بعضی از مناطق در برابر درجه حرارت گرم و بادهای شدید که در بالای سایبان رخ می دهد مقاومت کنند. چندین گونه جانوری منحصر به فرد در این لایه مانند عقاب تاج دار (Stephanoaetus coronatus) ، شاه کلوبوس (Colobus polykomos) و روباه بزرگ پرواز (Pteropus vampyrus) در این لایه زندگی می کنند. با این حال ، طبقه بندی همیشه روشن نیست. جنگل های بارانی پویا هستند و تغییرات زیادی بر ساختار جنگل تأثیر می گذارد. به عنوان مثال درختان برجسته یا سایبان فرو می ریزند و باعث ایجاد شکاف می شوند. دهانه در تاج پوشش جنگل به طور گسترده فاکتوری مهم برای استقرار و رشد درختان جنگل های بارانی شناخته شده است. تخمین زده شده که احتمالا 75% گونه های درختان در La Selva Biological Station و Costa Rica  برای جوانه زنی بذر یا رشد بیش از اندازه نهال به دهانه تاج بستگی دارند.


بوم شناسی جنگل های استوایی

آب و هواویرایش

جنگل های بارانی گرمسیری در حوالی خط استوا واقع شده اند ، بنابراین دارای آب و هوایی استوایی است که با سه پارامتر عمده آب و هوایی مشخص می شود: دما ، بارندگی و شدت فصل خشک. پارامترهای دیگری که بر جنگل های بارانی گرمسیری تأثیر می گذارد ، غلظت دی اکسید کربن ، تابش خورشید و در دسترس بودن نیتروژن است. به طور کلی ، الگوهای اقلیمی شامل دمای بالا و بارندگی سالانه ی زیاد است. با این حال ، میزان بارندگی در طول سال تغییر می کند و فصول متمایز و خشک را ایجاد می کند.جنگل های گرمسیری براساس میزان بارندگی هر سال طبقه بندی می شوند ، که به بوم شناسان اجازه می دهد تفاوت هایی را در این جنگل ها تعریف کنند که از نظر ساختار بسیار شبیه به هم هستند.

طبق طبقه بندی هولدریج از اکوسیستم های گرمسیری ، جنگل های بارانی گرمسیری بارندگی سالانه ی بیش از 2 متر و دمای سالانه بیش از 24 درجه سانتیگراد دارند که ارزش نسبت تبخیر و تعرق بالقوه (PET) 25/0 < است. با این حال ، بیشتر جنگل های گرمسیری را می توان به عنوان جنگل های مرطوب یا مرطوب گرمسیری طبقه بندی کرد ، که از نظر میزان بارندگی متفاوت است. پویایی ، ترکیب و عملکرد بوم شناسی جنگل های گرمسیری به تغییرات آب و هوا به ویژه تغییرات بارندگی حساس هستند.


خاک ها __________________________________________________________________________________________________________________________


انواع خاک

تنوع خاک در مناطق استوایی بسیار زیاد است و نتیجه ی ترکیبی از چندین متغیر مانند آب و هوا ، پوشش گیاهی ، موقعیت توپوگرافی ، مواد مادر و سن خاک است. بیشتر خاکهای گرمسیری توسط بارش زیاد ، مواد مغذی درون خود را از دست میدهند و درواقع از نظر مواد مغذی ضعیف می شوند ، با این وجود مناطقی وجود دارند که حاوی خاکهای حاصلخیز هستند. خاکها در سراسر جنگلهای بارانی گرمسیری به دو دسته تقسیم می شوند که شامل خاک های ultisols خاک های oxisols می باشد. خاک های التی سول به عنوان خاک های رسی قرمز اسیدی و آب و هوایی شناخته می شوند که از نظر مواد مغذی اصلی مانند کلسیم و پتاسیم کمبود دارند. به همین ترتیب ، خاک های اکسی سول ، قدیمی ، معمولاً مایل به قرمز ، و غرق در آب هستند ، اما در مقایسه با اولتیسول ها به خوبی تخلیه می شوند. محتوای رس آلتی سولها زیاد است و نفوذ و عبور آب از آن را دشوار می کند. رنگ مایل به قرمز هر دو خاک نتیجه گرما و رطوبت سنگین تشکیل اکسیدهای آهن و آلومینیوم است که در آب نامحلول هستند و گیاهان به راحتی آنها را جذب نمی کنند.خصوصیات شیمیایی و فیزیکی خاک به شدت با بهره وری بالای زمین و ساختار جنگل و حاصلخیزی آن ارتباط دارد. خواص فیزیکی خاک میزان گردش مواد به درختان را کنترل می کند در حالی که خواص شیمیایی مانند نیتروژن و فسفر موجود در خاک ، میزان رشد جنگل را کنترل می کند. خاک های آمازون شرقی و مرکزی و همچنین جنگل بارانی جنوب شرقی آسیا قدیمی و از نظر معدنی فقیر هستند در حالی که خاک غرب آمازون (اکوادور و پرو) و مناطق آتشفشانی کاستاریکا ، جوان و سرشار از مواد معدنی هستند. بهره وری اولیه یا تولید چوب در آمازون غربی بیشترین و در شرق آمازون کمترین است که شامل خاکهای به شدت هوازده طبقه بندی شده اند و به عنوان اکسیدها درنظر گرفته میشوند. علاوه بر این ، خاک های آمازون بسیار هوازدگی دارند و باعث می شود که آنها از مواد معدنی مانند فسفر ، پتاسیم ، کلسیم و منیزیم که از منابع سنگی است ، عاری باشد. با این حال ، همه ی جنگل های بارانی گرمسیری در خاک های فقیر از نظر مواد مغذی وجود ندارد ، بلکه در دشت های غرقابی غنی از مواد مغذی و خاک های آتشفشانی واقع در کوهپایه های آند ، و مناطق آتشفشانی جنوب شرقی آسیا ، آفریقا و آمریکای مرکزی رخ می دهد.

اکسی سل ها ، غیرحاصلخیز ،عمیقا در معرض هوا بوده و در سپرهای گوندوانان باستان ایجاد شده اند. پوسیدگی سریع باکتری از تجمع هوموس جلوگیری می کند. غلظت اکسیدهای آهن و آلومینیوم توسط فرآیند تغییر شکل ، به اکسیدها رنگ قرمز روشن می دهد و گاهی اوقات رسوبات قابل استخراج (به عنوان مثال بوکسیت) ایجاد می کند. در بسترهای جوان ، به ویژه منشا آتشفشانی ، خاک های گرمسیری ممکن است کاملا حاصلخیز باشد.

 حیوانات ساکن جنگل های استوایی

________________________________________________________________________________________________________________________

جنگلهای حاره‌ای از لحاظ کثرت حیوانات و تنوع گونه‌ها بسیار غنی است. بیشتر حیوانات روی درخت زندگی می‌کنند، مانند میمونها ، زبابها و مورچه‌خواران. در سطح خاک جمعیتهای انبوهی از دوزیستان ، خزندگان و مارها زندگی می‌کنند. گروه گیاهخواران شامل گونه‌های مختلفی از آهوها و غزالها است. پرندگان این زیستگاه از دانه خواران و آنهایی که از میوه درختان ، شهد گلها ، حشرات یا حیوانات کوچک تغذیه می‌کنند تشکیل می‌شود که ترکیب گونه‌ای متنوع و تعداد فراوانی دارند.

بازیافت مواد مغذی در جنگل های استوایی

_________________________________________________________________________________________________________

میزان بالای تجزیه ، نتیجه ی سطح فسفر در خاک ، بارش ، دمای بالا و جوامع گستردهء میکروارگانیسم هاست. علاوه بر باکتری ها و سایر میکروارگانیسم ها ، تعداد زیادی تجزیه کننده دیگر مانند قارچ ها و موریانه ها نیز وجود دارند که به روند تجزیه کمک می کنند. بازیافت مواد مغذی مهم است زیرا در دسترس بودن منابع زیر زمین ، زیست توده زمین و ساختار جامعه جنگل های بارانی گرمسیری را کنترل می کند. این خاکها به طور معمول فسفر محدودی دارند ، که از تولید اولیه خالص یا جذب کربن جلوگیری می کند. خاک حاوی ارگانیسم های میکروبی مانند باکتری ها است که طی فرآیندی به نام تجزیه ، لایه برگ و سایر مواد آلی را به اشکال غیر آلی کربن قابل استفاده توسط گیاهان تجزیه می کند. در طی فرآیند تجزیه ، جامعه میکروبی تنفس می کند ، اکسیژن گرفته و دی اکسید کربن آزاد می کند. میزان تجزیه را می توان با اندازه گیری میزان جذب اکسیژن ارزیابی کرد. درجه حرارت بالا و میزان بارندگی باعث افزایش سرعت تجزیه می شود ، كه این امکان را به اجساد جانوران میدهد که به سرعت در مناطق گرمسیری پوسیده شوند و مواد مغذی آزاد شود كه بلافاصله توسط گیاهان از طریق آبهای سطحی یا زیرزمینی جذب می شوند. الگوهای فصلی در تنفس توسط ریزش برگ ها کنترل می شود ، نیروی محرکه ی کربن تجزیه شده را از بستر به خاک منتقل می کند. میزان تنفس در اوایل فصل مرطوب بالاترین است زیرا در فصل خشک ، درصد زیادی از زباله های برگ وجود دارد و در نتیجه درصد بیشتری از مواد آلی به خاک برگردانده میشود.

ریشه های پشتیبان

___________________________________________________________________________________________________________________________

یکی از ویژگی های مشترک بسیاری از جنگل های بارانی استوایی ، ریشه های متمایز درختان است. ریشه های نگهدارنده به جای نفوذ به لایه های عمیق تر خاک ، یک شبکه ریشه ی گسترده در سطح ایجاد می کنند تا جذب موثرتر مواد مغذی در یک محیط بسیار فقیر و رقابتی از مواد مغذی انجام شود. بیشتر مواد مغذی موجود در خاک یک جنگل بارانی گرمسیری به دلیل زمان گردش سریع و تجزیه موجودات و برگها در نزدیکی سطح جنگل رخ می دهد. به همین دلیل ، ریشه های پشتیبان در سطح ایجاد می شوند ، بنابراین درختان می توانند جذب را به حداکثر برسانند و به طور فعال با جذب سریع سایر درختان رقابت کنند. این ریشه ها همچنین به جذب و ذخیره آب کمک می کنند ، سطح را برای تبادل گاز افزایش می دهند و تولید مواد غذایی بشتری میکنند. علاوه بر این ، این ریشه ها با هدایت آب غنی از مواد مغذی که از تنه به چندین جریان کوچکتر هدایت می شود ، فرسایش خاک را کاهش داده و جذب مواد مغذی را به حداکثر می رسانند و همچنین به عنوان مانعی برای جریان زمین عمل می کنند. همچنین ، سطح وسیعی که این ریشه ها ایجاد می کنند ، از درختان جنگل های بارانی که معمولاً تا ارتفاعات قابل توجهی رشد می کنند ، پشتیبانی و ثبات ایجاد می کند. این ثبات بیشتر به این درختان اجازه می دهد تا در برابر طوفان های شدید مقاومت کنند و از این رو افتادن درختان کمتر می شود.

جانشینی جنگل

___________________________________________________________________________________________________________________________

جانشینی فرآیندی اکولوژیکی است که پس از ایجاد اختلال اولیه در جامعه ، ساختار جامعه زیست شناختی را با گذشت زمان به سمت ساختار جامعه ای با ثبات تر و متنوع تغییر می دهد. آشفتگی اولیه غالباً یک پدیده طبیعی یا یک واقعه انسانی است. اغتشاشات طبیعی شامل طوفان ، فوران آتشفشان ، حرکات رودخانه یا افتادن درختان که شکاف هایی را در جنگل ایجاد می کند. در جنگل های بارانی گرمسیری ، همین آشفتگی های طبیعی به خوبی در پرونده های فسیلی ثبت شده است و به عنوان گونه زایی و بومی گرایی شناخته می شوند. شیوه های استفاده از زمین توسط انسانها منجر به جنگل زدایی در مقیاس بزرگ شده است. در بسیاری از کشورهای گرمسیری مانند کاستاریکا این جنگلها رها شده و جنگل ها با جانشینی اکولوژیکی اجازه تجدید حیات را دارند. به این جنگل های جانشین جوان احیا ، جنگل های ثانویه گفته می شود.


تنوع زیستی و گونه زایی

_________________________________________________________________________________________________________________________

جنگل های بارانی گرمسیری تنوع گسترده ای در گونه های گیاهی و جانوری از خود نشان می دهند. ریشه این تنع گونه ای چشمگیر  ، سالها پرسش دانشمندان و بوم شناسان بوده است. تعدادی نظریه در مورد چرایی و چگونگی تنوع مناطق گرمسیری مطرح شده است.


·       نظریه ی رقابت بین گونه ای

رقابت بین گونه ای ناشی از تراکم زیاد گونه هایی با جایگاه های مشابه در مناطق گرمسیری و منابع غذایی محدود است. گونه هایی که در رقابت می بازند ممکن است منقرض شوند یا محل زندگی جدیدی پیدا کنند. رقابت مستقیم غالباً منجر به تسلط یک گونه بر دیگر گونه ها می شود که در نهایت باعث نابودی آن گونه میشود. جداسازی زیستگاه گزینه دیگری برای یک گونه است. این جداسازی و سهمیه بندی منابع غذایی با استفاده از زیستگاههای مختلف ، منابع غذایی ، پوشش یا تفاوتهای کلی رفتاری است. گونه ای با مواد غذایی مشابه اما زمان تغذیه ی متفاوت ،  نمونه ای از تقسیم جایگاه است.


·       نظریه ی Pliestocene refugia

نظریه ی Pleistocene refugia توسط یورگن هافر در سال 1969 همراه با مقاله ی خود درباره ی انواع گونه های پرنده های آمازونی انتشار یافت. هافر توضیح داد که گونه زایی محصول تکه تکه شدن جنگل های بارانی است که توسط گیاهان غیر جنگلی در طی آخرین دوره یخبندان جدا شده است. وی این تکه های مناطق جنگل های بارانی را پناهگاه خواند و در این تکه ها گونه آلوپاتریک رخ داد. با پایان دوره یخبندان و افزایش رطوبت جو ، جنگل های بارانی شروع به گسترش و اتصال مجدد پناهگاه ها کردند. این نظریه موضوع بحث بوده است. دانشمندان هنوز در مورد درست بودن یا نبودن این نظریه تردید دارند. شواهد ژنتیکی نشان می دهد که برخی از گونه ها 1-2 میلیون سال پیش ، قبل از پلیستوسن رخ داده است.

__________________________________________________________________________________________________________________________

ابعاد انسانی

o      مسکن

جنگلهای بارانی استوایی برای هزاران سال در زندگی بشر نقش داشته است ، بسیاری از قبایل هندی در آمریکای جنوبی و مرکزی ، که متعلق به مردم بومی قاره آمریکا است ساکن بوده اند، همچنین پیگمی های کنگو در آفریقای مرکزی و چندین قبیله در جنوب شرقی آسیا هستند ، مانند مردم دایاکی و مردم پنان در بورنئو. منابع غذایی در داخل جنگل به دلیل تنوع بیولوژیکی بالا بسیار پراکنده شده اند و آنچه به عنوان مواد غذایی وجود دارد تا حد زیادی به سایبان محدود شده و برای به دست آوردن آن به انرژی قابل توجهی نیاز است. برخی از گروه های جمع آوری کنندگان شکارچی جنگل های بارانی به صورت فصلی بوده اما در درجه اول در مجاور ساوانا و محیط های جنگل باز که مواد غذایی بسیار فراوانی دارند زندگی می کنند. افراد دیگری که به عنوان ساکنان جنگل های بارانی توصیف می شوند ، شکارچیانی هستند که در قسمت عمده ای با محصولات جنگلی با ارزش مانند پوست ، پر و عسل با افراد کشاورزی که در خارج از جنگل زندگی می کنند تجارت میکنند.

o      مردم بومی

افراد بومی متنوعی در جنگل های بارانی به عنوان شکارچی زندگی  می کنند و یا به عنوان کشاورزان مقیاس کوچک و نیمه وقت که با تجارت محصولات جنگلی با ارزش از جمله پوست ، پر و عسل با افراد کشاورزی که در خارج از جنگل زندگی می کنند ،نیازات زندگی خود را تأمین  می کنند. مردم دهها هزار سال در جنگلهای بارانی ساکن بوده اند و چنان گریزان از مردم دیگر مانده اند که اخیراً کشف شده اند.. در 18 ژانویه 2007 ، FUNAI گزارش کرد که وجود 67 قبیله مختلف بدون تماس با مردم دیگر در برزیل را تأیید کرد. با این اضافه کردن ، برزیل اکنون جزیره گینه نو را به عنوان کشوری که بیشترین تعداد قبایل بدون تماس را دارد پشت سر گذاشته است. تخمین زده می شود استان ایرین جایا یا پاپوآ غربی در جزیره گینه نو محل زندگی 44 گروه قبیله ای بدون تماس با سایرین هستند.

مردهای پیگمی گروه های شکارچی و جمع کننده ای هستند که در جنگل های بارانی استوایی زندگی می کنند و مشخصه آنها قد کوتاه آنهاست (به طور متوسط زیر یک و نیم متر یا 59 اینچ). در میان این گروه مردم افه ، آکا ، توا ، باکا و امبوتی در آفریقای مرکزی هستند. با این حال ، اصطلاح پیگمی انزجاری تلقی می شود ، بنابراین بسیاری از قبایل ترجیح می دهند که به این ترتیب برچسب گذاری نشوند.

برخی از افراد مشهور بومی قاره آمریکا ، یا آمریندی ها ، شامل هوآوران ، یاونومامی و کایاپو از مردم آمازون هستند. سیستم کشاورزی سنتی که توسط قبایل در آمازون انجام می شود ، مبتنی بر کشت پنهانی است (همچنین به عنوان کشت بریده بریده شناخته می شود) و یک رویداد نسبتاً خوب محسوب می شود. در واقع ، هنگام مشاهده سطح توطئه های منحصر به فرد ، تعدادی از روش های سنتی کشاورزی مفید تلقی می شود. به عنوان مثال ، استفاده از درختان سایه دار و شاخ و برگ همگی به حفظ مواد آلی خاک کمک می کند ، که عامل مهمی در حفظ حاصلخیزی خاک در خاکهای غیرحاصلخیز در آمازون است.

در آسیا تنوع جنگلی وجود دارد ، از جمله مردمان لوماد فیلیپین و مردم پنان و دایاک بورنئو یک گروه جالب توجه هستند زیرا آنها به دلیل فرهنگ سنتی شکار سر شناخته می شوند. سرهای تازه ی انسان برای انجام برخی از تشریفات مانند "کنیالانگ" ایبان و "مامات" کنیا مورد نیاز است.

منابع غذایی

_________________________________________________________________________________________________________________________

 غذاهای پرورشی و ادویه جات

یام ، قهوه ، شکلات ، موز ، انبه ، پاپایا ، ماکادامیا ، آووکادو و نیشکر همه در اصل از جنگل های بارانی گرمسیری بوده و هنوز هم بیشتر در مزارع در مناطقی که قبلا جنگل اولیه بودند ، کاشته می شوند. در اواسط دهه 1980 و 1990 ، سالانه 40 میلیون تن موز به همراه 13 میلیون تن انبه در سراسر جهان مصرف می شد. صادرات قهوه در آمریکای مرکزی در سال 1970 به ارزش 3 میلیارد دلار بود. بسیاری از تغییرات ژنتیکی مورد استفاده در جلوگیری از آسیب های ناشی از آفات جدید هنوز از موجودات وحشی مقاوم حاصل می شود. جنگل های گرمسیری 250 نوع میوه زیر کشت تهیه کرده اند که در مقایسه با جنگل های معتدل فقط 20 نوع میوه است. جنگلهای گینه نو به تنهایی حاوی 251 گونه درختی با میوه های خوراکی است که از این تعداد فقط 43 مورد تا سال 1985 به عنوان محصولات زراعی شناخته شده اند.


خدمات محیط زیستی


جنگلهای بارانی علاوه بر کاربردهای استخراجی انسان ، کاربردهای غیر استخراجی نیز دارند که غالباً به عنوان خدمات اکوسیستم یاد می شوند. جنگل های بارانی نقش مهمی در حفظ تنوع بیولوژیکی ، جداسازی و ذخیره کربن ، تنظیم آب و هوای جهانی ، کنترل بیماری و گرده افشانی دارند. نیمی از اکسیژن در منطقه آمازون توسط جنگل ها تولید می شود. رطوبت ناشی از جنگل ها برای بارندگی در برزیل ، پاراگوئه ، آرژانتین مهم است .جنگل زدایی در منطقه جنگل های بارانی آمازون یکی از دلایل اصلی ایجاد خشکسالی شدید 2014-2015 در برزیل بود. براساس تحقیقی که در سال 2020 در ژورنال Nature منتشر شد ، سه دهه گذشته میزان کربن جذب شده توسط جنگل های گرمسیر دست نخورده جهان کاهش یافته است. در سال 2019 ، به دلیل افزایش دما ، خشکسالی و جنگل زدایی ، یک سوم کربن کمتری نسبت به دهه 1990 مصرف کردند. جنگل گرمسیری ممکن است تا دهه 2060 به یک منبع کربن تبدیل شود.


گردشگری


با وجود تأثیرات منفی گردشگری در جنگل های بارانی گرمسیری ، چندین اثر مثبت مهم نیز وجود دارد.

·       در سالهای اخیر اکوتوریسم در مناطق گرمسیری افزایش یافته است. در حالی که جنگل های بارانی بطور فزاینده ای نادر شده اند ، مردم به کشورهایی سفر می کنند که هنوز این زیستگاه متنوع را دارند. افراد محلی از درآمد اضافی بازدیدکنندگان سود می برند ، همچنین مناطقی که برای بازدیدکنندگان جالب به نظر می رسند اغلب محافظت می شوند. بوم گردی می تواند انگیزه ای برای حفاظت از محیط زیست باشد ، به ویژه هنگامی که باعث تغییرات مثبت اقتصادی شود. اکوتوریسم می تواند شامل فعالیت های مختلفی از جمله بازدید از حیوانات ، تورهای جنگل بینی و حتی مشاهده مکان های فرهنگی و روستاهای بومی باشد. اگر این روش ها به طور مناسب انجام شود ، می تواند برای مردم محلی و گیاهان و جانوران این مناطق مفید باشد.

·       افزایش گردشگری باعث افزایش حمایت اقتصادی شده است و اجازه می دهد درآمد بیشتری به حفاظت از زیستگاه اختصاص یابد. گردشگری می تواند مستقیماً به حفاظت از مناطق حساس و زیستگاه کمک کند. از درآمد حاصل از هزینه ورودی پارک و منابع مشابه می توان به طور خاص برای پرداخت هزینه های حفاظت و مدیریت مناطق حساس به محیط زیست استفاده کرد. درآمد حاصل از مالیات و گردشگری انگیزه اضافی برای دولتها برای کمک به درآمد حاصل از حفاظت از جنگل فراهم می کند.

·      

گردشگری همچنین این امکان را دارد که وقتی مردم را از نزدیک با محیط زیست آشنا می کند ، درک عمومی از محیط زیست و گسترش آگاهی از مشکلات محیطی را افزایش دهد. چنین آگاهی بیشتری می تواند رفتار آگاهانه تری از محیط زیست ایجاد کند. گردشگری نه تنها در آفریقا بلکه در آمریکای جنوبی ، آسیا ، استرالیا و اقیانوس آرام جنوبی تأثیر مثبتی در حفظ و حراست از حیات وحش داشته است.

حفظ منابع طبیعی

__________________________________________________________________________________________________________________________

تهدیدات

استخراج و حفاری

ذخایر فلزات گرانبها (طلا ، نقره ، کولتان) و سوخت های فسیلی (نفت و گاز طبیعی) در زیر جنگل های بارانی در سطح جهان رخ می دهد. این منابع برای کشورهای در حال توسعه مهم هستند و استخراج آنها اغلب در اولویت قرار می گیرد تا رشد اقتصادی را تشویق کند. استخراج و حفاری می تواند به مقادیر زیادی توسعه زمین نیاز داشته باشد که مستقیماً باعث جنگل زدایی می شود. در غنا ، یک کشور آفریقای غربی ، جنگل زدایی ناشی از دهه ها فعالیت معدنکاری حدود 12٪ از جنگل های بارانی اصلی این کشور را سالم نگه داشت.

تبدیل جنگل ها به زمین های کشاورزی

هر ساله 115000 کیلومتر مربع از جنگلهای بارانی استوایی به بهانه کشاورزی و دامداری نابود می‌شوند. از سال 1945 بیش از نصف جنگلهای بارانی استوایی نابود شده است. اگر سرعت فعلی تخریب جنگلها ادامه یابد، خیلی زود فقط تعداد معدودی از نواحی حفاظت شده از جنگلها باقی خواهد ماند و هزاران گونه از گیاهان و حیوانات ، کاملا محو خواهند شد. وقتی درختان جنگلها قطع شده و سوزانده می‌شوند ، مقدار زیادی دی‌اکسید کربن در هوا رها می‌شود. دانشمندان معتقد هستند ، این پدیده باعث زیاد شدن گرمای زمین می‌شود.

طبق تحلیل جدیدی که بر اساس داده‌های ماهواره‌ای انجام گرفته است در سال ۲۰۱۹ میلادی در جهان هر ۶ ثانیه گستره‌ای به وسعت یک زمین فوتبال از جنگل‌های بارانی نابود شده است.

به گزارش ایسنا، به عبارت دیگر سال گذشته میلادی مجموعاً بالغ بر ۱۱.۹ میلیون هکتار درخت‌زار از بین رفته است که تقریباً سه برابر وسعت کشور سوییس است. تقریباً یک‌سوم این نابودی در جنگل‌های اصلی مرطوب استوایی یا کهن‌سال رخ داده، یعنی در جنگل‌های بارانی‌ای که برای تنوع زیستی و ذخیره‌سازی کربن اهمیت ویژه‌ای دارند.

به‌رغم تلاش‌هایی که برای مقابله با جنگل‌زدایی انجام گرفته بود نابودی جنگل‌ها نسبت به سال ۲۰۱۸ میلادی ۲.۸ درصد افزایش داشت.

به گفته کارشناسان، افزایشی که سال گذشته بر اثر نابودی جنگل‌ها در انتشار دی‌اکسید کربن رخ داد، به اندازه انتشار دی‌اکسید کربن ۴۰۰ میلیون خودرو در عرض یک‌سال بود. این داده‌ها را دانشگاه مریلند گردآوری کرده و اخیرا در تارنمای سازمان جهانی دیده‌بان جنگل منتشر شد.

در سال ۲۰۱۹ نابودی درختان در استرالیای دور از استوا نیز بدترین وضع را داشت و به دلیل آتش‌سوزی‌های ناخواسته گسترده‌ای که رخ داد، شش برابر شد. به باور این محققان، مستندسازی کامل میزان واقعی نابودی جنگل‌ها هنوز انجام نگرفته است، زیرا آتش‌سوزی به سال ۲۰۲۰ کشیده است و هنوز در داده‌ها بازتابی ندارد.

۱.۳۶میلیون هکتار از جنگل‌های برزیل هم نابود شد. اگر سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ را کنار بگذاریم که آتش‌سوزی، جنگل‌های بارانی این کشور را به نابودی کشاند، سال گذشته بدترین وضعیت در ۱۳سال گذشته را شاهد بودیم و عامل اصلی آن هم زدودن جنگل‌ها برای استفاده زراعتی و استفاده از زمین در منطقه آمازون بود.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که در مناطق بومیان ایالت پارا جنگل‌زدایی‌های وسیع تازه‌ای رخ داده است. در منطقه بومیان ترینچریا/باکایا زمین‌خواری به جنگل‌زدایی شتاب داده است. در مناطق موندوروکو و کایاپو نیز فعالیت‌های استخراج معدن، جنگل‌ها را به خطر انداخته است.

طبق مقررات جدیدی که دولت برزیل پیشنهاد داده است استخراج گاز و نفت و معدن‌کاری تجاری در مناطق بومی آزاد می‌شود.

در بولیوی همسایه برزیل هم سال گذشته آتش‌سوزی‌ها اثرات مخربی داشته و ۲۹۰ هزار هکتار از جنگل‌های این کشور بر اثر آتش‌سوزی‌های گسترده ناشی از تغییرات اقلیمی و جنگل‌زدایی برای ایجاد زمین‌های زراعی از بین رفت. وزش باد و خشکی آب‌وهوا حالت مهارناپذیری به برخی از آتش‌سوزی‌ها داده بود. نابودی سال گذشته‌ی جنگل‌ها در بولیوی نسبت به حدنصاب قبلی بیش از ۸۰ درصد افزایش داشت.

همچنین در جمهوری دمکراتیک کنگو ۴۷۵ هزار هکتار جنگل از بین رفت که اندکی کم‌تر از سال ۲۰۱۸ بود ولی سال ۲۰۱۹ از لحاظ تخریب جنگل‌ها در میان بدترین سال‌ها جایگاه سوم را داشت. قسمت‌ اصلی تخریب جنگل در کنگو به خاطر ایجاد زمین زراعی توسط بومیان بوده است اما بررسی‌ها حاکی از شواهدی است که نشان می‌دهد بهره‌برداری تجاری از چوب درختان، استخراج معدن و کشت و زرع هم بی‌تأثیر نبوده است.

در اندونزی نیز که جایگاه سوم در شدت تخریب جنگل‌ها را داشته (۳۲۴ هزار هکتار) اندکی از امید به چشم می‌خورد و در سال ۲۰۱۹ تخریب جنگل‌های اصلی در قیاس با سال قبل از آن ۵ درصد کاهش داشت و این کاهش برای سومین سال پیاپی است که رخ می‌دهد. خط‌ مشی‌های دولت مثل تقویت سیاست‌گذاری به منظور جلوگیری از آتش‌سوزی و ایجاد زمین زراعی در جنگل‌ها و جلوگیری از بریدن درخت‌ها به منظور بهربرداری از چوب و کاشت درخت نخل به منظور بهره‌برداری از روغن آن در این کاهش نقش داشته است.

به نوشته روزنامه ایندیپندنت، طبق این گزارش اکثر کشورها نخواهند توانست هدف‌گذاری‌هایشان را برای پاسداری از جنگل‌ها در سال ۲۰۲۰ محقق کنند و نشانه‌ای از کند شدن روند تخریب جنگل‌های کهن‌سال استوایی به چشم نمی‌خورد. عالم‌گیر شدن ویروس کرونا نیز به تهدیدات فراروی جنگل‌ها دامن زده است، زیرا کشورها به تکاپو می‌افتند تا اقتصادشان را با اتکا به صنایع استخراجی احیا کنند.

تغییرات اقلیمی

مناطق گرمسیری نقش عمده ای در کاهش دی اکسید کربن جو دارند. مناطق گرمسیری (به ویژه جنگل بارانی آمازون) غرق شدن کربن نامیده می شود. به عنوان عمده ترین جاذب های کربن و ذخیره سازی متان کربن و خاک ، تخریب آنها به افزایش به دام انداختن انرژی جهانی ، گازهای جوی کمک می کند. تخریب جنگل های بارانی به طور قابل توجهی به تغییرات آب و هوا کمک کرده است. یک شبیه سازی انجام شد که در آن تمام جنگل های بارانی آفریقا حذف شد. این شبیه سازی افزایش دمای جو را به میزان 2.5 تا 5 درجه سانتیگراد نشان داد.


حفاظت

تلاش ها برای محافظت و حفاظت از زیستگاه های جنگل های بارانی گرمسیری متنوع و گسترده است. دامنه های حفاظت از جنگل های بارانی گرمسیری از حفظ دقیق زیستگاه گرفته تا یافتن تکنیک های مدیریت پایدار برای افرادی که در جنگل های بارانی گرمسیری زندگی می کنند ، است. سیاست های بین المللی همچنین برنامه تشویقی بازار را به نام کاهش انتشار از جنگل زدایی و تخریب جنگل (REDD) برای شرکت ها و دولت ها معرفی کرده است تا انتشار کربن خود را از طریق سرمایه گذاری های مالی برای حفاظت از جنگل های بارانی آغاز کنند.

منابعویرایش

  1. معادل مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسییا بارانی استوایی

پیوند به بیرونویرایش