حمله ژولیان به ایران

حمله ژولیان (Julian)به ایران یا جنگ ایران و روم سال ۳۶۳ یکی از جنگ‌های بزرگ دوران باستان بود که به شکست سنگین امپراتوری روم از شاهنشاهی ایران انجامید.

حمله ژولیان به ایران
بخشی از جنگ‌های ایران و روم
Taq-e Bostan - High-relief of Ardeshir II investiture.jpg
تاجگذاری اردشیر دوم. ژولیان زیر پای شاهنشاه جدید به خاک افتاده‌است.
تاریخمارس–ژولای ۳۶۳ میلادی
موقعیت
میانرودان، غرب ایران و ارمنستان
نتایج

پیروزی قاطعانه ایران
(معاهده صلح ایران-روم در سال ۳۶۳)

  • مرگ امپراتور ژولیان
  • از بین رفتن هژمونی امپراتوری روم در خاور نزدیک
  • ضمیمه ارمنستان توسط ایران
تغییرات
قلمرو
ضمیمه پنج شهر و پانزده دژ رومی و ارمنستان اشکانی توسط ساسانیان.[۱][۲]
طرف‌های درگیر
امپراتوری روم
ارمنستان اشکانی
شاهنشاهی ایران
فرماندهان و رهبران
ژولیان مرتد 
آرشاک دوم(اسیر)
هرمز
پروکوپیوس
سباستینانوس
لوکیلیانوس
شاپور دوم
اردشیر دوم
پیگران
سورنا
مرنا
نرسه
قوا

۱۲۰٬۰۰۰

  • ۹۵٬۰۰۰ رومی[۳]
  • ۲۵٬۰۰۰ ارمنی[۴]
+۱٬۰۰۰ کشتی[۵]
نامشخص اما کمتر از نیروهای رومی[۶]
تلفات و ضایعات
سنگین متوسط
نقشه پیشروی نیروهای ژولیان

این جنگ در زمان شاهنشاهی شاپور دوم شاه ساسانی و زمامداری ژولیان در روم بین دو کشور اتفاق افتاد .

ژولیان سرداری جوان و رشید بود که قبل از رسیدن به مقام امپراتوری ، حکومت گل (فرانسه) را به عهده داشت . او تصمیم به جنگ با ایران و فتوحات جدید گرفت . بنا براین در دسامبر 361 میلادی به بیزانس آمد و پس از شش ماه توقف در این شهر و جمع آوری سپاه ، در مارس 362 میلادی با لشکر بزرگی به سوی انطاکیه حرکت نمود .مورخ مشهور روم امین مارسلن نیز در این لشکر کشی با او بود . در سوم مارس 363 سپاه روم از انطاکیه حرکت کرده و به کرانه رود فرات رسیدند و وارد شهر کاره شدند . در 26 مارس ژولیان با 85 هزار لشکر خود و 20 هزار نیروی دریایی و همراهی یک هزار کشتی کوچک حامل آذوقه و اسلحه و 500 ناو جنگی و 50 کرجی بزرگ برای پل سازی که همگی روی رود فرات شناور بودند به سوی جنوب بین النهرین حرکت نمود . تعدادی از سران قبایل عرب نیز در این لشکر کشی با او همراه شدند .

با رسیدن به شهر زیته که در خاک روم قرار داشت ، ژولیان برای سپاه خود سخنرانی شور انگیزی کرد و در آن گفت : سرانجام نسل این دشمن را که خون رومیان هنوز از شمشیرهای آنها می چکد را از ردیف ملل دنیا محو و نابود خواهیم کرد .

با رسیدن به شهر هیت ، سپاه روم وارد اراضی بابل در خاک ایران شدند . از اینجا به بعد لشکر روم مورد حمله دسته های سواره نظام ایران و سوارهای عرب قرار می گرفتند .

امین مارسلن می نویسد : با اولین اشعه آفتاب ، ایرانیان در جلوی ما ظاهر شدند . سواره نظام مخوفی که اسم آنرا شنیده بودیم ، اینک از دور با خود های درخشان و غرق در آهن و پولاد به سرعت به پیش می آمدند .

با رسیدن سپاه روم به شهر پیروز (انبار) که از شهر های مهم میان رودان بود ، ژولیان تصمیم به محاصره آن می گیرد ولی با مقاومت اهالی مواجه می شود و سرانجام به کمک ادوات قلعه کوبی شهر را تسخیر می کند .

ژولیان کانالی که بین دجله و فرات بود را پاکسازی کرده و ناوگان خود را وارد دجله می نماید و به حومه تیسفون می رسد . نظر به حملات پی در پی ارتش ایران ، ژولیان با مشورت با فرماندهان خود تصمیم می گیرد که از محاصره تیسفون صرفه نظر کرده و قبل از مواجه شدن با بخش اصلی ارتش ایران ، از راه کردوان به روم برگردند .

با توجه به تصمیم بازگشت ، ژولیان دستور میدهد که عمده ناوگان ارتش روم را بسوزانند . با توجه به قطع تامین آذوقه از طریق این ناوگان ، شاپور دوم دستور داد تا تمامی روستاهای مسیر لشکر روم تخلیه شده و آذوقه آنها را آتش بزنند .

در مسیر بازگشت و در نزدیکی مرنگا ، سپاه روم با ارتش ایران به فرماندهی مهران مواجه می شود که شامل دسته هایی از سواران سنگین اسلحه و فیل های جنگی بود .

جنگ سختی بین دو لشکر در می گیرد که تا شب ادامه پیدا می کند و آنقدر از دو طرف کشته می شوند که دو سپاه تا سه روز کاری به هم نداشته و زخمی هایشان را جمع آوری می کنند .

با حرکت مجدد سپاه روم به سوی شمال ، باز هم بین دو سپاه نبرد بزرگی شروع می شود که در نتیجه آن امپراتور روم کشته می شود ( 27 ژوئن 363 میلادی )

سران سپاه روم پس از مشورت ، ژوویان که رئیس گارد امپراتور بود را به سمت جانشینی او انتخاب می نمایند .

امپراتور جدید قوای رومی را به سوی شمال حرکت می دهد ولی با تعقیب و جنگ و گریز ارتش ایران مواجه می گردد . با رسیدن سپاه روم به سامرا ، ژوویان از شاهنشاه ایران درخواست صلح می کند و در مذاکرات انجام شده ، معاهده صلحی بین دو کشور منعقد می گردد .

[۷] بر اساس این معاهده ، شهرهای نصیبین و سینگارا با همه دژهایشان به ایران سپرده شدند و روم متعهد شد که هیچ دخالتی در امور ارمنستان نداشته باشد که عملاً دست شاپور را برای ضمیمه کردن این منطقه باز گذاشت. آرشاک دوم شاه ارمنستان که بدون حامی مانده بود، توسط شاهنشاه ایران زندانی شد و یک سال بعد در ۳۶۹ میلادی خودکشی کرد.[۸]

منابعویرایش

  1. Ammianus Marcellinus,xxv.7.9-14, ed. W. Seyfarth, (Leipzig 1970-8; repr.1999)
  2. http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty
  3. R. Ernest Dupuy and Trevor N. Dupuy, The Harper Encyclopedia of Military History, (HarperCollins, 1993), 168.
  4. R. Ernest Dupuy and Trevor N. Dupuy, The Harper Encyclopedia of Military History, p168.
  5. R. Ernest Dupuy and Trevor N. Dupuy, The Harper Encyclopedia of Military History.
  6. Ghafouri, Ali. "Tarikh-e Janghay-e Iran; Az Madha ta be Emrouz", Entesharat Etela'at 1388, شابک ‎۹۶۴−۴۲۳−۷۳۸−۲, p176.
  7. Beate Dignas & Engelbert Winter, "Rome & Persia in Late Antiquity; Neighbours & Rivals", (Cambridge University Press, English edition, 2007), p94, p131 & p134
  8. حمله ژولیان به ایران در ویکی‌پدیای انگلیسی