دماسنج، ترمومتر (به فرانسوی: Thermomètre) یا میزان الحراره، وسیله‌ای است که بر مبنای واحدهای مختلف، دما را اندازه می‌گیرد. با استفاده از دماسنج‌ها می‌توان دما را اندازه گرفت؛ برای مثال، می‌توانیم دمای بدن خود را اندازه بگیریم. دماسنج‌های دیجیتالی،الکلی و جیوه‌ای[۱] رایج‌ترین دماسنج‌ها هستند که با منبسط شدن جیوه یا الکل درون مخزنشان کار می‌کنند.

یک دماسنج طبی جیوه‌ای

اندازه‌گیری دما توسط دماسنج‌های دیجیتالی،جیوه‌ای و الکلی برای دماهایی امکان‌پذیر است که بالاتر از نقطهٔ انجماد مایع درون دماسنج و نیز پایین‌تر از نقطهٔ جوش آن باشد، که معمولاً دماسنج‌های الکلی دماهای ۰ تا +۱۰۰ درجه را می‌توانند نشان دهند، و برای اندازه‌گیری دماهای بالاتر باید از دماسنج‌های ترموکوپلی و آذرسنچ‌ها استفاده کرد.

انواع دماسنجویرایش

  1. دماسنج طبی (تب‌سنج)
  2. دماسنج دیجیتالی
  3. دماسنج دیواری
  4. دماسنج نواری
  5. دماسنج الکلی (آزمایشگاهی)
  6. دماسنچ نواری با مواد هوشمند این درست.

هفت نوع مهم دماسنج‌هاویرایش

  1. دماسنج گازی (عملکرد بر اساس تغییر فشار، تنظیم فشار)
  2. دماسنج مقاومت الکتریکی (عملکرد بر اساس تغییر مقاومت الکتریکی)
  3. ترموکوپل (عملکرد بر اساس نیروی محرکهٔ الکتریکی)
  4. دماسنج بخار هلیوم (عملکرد بر اساس تغییر فشار)
  5. نمک پارامغناطیس (عملکرد بر اساس خودگیری مغناطیسی)
  6. تابش جسم سیاه (عملکرد بر اساس گسیل الکترومغناطیسی)
  7. دماسنج نانو -کلوین (عملکرد بر اساس الکترو مغناطیس)

حساس‌ترین دماسنج جهانویرایش

در ژوئن ۲۰۱۴ (خرداد ۱۳۹۳) دماسنج نوری ساخته شد که می‌تواند ۵۰ میلیاردیوم درجه را اندازه بگیرد. این دماسنج که «نانو-کلوین» (nano-Kelvin) نام دارد آنقدر دقیق است که می‌تواند تغییرات درجه حرارت اشیاء را در حین حرکت اتم‌هایشان اندازه بگیرد. این دماسنج بر اساس فناوری نوری کار می‌کند به این صورت که نورهای سرخ و سبز را هزاران بار اطراف یک کریستال صفحه‌ای شکل می‌گرداند. نانو-کلوین سه برابر دقیق‌تر از بهترین دماسنج‌هایی است که تاکنون وجود داشته‌است.[۲]

دماسنج طبویرایش

 
یک دماسنج دیواری.

دماسنج طبی برای سنجش دمای بدن بیماران به کار می‌رود. معمولاً این دماسنج دارای مخزن جیوه و استوانه شیشه‌ای مدرج است که از ۳۵ تا ۴۲ درجه‌بندی شده‌است (در مقیاس سلسیوس). دماسنج در زیر زبان، زیر بغل یا مقعد قرار می‌گیرد. البته سنجش دمای بیمار از پیشانی یا پرده صماخ نیز قابل انجام است. امروزه از دماسنج‌های دیجیتال نیز استفاده می‌شود.

دمای رکتال نزدیکترین دما به دمای مرکزی بدن است.

دلیل استفادهٔ جیوهویرایش

  • آب بیرنگ است در نتیجه نمی‌تواند دما را به خوبی نشان دهد.
  • آب به دلیل داشتن ظرفیت گرمایی بالا، نسبت به تغییرات درجه حرارت و دما حساس نیست.
  • آب زیر صفر درجه یخ می‌زند و بالای ۱۰۰ درجه به جوش می‌آید و تبخیر می‌شود بنابراین در محدودهٔ کمی از دما به صورت مایع است.
  • کشش سطحی آب زیاد است و به مقدار زیادی به دیواره می‌چسبد.
  • چگالی یا دانسیته کمی درمقایسه با جیوه دارد.[۳]

پانویسویرایش

  1. مورتیمر، چارلز (۱۳۸۱). شیمی عمومی ۱. ترجمهٔ عیسی یاوری. نشر علوم دانشگاهی. ص. ۵۲–۵۳.
  2. حساس‌ترین دما سنج جهان ساخته شد خبرگزاری انتخاب
  3. تبیان، موسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی (۲۰۱۰-۱۲-۰۷). «مشاهده مشاوره». سایت مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۱۸.