باز کردن منو اصلی
نیش زنبور بی‌عسل با چکه‌ای از زهر آن

تعریفی که از زهرها شده تا حدودی بحث بر انگیز است. ولی می‌توان زهر را ماده ترشحی پیچیده تعبیر نمود که در بافت یا غده‌ای اختصاصی در بدن جانور یا ساختار یک گیاه تولید و ذخیره می‌شود[۱]. این غده یا بافت اغلب به دستگاه ویژه تزریق یعنی نیش و دندان متصل است. زهر در درجه اول وسیله‌ای است جهت بی حرکت کردن قربانی و از آنجایی که غنی از آنزیم‌های پروتولیتیک است موجب تسهیل هضم آن می‌شود و در درجه دوم وسیله‌ای جهت دفاع در مقابل دشمن است[۲]. زهر نه تنها از حیوانی به حیوان دیگر متفاوت است، بلکه حتی در یک گونه نیز بسته به سن، فصل، دمای محیط و منطقه جغرافیایی و نوع تغذیه می‌تواند دچار تغییراتی شود. در مورد تفاوت زهر و سم می‌توان گفت زهرها برای ایجاد اثرات زیان بار باید به بافت گیرنده معرفی شوند (معمولاً تزریق) در حالی که سموم معمولاً خورده می‌شوند.[۳]

استفاده از زهر در پزشکیویرایش

استفاده از زهر در طب قدیم برای درمان بیماری های مختلف از جمله دردهای مفصلی، بیماری های عفونی، وبیماری های پوستی رواج داشته است[۴] بر اساس منابع اولین بار 380 سال قبل از میلاد مسیح در یونان باستان از زهر برای درمان بیماری ها استفاده شد و در طول امپراطوری روم، شواهدی وجود دارد که از سم برای ساخت داروهایی جهت درمان تب و زخم و ساخت پادزهر ها استفاده شده است. در اين ميان زهر زنبور عسل از جايگاه  ويژه اي در پزشکی برخوردار است[۵]. به واقع شواهد و قرائن نشان دهنده  اين نکته است که بشر در قرون قبل از ميلاد با درمان از طريق بهره گيري از زهر زنبور آشنا بوده است به عنوان نمونه بابلي ها، مصري ها، ايرانيان و رومي ها از جمله اقوامي بودند که از زهر زنبور  عسل  به منظور درمان امراض گوناگون استفاده مي کردند در حقيقت مي توان تاريخچه استفاده از اين شيوه درمان را در زمان هاي بسيار قديم و حدود 3 هزار سال  قبل از ميلا د رهگيري  کرد. زماني که مصريان و يونانيان  باستان از گزش  زنبور زنده براي درمان  بيماري هاي روماتيسمي  استفاده مي کردند. اما امروزه اين شيوه درماني  به عنوان يک شاخه خاص پزشکي آلترناتيو، طيف وسيعي از بيماري ها را درمان مي کند. از زهر زنبور در درمان بیماری هایی همچون ایم اس (MS)، نقرس، عفونت، سوختگيها، ترميم زخمها ، ورمهای مفصلی روماتیسمی[۶]، پلی آرتریت ها، دردهای مفصلی[۷] پراکنده و روماتیسم میباشند[۸][۹] اولین مطالعه مدرن زهر در علم پزشکی در اواخر قرن نوزدهم توسط آلبرت کالمت انجام شد. این پژوهشگر در یک مطالعه زهر را به حیوانات برای تولید پادزهر تزریق کرد و پس از آن تحقیقات دیگری در این زمینه انجام شد[۱۰] در طب مدرن از زهر به عنوان یکی از مواد در ساخت داروهای مختلف برای بیماری های سرطان،التهاب مفاصل (آرتریت) و دیگر التهابات رماتیسمی استفاده میشود[۱۱][۱۲] که تاکنون تحقیقات زیادی بر روی این ماده ارزشمند دارویی انجام گرفته است[۱۳][۱۴][۱۵]

منابعویرایش

  1. المیرا, محمدی ,; محسن, دوست محمدی,; شاهین, گوانجی,; باغ‌شاهی, باغ شاهی, حجت; زهرا, گلستان نژاد,; عزیزالله, باختری,; محمدرضا, گلستان نژاد ,; امیر, معتمدی, (2017-12-15). "بررسی اثر زهر زنبور عسل بر سلول های سرطان روده بزرگ انسان و سلول های L929". مجله طب سنتی اسلام و ایران. 8 (3).
  2. Khozeimeh, فائزه خزیمه Faezeh; Golestannejad, زهرا گلستان‌نژاد Zahra; Dehgahn, پوریا دهقان Pouria; Gavanji, شاهین گوانجی Shahin; Esmaeili, آرش اسماعیلی Arash (1396). "بررسی اثر زهر زنبور عسل بر سلول‌های بدخیم اسکواموس سل کارسینوم دهانی (KB) در مقایسه با سلول‌های فیبروبلاست L929". مجله دانشکده دندانپزشکی اصفهان: 158–169. ISSN 2008-6989.
  3. 2. Stephen P. Mackessy. Handbook of Venoms and Toxins of Reptiles. United States of America: CRC Press.2010.
  4. Telles, Shirley; Pathak, Shivangi; Singh, Nilkamal; Balkrishna, Acharya (2014). "Research on Traditional Medicine: What Has Been Done, the Difficulties, and Possible Solutions". Evidence-based Complementary and Alternative Medicine : eCAM. 2014. doi:10.1155/2014/495635. ISSN 1741-427X. PMC 4074945. PMID 25013445.
  5. Oršolić, Nada (2012-6). "Bee venom in cancer therapy". Cancer Metastasis Reviews. 31 (1–2): 173–194. doi:10.1007/s10555-011-9339-3. ISSN 1573-7233. PMID 22109081. Check date values in: |date= (help)
  6. Chen, Shi-Yun; Zhou, Peng; Qin, Ye (2018-04-25). "[Treatment of Rheumatoid Arthritis by Bee-venom Acupuncture]". Zhen Ci Yan Jiu = Acupuncture Research. 43 (4): 251–254. doi:10.13702/j.1000-0607.170506. ISSN 1000-0607. PMID 29888580.
  7. Ernst, Edzard; Kong, Jae Cheol; Shin, Byung-Cheul; Pittler, Max H.; Lee, Myeong Soo (2008-04-01). "Bee Venom Acupuncture for Musculoskeletal Pain: A Review". The Journal of Pain (به English). 9 (4): 289–297. doi:10.1016/j.jpain.2007.11.012. ISSN 1526-5900. PMID 18226968.
  8. Lee, Jae-Dong; Park, Hi-Joon; Chae, Younbyoung; Lim, Sabina (2005-3). "An Overview of Bee Venom Acupuncture in the Treatment of Arthritis". Evidence-based Complementary and Alternative Medicine. 2 (1): 79–84. doi:10.1093/ecam/neh070. ISSN 1741-427X. PMC 1062163. PMID 15841281. Check date values in: |date= (help)
  9. Zolfagharian, Hossein; Mohajeri, Mohammad; Babaie, Mahdi (2015-12). "Honey Bee Venom (Apis mellifera) Contains Anticoagulation Factors and Increases the Blood-clotting Time". Journal of Pharmacopuncture. 18 (4): 7–11. doi:10.3831/KPI.2015.18.031. ISSN 2093-6966. PMC 4797586. PMID 26998384. Check date values in: |date= (help)
  10. Utkin, Yuri N (2015-05-26). "Animal venom studies: Current benefits and future developments". World Journal of Biological Chemistry. 6 (2): 28–33. doi:10.4331/wjbc.v6.i2.28. ISSN 1949-8454. PMC 4436903. PMID 26009701.
  11. Li, Li; Huang, Jianzhong; Lin, Yao (2018-08-29). "Snake Venoms in Cancer Therapy: Past, Present and Future". Toxins. 10 (9). doi:10.3390/toxins10090346. ISSN 2072-6651. PMC 6162746. PMID 30158426.
  12. Vyas, Vivek Kumar; Brahmbhatt, Keyur; Bhatt, Hardik; Parmar, Utsav (2013-02-01). "Therapeutic potential of snake venom in cancer therapy: current perspectives". Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. 3 (2): 156–162. doi:10.1016/S2221-1691(13)60042-8. ISSN 2221-1691.
  13. Nahin, Richard L; Straus, Stephen E (2001-01-20). "Research into complementary and alternative medicine: problems and potential". BMJ : British Medical Journal. 322 (7279): 161–164. ISSN 0959-8138. PMC 1119420. PMID 11159578.
  14. Vyas, Vivek Kumar; Brahmbhatt, Keyur; Bhatt, Hardik; Parmar, Utsav (2013-2). "Therapeutic potential of snake venom in cancer therapy: current perspectives". Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. 3 (2): 156–162. doi:10.1016/S2221-1691(13)60042-8. ISSN 2221-1691. PMC 3627178. PMID 23593597. Check date values in: |date= (help)
  15. Utkin, Yuri N (2017-02-26). "Modern trends in animal venom research - omics and nanomaterials". World Journal of Biological Chemistry. 8 (1): 4–12. doi:10.4331/wjbc.v8.i1.4. ISSN 1949-8454. PMC 5329713. PMID 28289514.