عملیات انفال

کمپین نسل کشی علیه مردم کُرد در عراق

عملیات اَنفال، عملیاتی در سال ۱۹۸۸ بود[۳] که در جریان آن نیروهای رژیم بعث عراق که به طور مستقیم از صدام حسین تکریتی فرمان می‌گرفتند، بیش از ۱۸۰٬۰۰۰(بە نقل از بعضی منابع بیش از ۲۰۰۰۰۰ نفر) کُرد های ساکن عراق را قتل‌عام کردند.

عملیات انفال
زمان به احتمال زیاد از ۲۳ فوریه تا ۶ سپتامبر سال ۱۹۸۸ ( ۴ اسفند ۱۳۶۶ تا ۱۵ شهریور ۱۳۶۷)
مکان کردستان عراق
نتیجه
شهر حلبچه

نابودی ۴۰۰۰ روستا و نسل‌کشی غیرنظامی کُرد

جنگندگان
کُرد های ساکن کُردستان عراق Flag of Iraq (1963-1991).svg حزب بعث عراق

Flag of the People's Mujahedin of Iran.svgسازمان مجاهدین خلق ایران

فرماندهان
Flag of PUK.png جلال طالبانی

Former Flag of KDP.png نوشیروان مصطفی
پرونده:Former Flag of

Flag of Iraq (1963-1991).svg صدام حسین
Flag of Iraq (1963-1991).svg علی حسن المجید
Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg مسعود رجوی
نیروها
۳۵۰۰ ۲۰۰٫۰۰۰
تلفات
مرگ 50,000 تا 100,000 غیرنظامی کُرد، عمدتاً در اثر گازهای شیمیایی.[۱][۲]

بنا بر آمار تأیید شده، در طی عملیات هفت‌ماهه انفال از فوریه تا سپتامبر ۱۹۸۸، که تنها در استان‌های کرکوک، دیاله، نینوا و صلاح الدین اجرا شد، بیش از چهارهزار و ۲۰۰ روستا نابود و بیش از ۱۸۲۰۰۰ نفر مردم بی دفاع از سوی ارتش و مأموران امن و مخابرات عراق به قتل رسیدند که از لحاظ گستردگی و حجم کشتار و درنده‌خویی، نزد بسیاری از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی به‌عنوان یکی از فجیع‌ترین جنایات علیه بشریت به ثبت رسیده است و توسط رژیم بعث و با فرماندهی مستقیم رهبری آن صورت گرفت، نابودی و کشتار مردم آن را هدف گرفته بود.[۴][۵] در همین راستا نیز شهرهای حلبچه، طویلا، بخش خورمال، سید صادق، پنجوین، قلعه دیزه، سنگ سر، جوارتا، قلاچولان و ماوه‌ت به تمامی ویران و از سکنه خالی گردیدند؛ که بیشتر مردم کشته شده از هر دو شهر «چمچمال و کلار» بودند. این شهرها بعداً از نو ساخته شدند.[۶] استفاده از اسلحه شیمیایی و کشتار حلبچه در جریان عملیات انفال روی داد.[۳]

دولت های اروپایی و امریکایی و همچنین مجامع بین المللی در هنگام این فجایع عمدتا سکوت کردند یا حتی در بعضی موارد مثل دادن سلاح های شیمیایی حمایت کردند اما پس از حمله ایالات متحده آمریکا به عراق و دستگیری صدام حسین و برخی از همدستانش، وی و همدستانش به جرم جنایات ضد بشری و نسل‌کشی در دادگاه ویژهٔ جرائم سران عراق مورد محاکمه قرار گرفتند.

اسناد نسل‌کشیویرایش

Middle East Watch در این زمینه چنین گزارش می‌دهد: «پروسه انفال در کوتاه‌ترین زمان ممکن، بیشتر مناطق و خاک کردستان را مورد هجوم و نابودی قرار داد، در این حملات بیش از ۲۰۰هزار انسان از کُرد های کُردستان عراق کشته شدند و موجب ویرانی بیش از چهارهزار روستا و سه ‌هزار و صد مسجد و صد کلیسا شد، در این عملیات بیش از دومیلیون راس احشام نابود شد و تأثیر مخرب بزرگی بر طبیعت گذاشت که حجم فراوانی از باغات و فضای سبز و رودخانه‌ها و چشمه‌ها را نابود کرد.» دکتر کندال نزان، محقق تاریخ معاصر در نوشته‌ای می‌گوید: «در این واقعه، بنیادهای زندگی در عراق زیرورو شد، بعد از این هیستریای جنون‌آمیز، که با نسل‌کشی کردهی عراق اتمام یافت، ۹۰ درصد روستاهای کردستان و بیش از ۲۰ درصد شهرها و شهرک‌ها از روی نقشه پاک شدند، مناطق روستایی به بیش از ۱۵ میلیون مین آلوده شدند، حدود ۵/۱ میلیون از روستاها به اردوگاه‌های رژیم انتقال پیدا کردند، نزدیک ۱۰ درصد از کردهای عراق از بین رفتند.» همچنین یوست هیلترمان محقق حوزه انفال می‌گوید: «بعد از اینکه این مردم در روستاهای خود، دستگیر شدند، به سمت مراکز رژیم در کرکوک منتقل شدند، بعد از آن نیز با ماشین‌های زرهی سنگین رژیم به سمت غرب عراق از شمال تا جنوب بیابان‌ها انتقال یافتند، بیشتر مردان و حتی زنان و کودکان تیرباران شدند و با لودر و بلدوزر در گورهای دسته‌جمعی دفن شدند.»[۴]

نقش سازمان مجاهدین خلق

مدتی پیش تعدادی از جداشدگان گروهک منافقین، در نامه ای این عملیات را تشریح کردند و نوشتند:« بزرگترین اتحاد عمل مجاهدین خلق با دیکتاتور وقت یعنی صدام حسین در عملیات کردکشی شکل گرفت که سازمان مجاهدین آن را مروارید نامید.

دیکتاتور وقت عراق که در داخل کشورش به سرکوب قوم‌ها و اقلیت‌های عراقی به طور خاص کردها پرداخته بود، در همین حال به کویت هم حمله کرد که با مقابله آمریکا مواجه شد، در این هنگام کردهای عراقی در شمال عراق که سالیان سال برای آزادی و دمکراسی جنگیده بودند فرصت را مغتنم شمردند که به دیکتاتوری یکی از دیکتاتورهای زمان پایان دهند و دیکتاتور وقت که به شدت نگران از دست دادن کنترلش بود مجبور به فرستادن نیروهای زیادی برای پاکسازی کردها به شمال عراق شد و مجاهدین همانطوری که همیشه رهبریشان به وضوح می گفت که ادامه حیات خودشان را در ادامه حیات دیکتاتور عراق می دیدند، به دست و پا افتاده و به صدام وعده دادند که کردها را به مجاهدین بسپارد و او به جنگ کویت بپردازد و خودش را درگیر پاکسازی کردها نکند. بلافاصله مسعود رجوی و مریم قجرعضدانلو فرمان حمله به کردها را صادر کردند و حتی در فیلم‌هایی که هنوز در داخل خود سازمان موجود است، مریم قجرعضدانلو فرمان داد تا کردها را با تانک‌ها زیرگرفته و از هدردادن گلوله جلوگیری شود . درفیلم‌هایی که بعد خود سازمان آنها را از بین برد، کردهایی را نشان می داد که با لباسهای کردی در زیر تانکهای مجاهدین له شده بودند , دختران جوان و کودکانی که بر اثراصابت گلوله نقش زمین شده بودند.»[۱]

نقش سازمان مجاهدین خلقویرایش

منطقه عملیاتویرایش

این عملیات در ابتدای سال ۸۸ میلادی از مرز گرمیان (یکی از مناطق کردستان در عراق) آغاز شد و مناطق کرکوک، کفری، کلار، چمچمال، دوکان، سه دار، کوی و… را طی کرد تا به منطقه بادینان رسید. اما انفال هشت مرحله بود. مرحله اول از مرز گرمیان آغاز شد و مرحله هشتم هم در منطقه بادینان خاتمه پیدا کرد.[۷]

شرح عملیاتویرایش

در مرحله نخست آن ۲۰ لشکر ارتش عراق ۱۰۰ حمله را علیه ساکنین غیرنظامی و بی‌دفاع روستا انجام داده و غیر از کشته شدن شمار بسیاری از ساکنین مناطق ۱۶۰ تن از آنان که توانستند از دست نیروهای نظامی بعث بگریزند درراه رسیدن به مرزهای ایران از شدت برف و سرما جان باختند.

در مرحله دوم نیز جنایات و فجایع مرحله اول تکرار و سربازان بعث اقدام به کشتار لجام‌گسیخته کردهای عراق کردند.

مرحله سوم انفال نیز با مرگ ۳۰۰۰۰ تن از کردهای عراق همراه بود و تنها در یک روز یعنی ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، ۲۰۰۰۰ تن به‌ویژه زنان و کودکان از سوی نیروهای بعث دستگیر و در گورهای دسته‌جمعی دفن شدند. در این مرحله بیش از ۷۲۸ روستا نابود شد و بیش از ۷۴۰۷ تن از زنان به زندان‌های رژیم بعث منتقل شدند. طبق آمار در این مرحله انفال شمار بسیار زیادی از کودکان نوزاد زیر یک سال به مبلغ ۵۰ دینار فروخته شدند.

در مرحله چهارم انفال حملات شیمیایی صدام علیه روستا شروع‌شده و ۵۵۰۰ تن در این مرحله مفقودالاثر شدند.

در آخرین مرحله انفال نیز، رژیم بعث همزمان با تداوم حملات شیمیایی با بمب خوشه‌ای مناطق شمالی عراق و نزدیک مرز ترکیه حمله کرده و درنتیجه شمار بسیاری از ساکنین این مناطق به‌سوی ایران و ترکیه آواره شدند و در این مرحله نیز شمار بسیار زیادی از کردهای ساکن این مناطق مفقودالاثر شدند. بنا بر آمار تأیید شده، در طی عملیات هفت‌ماهه انفال در استان‌های کرکوک، دیاله، نینوا و صلاح‌الدین، اجرا شد، بسیاری مناطق ازجمله بیش از چندین هزار روستا، نابود و از سکنه خالی گردید.[۵]

عملیات های نظامی و حملات شیمیاییویرایش

انفال که رسماً در سال ۱۹۸۸ اجرا شد، در مجموع شامل هشت مرحله بود (انفال ۱ - انفال ۸)، هدف هفت مرحله از این مراحل، مناطق تحت کنترل اتحادیه میهنی کردستان (طالبانی) بودند. هدف عملیات نهایی انفال در اواخر اوت و اوایل سپتامبر سال ۱۹۸۸ ، مناطق تحت کنترل حزب دموکرات کردستان (بارزانی) در شمال غرب منطقه کردنشین عراق بود که رژیم آن را تهدید کمتری می پنداشت. برای این حملات، عراقی ها تا ۲۰۰,۰۰۰ سرباز با حمایت هوایی را فراخواند تا علیه نیروهای چریکی کردی که بیش از چند هزار نفر نبودند بایستند.

انفال ۱ویرایش

مرحله اول انفال از ۲۳ فوریه تا ۱۸ مارس ‍۱۹۸۸ (اسفند ۱۳۶۶) انجام شد. دره جفالی در مرز ایران، جایی که مرکز کل فرماندهی PUK اتحادیه میهنی کردستان عراق جلال طالبانی در آنجا قرار داشت، مورد هدف قرار گرفت. روستاهای سارگالو، بارگالو، وزیلا، چالاوی، حلادین، و یاکسامار مورد حمله با گازهای سمی قرار گرفتند. در اواسط ماه مارس، PUK در اتحاد با نیروهای ایرانی و دیگر گروه های کرد، شهر حلبچه را گرفتند.[۸] همین امر منجر شد که در ۱۶ مارس ۱۹۸۸ به حلبچه با گاز سمی حمله شود. [23] که طی آن حمله ۳۲۰۰-۵۰۰۰ نفر از مردم کرد کشته شدند که بیشترین آنها غیر نظامی بودند.[۹][۱۰]

انفال ۲ویرایش

در طول دومین انفال که از ۲۲ مارس تا ۲ آوریل ۱۹۸۸ به طول انجامید، منطقه قره داع در جنوب غربی شهر سلیمانیه بود مورد هدف قرار گرفت. دوباره نیز به چندین روستا با گاز سمی حمله شد. روستاها با گازهای سمی سافاران، سوسنان، بلکجار، سرکو و میوو مورد حمله قرار گرفتند. در نتیجه حمله، اکثریت جمعیت منطقه قره داع به سمت سلیمانیه پا به فرار گذاشتند.

انفال ۳ویرایش

در مرحله بعدی انفال که از ۷ آوریل تا ۲۰ آوریل ۱۹۸۸ ادامه داشت، منطقه گرمی ها در شرق سلیمانیه مورد هدف قرار گرفت. در این مبارزات بسیاری از زنان و کودکان مفقود الاثر شدند. تازاشر تنها روستایی بود که با سلاح های شیمیایی مورد حمله قرار گرفت.

انفال ۴ویرایش

انفال ۴ بین ۳ تا ۸ ماه مه سال ۱۹۸۸ در دره زاب کوچک در نزدیکی کرکوک رخ داد. اکثریت حملات گازهای سمی در اسکر و گوپتاپا انجام شد. مجدداً اعلام شد که عفو عمومی صادر شده که خلاف واقع بود.

انفال ۵، ۶ و ۷ویرایش

در این ۳ حمله متوالی که بین ۱۵ می تا ۱۶ اوت ۱۹۸۸ انجام شد، دره های رواندیز و شالاوا هدف حمله قرار گرفتند. هر کدام از این حملات، موفقیت های مختلفی داشتند. انفال 5 به طور کامل شکست خورد، بنابراین برای تحت کنترل گرفتن دره ها توسط دولت عراق، دو حمله دیگر مورد نیاز بود. فرمانده پیشمرگ منطقه که کثرت عبدالله نام داشت، با ذخیره سازی مهمات و مواد غذایی برای محاصره طولانی آماده شده بود. او همچنین با توافق و با همکاری کردهای یاری دهنده در ارتش عراق، موفق شد اجازه دهد تا غیرنظامیان بتوانند فرار کنند.

انفال ۸ویرایش

آخرین انفال در منطقه تحت کنترل KDP، یعنی بادینان بود. این مرحله از ۲۵ اوت تا ۶ سپتامبر ۱۹۸۸ به طول انجامید. در این عملیات، روستاهای ورملی، برکاوره، بیلیجان، گلناسکا، زواشکان، توکا و ایکمالا هدف حملات شیمیایی هدف قرار گرفتند. سپس دهها هزار کرد به ترکیه فرار کردند. پس از آن، ارتش عراق در ۲۶ اوت ۱۹۸۸ مسیر منتهی به ترکیه را بست. پس از آن، افرادی که موفق به فرار نشدند، دستگیر شدند. مردان از زنان و کودکان جدا شدند. مردان اعدام شدند و زنان و کودکان به اردوگاه ها منتقل شدند.[۱۱]

پانویسویرایش

  1. David McDowall, A Modern History of the Kurds, 504 pp. , I.B. Tauris, 200۴, ISBN 1-85043-416-6, pp. 359
  2. William Ochsenwald & Sydney N. Fisher, The Middle East: A History, 768 pp. , McGraw Hill, 2004, ISBN 0-07-244233-6, pg 659
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «محاکمه همدستان صدام در پرونده انفال از سر گرفته شد». همشهری آنلاین.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ««انفال»؛ جنایت علیه کردها». روزنامه شرق. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۹.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «برگزاری مراسم یادبود انفال در اقلیم کردستان عراق». خبرگزاری بین‌المللی کرد پرس.
  6. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ مه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۸ مه ۲۰۱۰.
  7. «اعلام رسمی نسل‌کشی مردم کرد از سوی پارلمان عراق؛ گفتگو با «چنار سعد عبدالله» وزیر جوان انفال و شهدای کردستان عراق». روزنامه اعتماد.
  8. Hardi, Choman (2011). Gendered Experiences of Genocide: Anfal Survivors in Kurdistan-Iraq. Ahgate. pp. 19. ISBN 978-0754677154.
  9. "BBC ON THIS DAY | 16 | 1988: Thousands die in Halabja gas attack". BBC News. Retrieved 28 August 2013.
  10. "Halabja, the massacre the West tried to ignore". Timesonline.co.uk. Archived from the original on 23 January 2010. Retrieved 28 August 2013.
  11. Hardi, Choman (2011). Gendered Experiences of Genocide: Anfal Survivors in Kurdistan-Iraq. Ahgate. pp. 19-20. ISBN 978-0754677154.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش