باز کردن منو اصلی

تغییرات

جز
فناخسرو (پناه خسرو) در سال ۳۳۸ه ق / ۹۴۹ م پس از درگذشت عمویش [[عمادالدوله علی]]، هم به وصیت او، در حالی که سیزده سال سن داشت در [[شیراز]] به تخت نشست. در این هنگام پدرش [[رکن‌الدوله حسن]] هنوز زنده بود. رکن‌الدوله وارث لقب امیرالامرایی [[آل بویه]] گردید و فناخسرو عملاً تا مدتها نایب و عامل پدرش بود. به گواهی سکه‌ای که تاریخ سال ۳۴۰ ه ق / ۲-۹۵۱ م را دارد.<ref>مجموعه سکه‌شناسی برلین</ref> به زودی فناخسرو لقب ''عضدالدوله'' را از خلیفه بغداد دریافت کرد. هر چند که به نظر می‌رسد که در ابتدا قصد آن بود که لقب ''تاج‌الدوله'' به فناخسرو داده شود، اما ظاهراً عموی فناخسرو یعنی [[معزالدوله احمد]]، امیر آل بویه در بغداد، لقب ''تاج‌الدوله'' (تاج حکومت) را برای برادرزاده اش زیادی دانسته و لاجرم خلیفه به لقب عضدالدوله (بازوی حکومت) اکتفا کرده است<ref>رسوم دارالخلافه، هلال الصابی</ref>
 
در بیشتر این دوران که بیش از ۲۵ سال به طول انجامید (به جز چند سال پایانی) وظیفه کشورداری و کشورگشایی عملاً بر دوش رکن‌الدوله بود و عضدالدوله در آرامش با ثبات فارس پرورش میافت تا به پادشاهی بزرگ تبدیل گردد که می‌بایست بعدها نقش مهمی در [[تاریخ ایران]] بازی کند. در حالی که امرای بزرگ اولین [[آل بویه]]، [[عمادالدوله علی]] و [[رکن‌الدوله حسن]] خزانه اندکی از دانش داشتند و شاید حتی با [[خواندن و نوشتن]] نیز آشنا نبوده‌اند، عضدالدوله کاتبی زبر دست بود و شعر گفتن می‌دانست. یکی از استادان عضدالدوله، وزیر او (و رکن‌الدوله) [[ابوالفضل ابن العمید]] بود.
 
== دوران استقلال عضدالدوله ==
در سال ۳۶۶ ه ق / ۹۷۶ م [[رکن‌الدوله حسن]] درگذشت و با بوجود مقاومتهایی از سوی دیگر امرای [[آل بویه]]، ابو شجاع عضدالدوله وارث لقب امیرالامرایی گردید. وی در سال ۳۶۷ ه ق / ۹۷۷ م عزالدوله فرزند معزالدوله را در خوزستان و سپس در سامرا شکست داد و به قتل آورد. سپس در رشته‌ای از جنگها که تا سال ۳۶۹ ه ق / ۹۸۰ م به پایان رسیدند، چیرگی خود را بر [[بین النهرین]] و خراسان مسلم ساخت و پادشاه بی رقیب امپراتوری آل بویه گردید که وسعت آن اکنون به مراتب از مرزهای دوران [[عمادالدوله علی]] فراتر رفته بود.
 
محدوده جغرافیایی امپراتوری آل بویه در زمان عضدالدوله از عمان تا [[دریای خزر]] و از کرمان تا سرحدات شمالی سوریه می‌رسید. عضدالدوله پس از فراغت از جنگها، به بغداد نقل مکان کرد. هر چند که [[شیراز]] تختگاه اولیه عضدالدوله، همچنان موقعیت سنتی پایتخت آل بویه را برای خود حفظ کرد.
 
در این زمان عضدالدوله علاوه بر القاب ''امیر الامرا''، ''امیر عادل'' و ''الملک العادل''، رسماً عنوان ''شاهنشاه'' را اتخاذ کرده بود، عنوانی که از سال ۳۶۹ ه ق / ۹۸۰ م بر روی سکه‌های عضدالدوله نیز یافت می‌شود و نشان از گرایش او به اتصال با سنت ایرانی پیش از اسلام دارد. چنین گرایشی را در این دوران، نه تنها در عضدالدوله، بلکه در امرای مقدم [[آل بویه]] و همچنین [[آل زیار]] می‌توان جستجو کرد.
 
حضور سنگین عضدالدوله در بغداد موجب کشمکشهای زیادی میان وی و [[خلیفه عباسی]] گردید، اما در عمل عضدالدوله موفق شد قدرت خلیفه را به تشریفات مذهبی محدود کرده، شکلی اولیه از ''جدایی مذهب از حکومت'' را بوجود آورد. در سال ۳۶۷ ه ق / ۹۷۷ م پس از شکست عزالدوله، مراسم مفصلی در بغداد برگزار گردید که طی آن عضدالدوله از خلیفه تاج و علم و لقب ''تاج المله'' را دریافت کرد. تکلف و پیچیدگی مراسم [[تاج گذاری]] عضدالدوله یاد آورد سنتهای تاج گذاری برخی پادشاهان [[سده‌های میانه]] در اروپا در حضور پاپ می‌باشد.
 
عضدالدوله که ظاهراً در اواخر عمر گرفتار نوعی مالیخولیای مزمن شده بود در سال ۳۷۲ ه ق / ۹۸۳ م در بغداد درگذشت.
عضدالدوله شهر ساسانی ''[[گور (شهر باستانی)|گور]]'' را بازسازی کرد و نام آنرا به ''فیروز آباد'' تغییر داد.
 
فعالیتهای شهرسازی عضدالدوله از مرزهای فارس فراتر می‌رود. مناره‌ای در سیرجان (خرابه‌های آن در هشت کیلومتری شرق سعیدآباد باقیست) از یادگارهای دیگر اوست. توسعه جاده‌ها در خوزستان و ساختن آبراهه‌ای میان کارون و فرات نمونه‌هایی از تلاشهای عضدالدوله برای رونق تجارت در عصر [[آل بویه]] به دست می‌دهند. آبراههٔ یاد شده اکنون در [[شهرستان خرمشهر]] قابل مشاهده است و [[رود کارون]] را به اروند رود پیوند می‌دهد. این آبراهه سبب پیشگیری از سقوط کامل خرمشهر و آبادان در دوران [[جنگ تحمیلی]] در سال ۱۳۶۰شد.
 
عضدالدوله در بغداد نیز کاخ با شکوهی برآورد و طرح جاه طلبانه‌ای برای بازسازی بغداد فراهم کرد. برای این مقصود به مالکین خانه‌های بغداد وام داد و پته‌هایی که به آنها داد شباهت عجیبی با اسکناسهای امروزی دارند. عضدالدوله همچنین در بغداد بیمارستان بزرگی برآورد که [[بیمارستان عضدی]] نام گرفت. این بیمارستان مجهز دارای داروخانه بزرگی نیز بوده است.
 
== پیوند به بیرون ==
* کتاب [http://www.tarikhbook.ir/tabarestan جنبش‌جنبش بزرگ‌بزرگ طبرستان؛ مازيار،‌مازیار، مرداويج،‌مرداويج، عضدالدوله] - نوشته بهمن انصاری
http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%B9%D8%B6%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87عضدالدوله+%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8Cدیلمی&SSOReturnPage=Check&Rand=0
 
http://www.p30lords.com/forum/showthread.php?t=5194
 
http://www.marefa.org/index.php/%D8%B9%D8%B6%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9عضد_الدولة
 
{{شاهان بوییان}}
[[رده:درگذشتگان ۹۸۳ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۹۳۶ (میلادی)]]
[[رده:ویکی‌سازی رباتیک]]