علی بن حسین مسعودی (نام کامل: ابوالحسن علی بن الحسین المسعودی؛ حدود ۲۸۳ هجری / ۸۹۶ میلادی۳۴۶ هجری / ۹۵۷ میلادی) تاریخ‌نویس و جغرافی‌دان و دانشمند و جهان‌گرد عرب بود. نسب وی به عبدالله بن مسعود یکی از یاران برجستهٔ پیامبر اسلام می‌رسد.

دانشمند مسلمان
ابوالحسن علی بن الحسین المسعودی
NHM Bellariastraße side risalit right - Al Masudi - Emmerich Alexius Swoboda 3890.jpg
مجسمهٔ علی بن حسین مسعودی بر بامِ موزهٔ تاریخ طبیعیِ وین
عنوان علی بن حسین مسعودی
متولد ۲۸۲–۲۸۳ هجری / ۸۹۶ میلادی
بغداد
درگذشته جمادی‌الثانی، ۳۴۵ هجری / سپتامبر، ۹۵۶ میلادی
قاهره
دوران دوران طلایی اسلام
عقیده مدرسه عراق
علاقه اصلی تاریخ و جغرافیا
اثر معروف مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، التنبیه والاشراف

محتویات

مذهبویرایش

به گفته میکائیل کوپرسن، گرچه مسعودی در آثار به جای مانده اش مذهبش را اعلام ننموده‌است؛ ولی نحوه برخورد او با تاریخ صدر اسلام مخصوصاً خلافت علی ابن ابی طالب، و نیز عنوان بعضی از کتاب‌هایی از او که اکنون از میان رفته‌اند. اندک شکی در مورد شیعه بودن او باقی می‌گذارد. مانند تعداد دیگری از عالمان شیعه معاصر مسعودی، رویکرد او نسبت به فقه، مکتب «ظاهری» بوده‌است. البته به نظر می‌رسد که وی حداقل مکتب یک فقیه شافعی را نیز درک کرده‌است.[۱] به گفته ابولقاسم پاینده، او شیعی مذهب بوده‌است.[۲] دانشنامه اسلام، امامیه بودن مسعودی را غیر قابل انکار می‌داند. در عین حال مذهب فقهی او را به احتمال زیاد شافعی معرفی می‌کند. به گفته دانشنامه اسلام نویسندگان شیعه به اتفاق مسعودی را هم-مذهب خود می‌دانند. اما در میان نویسندگان سنّی برخی وی را سنّی معتزلی و برخی وی را شیعه می‌دانند.[۳] به گفته جان هیوود، مسعودی به همه مذاهب از جمله هندو، زرتشتی، یهودیت و مسیحیت علاقه نشان داده‌است ولی در نگارش تاریخ خود به صورت غیر نقادانه آنچه را می‌شنیده نقل می‌کرده‌است.[۴]

زندگیویرایش

وی در بغداد دیده به جهان گشود و تعالیم در زادگاه خود فرا گرفت. در نوجوانی راه سفر والترحال و جهانگردی پیشه گرفتند. در این جهانگردی دور و دراز و پر رنج در آن گاه که سفر بر روی چهارپایان از قبیل اسب، الاغ، استر و شتر بود نویسنده از بعضی از سرزمینهای شناخته شده دوران خود دیدن می‌کند، نخست از: فلسطین، بلاد فارس، ارمنستان، بلاد قاف، هند، دریای چین، مدغشقر، زنگبار، عمان، و در سال ۹۴۳ میلادی به انطاکیه می‌رسد. بعد از دوسال دیگر یعنی در سال ۹۴۵ میلادی وارد دمشق می‌شود. سپس در ده سال اخیر از عمر خود مابین سوریه و مصر می‌گذراند، و سرانجام در سال ۹۵۶ میلادی که سفری به مصر داشته در شهر فسطاط مصر این دار فانی را به درود می‌گوید و در همان‌جا بخاک سپرده می‌شود.

مسعودی تألیفات گوناگونی داشته‌است که متأسفانه بیشتر آنها گم ویا نابود شده‌است. یکی از مهم‌ترین این تألیفات کتابی بنام اخبار الزمان ومن آباده الحدثان بوده، این کتاب در ۳۰ مجلد بوده‌است که متأسفانه درحال حاضر فقط یک جلد از آن باقی مانده‌است.

آثارویرایش

پانویسویرایش

  1. Michael Cooperson,"MASʿUDI",Encyclopædia Iranica
  2. مروج الذهب و معادن الجوهر مسعودی، ترجمه ابولقاسم پاینده، مقدمه ، صفجه شش، چاپ 1382، تهران
  3. " al-Masʿūdī." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Brill Online
  4. He displayed interest in all religions, including Hinduism and Zoroastrianism, as well as Judaism and Christianity. But he tended to reproduce uncritically what he heard; John A. Haywood, Britanica Online

منابعویرایش

  • المسعودی، علی بن حسین، الشافعی، (مروج الذهب ومعادن الجوهر) دارالاندلس للطباعة والنشر: بیروت، چاپ بیست و ششم، انتشار سال ۱۹۸۵ میلادی. (به عربی).