پاکسازی قومی: تفاوت میان نسخهها
[نسخهٔ بررسیشده] | [نسخهٔ بررسیشده] |
محتوای حذفشده محتوای افزودهشده
Wikimostafa (بحث | مشارکتها) |
Fatranslator (بحث | مشارکتها) جز افزودن ناوباکس> {{جنگهای یوگسلاوی}} (درخواست کاربر:Modern Sciences)+نشانی+مرتب+تمیز+ |
||
خط ۲۷:
== سازوکار پاکسازی قومی ==
کمیسیونی که از کارشناسان [[سازمان ملل]]، جهت رسیدگی به وقایع [[بوسنی و هرزگوین]] تشکیل شدهبود، نخستین تعریفها از پاکسازی قومی و سازوکارهای انجام آن را اینگونه بیان کرد: {{نقل قول|از سازوکارهای انجام پاکسازی قومی میتوان «[[قتل]]، [[شکنجه]]، دستگیری و بازداشت خودسرانه، اعدامهای فرا قضایی، [[تجاوز به عنف]] و ضرب و جرح جنسی، و همچنین اخراج و اجرای حملات نظامی علیه غیرنظامیان» را برشمرد.<ref name="OxfordEthClen"/>}} به عنوان مثال یکی از روشهای [[صربها]] برای پاکسازی قومی مسلمانان بوسنی و هرزگوین، تجاوز جنسی سربازان صرب به زنان مسلمان بود. آنان به زنان مسلمان تا زمانی که باردار میشدند تجاوز میکردند و تا زمان بیخطریِ [[سقط جنین]]، آنان را زندانی کرده و سپس آنها را آزاد میکردند. منطق این کار، پاکسازی نژادی توسط بچهدار کردن به وسیلهٔ نژاد صرب، و همچنین وادار کردن مسلمانان به مهاجرت بود.<ref name="Claudia">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=Mtcv-ZfLEQsC&pg=PA268&dq=ethnic+cleansing+inpublisher:university&hl=en&ei=d3H7TNusOcOycOezhfQO&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CFUQ6AEwCTgK#v=onepage&q=ethnic%20cleansing%20inpublisher
|نویسنده =Card, Claudia
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
خط ۷۹:
طبق [[فرضیه مستند]] متن تورات از چند رشته روایت مختلف در زمانهای مختلف تشکیل شده که به صورت یک متن متحد به هم بافته شدهاند. قدیمیترین رشته روایتهای تورات در مورد پاکسازی قومی چیزی نمیگویند، و آنچه در تورات مربوط به پاکسازی قومی قریبالوقوع است تنها در رشته روایتهای جدیدتر ظاهر میشود.<ref name="Eerdmans"/>
{{-}}
=== اسکانهای اجباری توسط آشوریان ===
[[پرونده:Sargon II and dignitary.jpg|بندانگشتی|چپ|160px|<small>راست: [[سارگون دوم]]، پادشاه آشور (۷۲۲–۷۰۵ [[پ. ز.]])، چپ: فردی عالیرتبه.</small>]]
سطر ۱۲۳ ⟵ ۱۲۱:
پس از برتختِ پادشاهی نشستن [[ادوارد اول انگلستان|ادوارد اول]]، فشارها بر جامعهٔ یهودیان انگلستان افزایش یافت. تبعیت و پیروی از قوانینِ [[کلیسا]]، دلیل یا بهانهٔ اصلیِ این فشارها بود. در این مسیر، ممنوعیت تنزیل خواری یهودی، افزایش تبعیض میان یهودیان و مسیحیان و فشار وارد کردن به یهودیان برای تغییر دین به مسیحیت، اقداماتی بود که حکومت انگلستان برای وارد آوردن فشار بر یهودیان به اجرا گذاشت. در سال ۱۲۷۵ میلادی، ادوارد اول فرمانی را در مورد یهودیان انگلستان صادر کرد. کُلیت این فرمان از این قرار بود که یهودیان دیگر نمیتوانستند چرخ اقتصادی خود را با وامدهی بچرخانند زیرا این کنش نزد کلیسا و قوانین آن، از مصادیق [[ربا|رباخواری]] محسوب میشد. شایان ذکر است وامدهی یهودیان تا پیش از صدور این فرمان، نهتنها منع قانونی نداشت، بلکه از پشتیبانی حکومتهای انگلستان نیز برخوردار بود. از آنجا که بیشتر فعالیتها و درآمدهای اقتصادی یهودیان انگلستان به سیستم وامدهی آنان گره خورده بود، این فرمان ممنوعیت، تأثیرات بسیاری بر کاهش درآمد و رکود اقتصاد آنان داشت. در همین راستا، در میانه دههٔ ۱۲۸۰ میلادی، ادوارد اول پیشنهاد داد یهودیانی که به مسیحیت بگروند، اجازه دارند نیمی از دارائیهای خود را حفظ و نیمی دیگر را به [[خانه تغییر]] واگذارند. در آن برهه؛ یهودیانی که از مسیحی شدن امتناع میورزیدند، باید همه دارائیهای خود را به خزانه سلطنتی تحویل میدادند. عدهای از یهودیان از این فرمان سرپیچی کردند و دست به شورشهایی علیه یهودیان مسیحی شده زدند. یکی از این شورشها در شهر [[آکسفورد]] با حمله به یهودیانی که اقدام به دادن مالیات به خانه تغییر کردهبودند صورت گرفت. سرانجام ۱۸ ژوئیهٔ سال ۱۲۹۰ میلادی، ادوارد اول دستور داد که یهودیانی که از مسیحی شدن امتناع ورزیدند، تا نوامبر همان سال باید انگلستان را ترک گویند.<ref name="enjewscambrige">{{یادکرد
|فصل=Interpreting the English Expulsion
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=CSKLfi_j110C&pg=PA276&dq=expel+jew+in+england+inpublisher:university&hl=en&ei=gyFoTIXEFYTfnAej3vzCBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDkQ6AEwAQ#v=onepage&q=expel%20jew%20in%20england%20inpublisher
|نویسنده =R. Mundill, Robin
|ناشر = [[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
سطر ۱۳۱ ⟵ ۱۲۹:
|شابک=ISBN 0-521-58158-8
}}</ref><ref name="CambJewsChrist">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=JxJQ_98I3R0C&pg=PA166&dq=Edward+I+Expulsion+jews+1290+inpublisher:university&hl=en&ei=mjZhTaa1H4P58AbL5t2yDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage&q=Edward%20I%20Expulsion%20jews%201290%20inpublisher
|نویسنده =Chazan, Robert
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
سطر ۱۴۸ ⟵ ۱۴۶:
[[پرونده:Alhambra Decree.jpg|راست|بندانگشتی|150px|<small>یک نسخه امضاء شده از فرمان اخراج یهودیان از اسپانیا موسوم به [[فرمان الحمرا]].</small>]]
در سال ۱۴۹۲ میلادی، [[فردیناند دوم آراگون|فردیناند دوم]] به همراه همسرش [[ایزابلای یکم کاستیا|ایزابلای یکم]]، برای رسیدن به اهداف سیاسیشان یعنی اتحاد پادشاهیهای خود و حکومت بر کل [[اسپانیا]] بر اساس تئوریِ «یک اسپانیای کاملاً [[کاتولیک]] و متحد»، تصمیم به برداشتن موانع این امر گرفتند. آنان برای این منظور، اقدام به پاکسازیِ جمعیتهای [[مسلمان]] و [[یهودی|یهودیِ]] ساکن در [[شبه جزیره ایبری]] کردند. شایان ذکر است که سابقهٔ اسکان یهودیان در اسپانیا، به زمان [[امپراتوری روم]] باز میگشت. یهودیان پیش از اخراج از اسپانیا، به مدت قرنها از مهمترین بازیگران عرصهٔ اقتصادی و از مهمترین مشاوران و پزشکان طبقه اشراف و پادشاهان اسپانیا بودند. کشمکش، بدگمانی، آزار و شکنجهٔ یهودیان، باعث شد که عدهٔ بسیاری از آنان در [[سده ۱۵ (میلادی)|قرن ۱۵ میلادی]] تغییر دین داده و به [[مسیحی|کیش مسیحی]] درآیند. در آن هنگام، ایدهٔ رسیدن به یک اسپانیای کاملاً کاتولیک و متحد رواج پیدا کردهبود. متعصبانِ کاتولیکِ اسپانیایی، برای از میان برداشتن باقیماندهٔ یهودیان، در سال ۱۴۸۰، دادگاههای [[تفتیش عقاید]]، با حوزه اختیارات فراوان تأسیس کردند. با این حال، ترکیبی از بدگمانی ایزابلا و فردیناند و فشارهای مسیحیان متعصب، منجر به صدور فرمان اخراج یهودیان در ۳۱ مارس ۱۴۹۲ شد. بر اساس این فرمان، یهودیان یا باید به کیش مسیحیت درمیآمدند یا اسپانیا را ترک میگفتند.<ref name="PensylSpainHisJews">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=Ksf_tz5x5FwC&pg=PA20&dq=expulsion+jews+spain+Isabella+I+of+Castile+inpublisher:university&hl=en&ei=JWsvTeq0PIOclgea15zOCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=expulsion%20jews%20spain%20Isabella%20I%20of%20Castile%20inpublisher
|نویسنده = Cowans, Jon
|ناشر =[[:en:University of Pennsylvania Press|University of Pennsylvania Press]]
سطر ۱۵۵ ⟵ ۱۵۳:
|شابک=ISBN 1-8122-3716-1
}}</ref> اگرچه عدهٔ بسیار کمی از یهودیان اخراجی، در [[سده ۱۸ (میلادی)|قرن ۱۸ میلادی]] دوباره به اسپانیا بازگشتند، با این حال این فرمان تا سال ۱۹۶۸ میلادی که رسماً توسط [[ژنرال فرانسیسکو فرانکو]] لغو گردید، اعتبار قانونی داشت.<ref name="CambSpainHis">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=kWj4tnHCj04C&pg=PA115&dq=expulsion+jews+spain+Francisco+Franco+inpublisher:university&hl=en&ei=kSQwTeuuEIP7lweN8LDFCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=expulsion%20jews%20spain%20Francisco%20Franco%20inpublisher
|نویسنده =Phillips Jr, William D. ; Phillips, Carla Rahn
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
سطر ۱۶۸ ⟵ ۱۶۶:
[[پرونده:La Expulsión en el Puerto de Denia. Vicente Mostre.jpg|بندانگشتی|چپ|300px|<small>نگارهای از اخراج موریسکها از اسپانیا، بندر [[دنیا]]، اثر ویسنته مِستره</small>]]
[[مسلمانان اسپانیا]] در طول حیات خود در آن سرزمین، فراز و فرودهای بسیاری را تجربه کردند. از زمان [[سقوط آندلس]] در سال ۱۴۹۲ میلادی به دست [[فردیناند دوم اسپانیا|فردیناند دوم]]<ref name="AmericanEncy">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=o8MdoOd6pOcC&pg=PA296&dq=Ferdinand+II+Isabella+I+granada+1492+inpublisher:university&hl=en&ei=6GZBTZebBoGclgew7vnlDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q=Ferdinand%20II%20Isabella%20I%20granada%201492%20inpublisher
|نویسنده = Luck, Steve
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه آکسفورد|Oxford University Press US]]
سطر ۱۷۶ ⟵ ۱۷۴:
|شابک=ISBN 0-19-521468-0
}}</ref> تا اخراج کامل در تاریخ ۹ آوریل ۱۶۰۹ به دستور [[فیلیپ سوم اسپانیا|فیلیپ سوم]]،<ref name="PensylSpainHisMoors">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=Ksf_tz5x5FwC&pg=PA145&dq=philip+III+spain+expulsion+moors+inpublisher:university&hl=en&ei=i4BBTdqdFoXGlQfg9OgZ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=philip%20III%20spain%20expulsion%20moors%20inpublisher
|نویسنده = Cowans, Jon
|ناشر =[[:en:University of Pennsylvania Press|University of Pennsylvania Press]]
سطر ۱۸۴ ⟵ ۱۸۲:
}}</ref> مشکلات و محدودیتهای بسیاری را از سوی [[فرمانروایان کاتولیک]] متحمل شدند.<ref name="JewChristMuslConflict">{{یادکرد
|فصل=Chapter five
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=RsafPfUjC6EC&pg=PA182&dq=expulsion+muslim+moors+spain+inpublisher:university&hl=en&ei=QhEzTZnfOoP14gaT7MGMCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=expulsion%20muslim%20moors%20spain%20inpublisher
|نویسنده = Peters, F. E.
|شهر=[[نیوجرسی|New Jersey]]
سطر ۲۲۴ ⟵ ۲۲۲:
جابهجایی اجباری سرخپوستان توسط مهاجران سفیدپوست در آمریکای شمالی در قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی به عنوان نمونهای از پاکسازی قومی ذکر شدهاست.<ref name="britannica"/> مهاجران اروپایی سیاست کلی کشتار و یا اخراج همهٔ سرخپوستان را نداشتند، اما گروههای ویژهای را برای اخراج هدف قرار دادند. ترکیب فرایندهای متعددی منجر به خروج مردم بومی آمریکا از اراضی وسیعی در شمال آمریکا گشت. امضای پیمان و خرید زمین اغلب به عنوان مؤثرترین راه برای به دست آوردن سرزمینهای بومی بود. مهاجران اروپایی هیچ رابطهای با سرخپوستان، چه دوستانه چه خصمانه، نداشتند. سرخپوستان با تازهواردان معامله کرده و در نواحی مرزی اختلاط میان آن دو باعث به وجود آمدن هویتهای ترکیبی پیچیده گردید. اما زور و تهدید هم در بیرون راندن مردم بومی استفاده شد. سیاست [[حذف سرخپوستان]] توسط دولت مرکزی آمریکا در سالهای ۱۸۳۰، که شامل حذف قبیله [[چروکی]] بود، ترکیبی از زور و رفتار قانونی بود. پس از جابهجایی اکثر سرخپوستان از ایالات شرقی آمریکا، ایالات متحده از طریق عملیات نظامی سرخپوستان را از مناطق مرزی در حال گسترش مهاجران اروپایی بیرون میکرد. در نهایت دولت مرکزی آمریکا جمعیت بازمانده سرخپوست را به زمینهای خاصی که جهت استفاده سرخپوستان بود محدود کرد. این نوع از پاکسازی قومی به بازسازی نقشههای قومی در مناطق بزرگی از ایالات متحده کمک کرد.<ref name="OxfordEthClen48">{{یادکرد
|فصل=Ethnic Cleansing versus Genocide
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=rWxVCz6KUkIC&pg=PA48&dq=
|نویسنده = Bloxham, Donald; Moses, A. Drik
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه آکسفورد|Oxford University Press]]
سطر ۲۳۴ ⟵ ۲۳۲:
به گفتهٔ [[مایکل مان (جامعهشناس)|مایکل مان]] از نقطه نظر مهاجران، سرخپوستان اقوام غیر متمدن، وحشی و مجزا از شهروندان متمدن مهاجر بودند، و این پاکسازی آنها را توجیه میکرد. به گفتهٔ [[توماس جفرسون]] «اگر ما زمانی مقید به مقابله با قبیلهای بشویم، هرگز تا پیش از نابودی کامل آن قبیله متوقف نمیشویم.»<ref name="Mann">{{یادکرد
|فصل=The dark side of democracy: explaining ethnic cleansing
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=cGHGPgj1_tIC&pg=PA70&dq=
|نویسنده = Mann, Micheal
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
سطر ۲۵۳ ⟵ ۲۵۱:
از اواخر [[قرن ۱۹ میلادی]] به بعد سه موج پاکسازی قومی مدرن بوقوع پیوست. این سه موج نقشه مذهبی-نژادی اکثر کشورهای اروپایِ مرکزی و شرقی و غرب آسیا را تغییر داده و باعث ایجاد یکدستی ملی بیشتری شد. ویژگی مشترک این وقایع این است که عاملان آنها بارها و بارها با ادعای اینکه در واقع خود آنها قربانی گروههایی شدهاند که هدف حذف قرار گرفتهاند، خود را «حق به جانب» نشان دادهاند. عاملان هنگام توصیف قربانیان از گفتمانی استفاده میکنند که به تنشهای درازمدت قومیتی یا مذهبی بازمیگردد، و پس از یک مرحله افراطیشدن سریع این گفتمان، عموماً به پاکسازی قومی ختم میشود. در برخی موارد، افراط شدن گفتمان مستقیماً به نسلکشی منجر میشود، اما در بقیه، پاکسازی قومی به عنوان هدف مطلوب برای حذف گروهی که خطرناک توصیف میشود استفاده میشود.<ref name="OxfordEthClen4955">{{یادکرد
|فصل=Ethnic Cleansing versus Genocide
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=rWxVCz6KUkIC&pg=PA49&dq=
|نویسنده = Bloxham, Donald and A. Drik Moses
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه آکسفورد|Oxford University Press]]
سطر ۲۶۶ ⟵ ۲۶۴:
==== پیش از جنگ جهانی اول ====
فروپاشی امپراتوری عثمانی و همچنین رشد [[ناسیونالیسم]] خصوصاً در [[بالکان]]، باعث ایجاد درگیریها، جابهجاییها و پاکسازیهایی در آن منطقه شد. در نتیجه شمار زیادی از مردم [[بوسنیایی]]، [[بلغار]]، [[مردم کرد|کُرد]]، [[ارمنی]]، [[پوماک]]، [[چرکس]]، [[یونانی]]، [[تاتار]] و [[مردم ترک|ترک]] مجبور به جابهجایی شدند. پس از شکستهای امپراتوری عثمانی و از دست دادن بخشهای زیادی از اروپا در [[جنگ اول بالکان]] در سال ۱۹۱۲–۱۹۱۳، پاکسازی قومی علیه مسلمانان ساکن [[بلغارستان]] و [[مقدونیه]] که شامل تهدید و حملات خشن به آنان بود، شروع شد. نتیجهٔ این حملات کاهش جمعیت مسلمانان در این نواحی بود. این پاکسازی قومی در زمان [[جنگ جهانی اول]] (۱۹۱۴–۱۹۱۸) و کمی پس از آن بیشترین شدت را داشت.<ref name="OxfordEthClen4955"/><ref name="CambHisTurk">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=iOoGH4GckQgC&pg=PA176&dq=Greek+genocide+in+ottoman+inpublisher:university&hl=en&ei=ZB4VTYDXLIP78Abbq5X2DQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&q=Greek%20genocide%20in%20ottoman%20inpublisher
|نویسنده =Kasaba, Reşat
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
سطر ۲۹۲ ⟵ ۲۹۰:
[[پرونده:Human remains from the massacre of the Armenians at Erzingan.jpg|بندانگشتی|چپ|250px|<small>بقایای اجساد پیدا شدهٔ ارامنه در [[ارزنجان]].</small>]]
در خلال [[جنگ جهانی اول]] و در فاصلهٔ سالهای ۱۹۱۵ تا ۱۹۱۷، دولت عثمانی که در آن هنگام به دست [[ترکان جوان]] اداره میشد، به [[نسلکشی|کشتار]] و پاکسازیِ نژادیِ مردم غیرنظامیِ ارمنی و آشوریِ ساکنِ بخشهای شرقی این امپراتوری اقدام کرد. البته پیش از جنگ جهانی اول نیز کشتاری علیه ارمنیان، به دست سلطان [[عبدالحمید دوم]] صورت گرفته بود، اما میزان و ابعاد قتلعام ارمنیان به دست ترکان جوان در زمان جنگ جهانی اول، بسیار فراتر از کشتار ایشان به دست عبدالحمید دوم بود. ترکان عثمانی پیش از آغاز نسلکشی، با [[پروپاگاندا|تبلیغات وسیع]]، سعی در معرفی ارمنیان و آشوریان به عنوان خائن به کشور و همدستان امپراتوری روسیه در جنگ با عثمانی کردند. دولت عثمانی در این پاکسازی، به غیر از شیوهٔ دستگیری و اعدامهای رسمی ارمنیها، اقدام به [[تبعید]] مردان، زنان و کودکان ارمنی از خانه و شهرهایشان و تحمیل راهپیماییهای طویل المسافت بهسمت جنوب و به بیانی دقیقتر بسوی صحراهای [[سوریه]] و [[میانرودان]] بدون دسترسی به آب و غذا و به همراه [[سوء استفاده جنسی|اذیت و آزار جنسی]] و غیر جنسی در طول مسیر توسط افسران ترک نمود. دولت عثمانی در مدت چند سال با این شیوه توانست سرزمینهای وسیعی از بخشهای شرقی این امپراتوری را خالی از جمعیت ارمنی کند. در این میان حدوداً یک تا یک و نیم میلیون ارمنی به طرق مختلف جان خود را از دست دادند.<ref name="OxfordEthClen"/><ref name="ArmenCamb">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=2hcw6_PMuh4C&pg=PA189&dq=armenian+genocide+and+young+turks+inpublisher:university&hl=en&ei=L78RTfuFDYn5sgaevbXqDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=armenian%20genocide%20and%20young%20turks%20inpublisher
|نویسنده = Winter J.M.
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
سطر ۳۰۱ ⟵ ۲۹۹:
[[پرونده:AssyrianGenocideVictims.jpg|بندانگشتی|راست|180px|<small>اجساد مسیحیان آشوری در جریان [[نسلکشی آشوریان|نسلکشی آنان]].</small>]]
در همین میان و با استفاده از شیوههای مذکور، ترکانِ عثمانی جامعه صد الی صدوپنجاه هزار نفریِ آشوریان را نیز نابود کردند. ترکانِ عثمانی حتی، در اوایل سال ۱۹۱۵، با اشغال مناطق شمال غربی [[ایران]]، وارد خاک این کشور شده و دست به کشتار و غارت آشوریان حائل در مرز ایران-عثمانی و حتی آشوریان ساکن در [[ایران]] زدند.<ref name="EmpireSandHarv">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=1E_SATQRKjoC&pg=PA160&dq=assyrian+armenian+genocide+inpublisher:university&hl=en&ei=fJJiTd3fOcP78Aax9oCiDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCoQ6AEwAQ#v=onepage&q=assyrian%20armenian%20genocide%20inpublisher
|نویسنده = Karsh, Efraim; Karsh, Inari
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه هاروارد|Harvard University Press]]
سطر ۳۱۹ ⟵ ۳۱۷:
[[پرونده:Asia Minor massacres.jpg|چپ|بندانگشتی|250px|<small>شهروندان یونانی برای نجات از کشتار [[ازمیر]] در حال تلاش برای رسیدن به کشتیهای نیروهای [[نیروهای متفقین|متفقین]] هستند (سال ۱۹۲۲). این عکس از یک ناو جنگی [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحده]] گرفته شدهاست.</small>]]
در خلال سالهای فروپاشی امپراتوری عثمانی، [[جنگ اول بالکان]] و [[جنگ جهانی اول]] و همچنین رشد [[پانترکیسم]] در میان سردمداران عثمانی و همچنین جنبشهای [[ملی گرایی|ملیگرایانه]] در [[بالکان]] و شرق اروپا که مناطق تحت سلطه عثمانی بود، ترکان عثمانی شروع به جابهجایی، کشتار و پاکسازی همهجانبهٔ جمعیت [[یونانی]] باقیمانده در امپراتوری عثمانی کردند. این کشتارها که مقارن با حملهٔ یونان به ترکیه بود. در خلال [[جنگهای یونان و ترکیه (۱۹۲۲–۱۹۱۹)]] و پس از پیروزی ملیگرایان ترک در سال ۱۹۲۲، یونانیان بسیاری مجبور به مهاجرت گسترده شدند. در آن هنگام یونانیان بیشتر در شمال [[آناتولی]]، [[پنتوس]]، [[تراس]] و [[ناحیه اژه|ناحیهٔ اژه]] ساکن بودند. در شهر [[ازمیر]]، تا پیش از این جنگ، یونانیان نیمی از جمعیت این شهر را تشکیل میدادند. ترکان عثمانی با توسل به تبعید، پیادهرویهای طولانی بدون دسترسی به آب و غذا به همراه آزارهای افسران ترک در میان راه و کشتار، باعث فراری دادن و نابودی جمعیت بزرگی از یونانیان ساکن در آناتولی شدند. یونانیانی که از کشتار جان سال به دربردند نیز پس از پایان جنگهای یونان و ترکیه بر اساس [[قرارداد لوزان]]، به خاک کشور رقیب کوچانده شدند. البته معیار ترک یا یونانی بودن مذهب انتخاب شد و نه اینکه خود شخص خود را ترک یا یونانی محسوب کند. اجباری بودن جابهجایی و سختیهایی که به مهاجران وارد شد، آن را تبدیل به پاکسازی قومی کرد.<ref name="OxfordEthClen4955"/><ref name="CambHisTurk"/><ref name="GreatGameOxf">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=k1xFLhkp32UC&pg=PA150&dq=Greek+genocide+in+izmir+inpublisher:university&hl=en&ei=WREWTeCDIZCaOqucxIUJ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&q=Greek%20genocide%20in%20izmir%20inpublisher
|نویسنده = Bloxham, Donald
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه آکسفورد|Oxford University Press]]
سطر ۳۶۸ ⟵ ۳۶۶:
[[پرونده:Brody Jews awating deportation, ca. 1943.jpg|بندانگشتی|چپ|250 px|<small>یهودیان شهر برودی در اوکراین منتظر تبعید. سال ۱۹۴۳.</small>]]
پس از تشکیل حزب نازی در ۱۹۱۹ میلادی و با بهقدرت رسیدن آن حزب در سال ۱۹۳۳ با صدراعظم شدن [[آدولف هیتلر]] در آلمان،<ref name=MemoDenial>{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=e5f7nOSfjz8C&pg=PA61&dq=1933+von+Hindenburg+Adolf+Hitler+began+propaganda+inpublisher:university&hl=en&ei=YXfjTdG2Hors-gaPqs3fBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=1933%20von%20Hindenburg%20Adolf%20Hitler%20began%20propaganda%20inpublisher
|نویسنده = Hayes, Peter
|ناشر =[[:en:Northwestern University Press|Northwestern University Press]]
سطر ۳۷۵ ⟵ ۳۷۳:
|شابک=ISBN 0-8101-1665-0
}}</ref> [[پروپاگاندا|تبلیغات]] [[نژادپرستی|نژادپرستانه]] رو به گسترش نهاد. آنها دست به تبلیغات وسیعی برای توجیه کشتار یهودیان اروپا زدند. ترکیبی از تنفر نژادی، خودنکوپنداری و [[پارانویا]]، سببساز نسلکشی یهودیان اروپا در جنگ جهانی شد. هولوکاست یهودیان با پاکسازیهای قومی دیگر تفاوت داشت، از این نظر که هدف کلی هولوکاست نسلکشی بود و نه پاکسازی قومی، زیرا جابهجایی یهودیان معادل تمام کردن کار یهودیان نبود. اما از طرف دیگر تصمیم اولیهٔ آلمانها پاکسازی قومی یهودیان بود و زمانی که به این نتیجه رسیدند که امکان عملی پاکسازی قومی وجود ندارد به سمت نسلکشی روی آوردند. تصمیم اولیه آلمانها این بود که یهودیان اروپا را به [[ماداگاسکار]] و یا به نقاط دوری در روسیه منتقل کنند. برخی از این نقشهها - اگر انجام میشد - به دلیل سختیهای احتمالیای که در راه انتقال به یهودیان متحمل میشدند، منجر به نسلکشی میشد. اما عملی نبودن آنها نیز باعث شد که نازیها به نسلکشی و کشتار دستهجمعی یهودیان در مناطق تحت کنترل آلمان دست بزنند. در طول جنگ جهانی دوم، نزدیک به ۶ میلیون یهودی به طرق مختلف جان خود را از دست دادند.<ref name="OxfordEthClen4955"/><ref name="HarvNaziPro">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=T3EZ50uDlSoC&printsec=frontcover&dq=jews+holocaust+nazi+inpublisher:university&hl=en&ei=uicWTarQDYP68Ab1qqW6DA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=jews%20holocaust%20nazi%20inpublisher
|نویسنده = Herf, Jeffrey
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه هاروارد|Harvard University Press]]
سطر ۳۸۲ ⟵ ۳۸۰:
|شابک=ISBN 0-674-02175-4
}}</ref><ref name="IndianaHolo">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=WLQO6Vvrh6kC&pg=PA119&dq=6000000+jews+holocaust+inpublisher:university&hl=en&ei=qEcWTcP6K4T58Abgx_mODg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q=6000000%20jews%20holocaust%20inpublisher
|نویسنده = Rosenfeld, Alvin.H
|ناشر =[[:en:Indiana University Press|Indiana University Press]]
سطر ۴۱۴ ⟵ ۴۱۲:
[[پرونده:Bundesarchiv Bild 146-1988-013-34A, Flüchtlingskinder.jpg|بندانگشتی|200px|چپ|<small>کودکان آلمانی در کمپ آوارگان، [[آلمان غربی]]، ۱۹۴۵</small>]]
در خلال و پس از[[جنگ جهانی دوم]]، فرایندی برای اخراج آلمانیهای ساکن در کشورهای دیگر شکل گرفت. در طول جنگ، [[اتحاد جماهیر شوروی]]، حکومت خودمختار [[آلمانیهای ولگا]] را برانداخت و صدها هزار نفر از آلمانیهای آن منطقه را به سیبری تبعید کرد.<ref name="HarvEropConf">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=hfXBsuNzZOUC&pg=PA409&dq=Expulsion+of+Germans+east+prussia+inpublisher:university&hl=en&ei=hDwmTbbHMIT78AbA-JiXAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q=Expulsion%20of%20Germans%20east%20prussia%20inpublisher
|نویسنده = E. Kaiser, David
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه هاروارد|Harvard University Press]]
سطر ۴۳۸ ⟵ ۴۳۶:
|شابک=ISBN 0-19-828007-6
}}</ref> مناطق مبدأ در این تبعیدها، سرزمینهای تاریخاً آلمانی مانند [[سیلسی]]، [[پومرانی]]، [[پروس شرقی]]، [[پروس غربی]] به مرکزیت [[بندر دانزیگ]]، [[براندنبورگ شرقی]] و دیگر [[مناطق مورد اختلاف میان آلمان - لهستان]] بود. در این پاکسازیها، بسیاری از مردمان آلمانی را ترس از توسل به زور توسط [[ارتش سرخ]] که در حال پیشروی بود، به سوی غرب گریزاند.<ref name="OxfordRight"/> بسیاری دیگر نیز بر اساس «[[قرارداد پوتسدام]]»، قانوناً مجبور به ترک سرزمینهای تاریخی خود شدند.<ref name="HarvEropConf"/><ref name="ColumGods">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=EBpghdZeIwAC&pg=PA422&dq=Expulsion+of+Germans+east+prussia+west+prussia+Pomerania+Danzig+inpublisher:university&hl=en&ei=SuImTf2MN4L58AaD5NWeAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=Expulsion%20of%20Germans%20east%20prussia%20west%20prussia%20Pomerania%20Danzig%20inpublisher
|نویسنده = Davies, Norman
|ناشر =[[:en:Columbia University Press|Columbia University Press]]
سطر ۴۴۶ ⟵ ۴۴۴:
|شابک=ISBN 0-231-12819-3
}}</ref> در خلال این روند، حدود ۲ میلیون آلمانی نیز از [[مجارستان]]، [[رومانی]] و [[یوگسلاوی]] به سوی خاک اصلی آلمان راندهشدند.<ref name="HarvEropConf"/> کشورهای مذکور، آلمانیهای ساکن در کشورشان را به همدستی با نازیها متهم میکردند. آنها با این اتهام، خواه درست یا نادرست، حدود ۱۲ میلیون و به استناد برخی دیگر از منابع ۱۴ میلیون آلمانی را جابهجا و از سکونتگاه تاریخی خود اخراج کردند.<ref name="IndianaGermWW">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=SE9nLVoEWjIC&pg=PA238&dq=12+million+Expulsion+of+Germans+after+World+War+II+inpublisher:university&hl=en&ei=sU0cTZ6cC4iGrAfZusjrCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=12%20million%20Expulsion%20of%20Germans%20after%20World%20War%20II%20inpublisher
|نویسنده = Hoffmann, Stefan-Ludwig
|ناشر =[[:en:Indiana University Press|Indiana University Press]]
سطر ۴۶۰ ⟵ ۴۵۸:
|شابک=ISBN 0-19-538204-4
}}</ref><ref name="TorontoEncycl">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&pg=PA589&dq=3+million+Expulsion+of+Germans+Sudetenland+after+World+War+II+inpublisher:university&hl=en&ei=lVMcTZbdAsP78AaM4-GDDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDYQ6AEwBA#v=onepage&q=3%20million%20Expulsion%20of%20Germans%20Sudetenland%20after%20World%20War%20II%20inpublisher
|نویسنده = Magocsi, Paul R.
|ناشر =[[:en:University of Toronto Press|University of Toronto Press]]
سطر ۴۷۳ ⟵ ۴۷۱:
پایان [[قیومیت بریتانیا بر فلسطین]] در سال ۱۹۴۸ به [[جنگ اعراب و اسرائیل (۱۹۴۸)|جنگ اول اعراب و اسرائیل]] و مهاجرت و اخراج دست کم هفتصدهزار پناهنده فلسطینی منجر شد. البته گروهی کوچکی از [[اعراب اسرائیلی|اعراب]] در اسرائیل ماندند. در مورد [[علتهای مهاجرت دستهجمعی فلسطینیها در سال ۱۹۴۸|دلیل]] این جابهجایی و میزان برنامهریزی [[صهیونیست|صهیونیستها]] در بیرون راندن فلسطینیها نزاع و اختلاف نظر وجود دارد. از مباحثی که نزاع بر آن متمرکز شده [[نقشه دالت]] میباشد که توسط نیروهای نظامی صهیونیستی [[هگانا]] علیه ساکنان فلسطینی اعمال شد. مورخین دو تفسیر متفاوت از این نقشه ارائه کردهاند: یکی عملیاتی نظامی علیه نواحی مسکونی فلسطینیای که در پشت خطوط یهودیان قرار داشتهاند، و دیگری نقشهای برای اخراج فلسطینیها از محل زندگیشان. اینکه از ابتدا نقشهای مرکزی برای اخراج فلسطینیها وجود داشته یا نه، و یا گزینههای دیگری مانند اینکه نیروهای هگانا بهتدریج و در طی عملیاتشان دریافتند که حملات آنها میتواند به پاکسازی قومی منجر شود، همه مورد بحث و مناظره هستند.<ref name=OxfordEthClen۵۷>{{یادکرد
|فصل=Ethnic Cleansing versus Genocide
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=rWxVCz6KUkIC&pg=PA49&dq=
|نویسنده = Bloxham, Donald; Moses, A. Drik
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه آکسفورد|Oxford University Press]]
سطر ۴۹۰ ⟵ ۴۸۸:
در قانون اساسی [[قبرس]] که پس از استقلال از [[بریتانیا]] نگاشته شد، چنین آمده بود که ادارهٔ کشور بر اساس همکاری و تقسیم قدرت میان دو قوم ترک و یونانی صورت خواهد گرفت. در سال ۱۹۷۴ دولت [[سراسقف ماکاریوس]] با [[کودتا|کودتایی]] که هدفِ بانیان آن یکدستسازی قدرت به نفع یونانیان در قبرس بود سرنگون شد. در ۲۰ ژوئیهٔ همین سال ترکیه با واحدهایی از ارتش خود، با ادعای حفاظت از حقوق اقلیت ترک قبرس در برابر کودتاگران یونانی، در عملیاتی موسوم به «[[عملیات آتیلا|آتیلا]]» به این جزیره حمله کرد و یک سوم از قبرس را به اشغال خود درآورد. این حمله، جزیره را به دو بخش تقسیم کرد و خط میان آن دو بخش، «[[خط آتیلا]]» نام گرفت. پس از حملهٔ ترکیه دویست هزار نفر از هر دو سوی این خط به طرف مقابل مهاجرت کردند. بدینسان جزیره قبرس در هر دو بخش یونانی و ترکنشینش درگیر پاکسازی قومی شد. این پاکسازی محصول جداسازی دو قوم ساکن در قبرس بود.<ref name="CyprusInternationalLaw">{{یادکرد
|فصل=Chapter Six
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=lcVOlb0wefwC&pg=PA178&dq=Turkish+invasion+of+Cyprus+people+transfer+inpublisher:university&hl=en&ei=OENyTZC-CIO88gbwk5zpDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&q=Turkish%20invasion%20of%20Cyprus%20people%20transfer%20inpublisher
|نویسنده = Benveniśtî, Eyāl
|شهر=[[نیوجرسی|New Jersey]]
سطر ۵۰۵ ⟵ ۵۰۳:
[[پرونده:Evstafiev-bosnia-travnik-refugees.jpg|بندانگشتی|راست|250px|<small>آوارگان بوسنیایی در [[تراونیک]]، ۱۹۹۳ میلادی.</small>]]
استقلال بوسنی و هرزگوین در همان سال مورد پذیریش بینالمللی واقع شد. آتش جنگ و کشتار با حمله مسلمانان بوسنیایی به یک عروسی صربها در [[سارایوو]] و سپس حمله و کشتار زنان و کودکان صرب در روستای [[سیهکوواس]] شعلهور گردید. صربها نیز در پاسخ، اقدام به بستن راههای خروجی سارایوو نمودند. تا پیش از آوریل ۱۹۹۲ زد و خوردها و کشتارها کوچک بود اما در آوریل ۱۹۹۲، با کشتار مسلمانان بوسنیایی توسط صربها در «[[بیهلینا]]»، جنگ ابعاد تازهای یافت. محاصرهٔ سارایوو از سوی صربها یکی از نقاط عطف جنگ بود. اگرچه کرواتهای بوسنی و بوسنیاییهای مسلمان در همهپرسی استقلال بوسنی از یوگسلاوی، متحد محسوب میشدند، اما دیری نپایید که گروههای شبهنظامی دو طرف نیز به پاکسازی یکدیگر از مناطق تحت نفوذ خود مبادرت ورزیدند. بر همین اساس در غرب بوسنی، جنگ میان کرواتهای بوسنی و بوسنیاییهای مسلمان پیرامون شهر تاریخی «[[موستار]]» —مرکز [[جمهوری کرواتهای بوسنی و هرزگوین]]— با شدت آغاز شد. در میانهٔ مارس ۱۹۹۲، [[اتحادیه اروپا]] پیشنهاد کرد که بوسنی و هرزگوین بر اساس نقشهٔ قومی، به سه بخش صربنشین، کرواتنشین و مسلماننشین تقسیم شود. اما این پیشنهاد از سوی بوسنیاییهای مسلمان رد شد. در پایان تابستان ۱۹۹۲، صربهای بوسنی —که از سوی ارتش یوگسلاوی حمایت میشدند— موفق به اشغال دو سوم از بوسنی و هرزگوین شدند. آنها در سرزمینهای زیر کنترل خود، «سیاست پاکسازی قومی» علیه بوسنیاییهای مسلمان و کرواتها را در ابعادی وسیع به اجرا درآوردند. در این راه صربها با تبعید و کشتار بسیاری از مناطق تحت کنترل خود را از جمعیت کروات و بوسنیایی خالی کردند. تلاشهای بینالمللی برای صلح نیز به دلیل عدم پذیرش کنترل مناطق پاکسازی شده توسط صربها به دست آنان بینتیجه ماند. برای همین در اوایل ۱۹۹۴ میلادی، بر اثر فشارهای آمریکا، کرواتهای بوسنی و بوسنیاییهای مسلمان علیه صربها متحد شدند. در این میان جابهجایی جمعیت به صورت صلحآمیز میان کرواتها و مسلمانان بوسنیانی هنوز جریان داشت. در تابستان ۱۹۹۵ میلادی، نیرویهای مشترک کرواتها و بوسنیاییهای مسلمان توانستند مناطق اشغال شده توسط صربها از سال ۱۹۹۲ به بعد را بازپس بگیرند. پس از این بازپسگیری، صربها به طور جدی حاضر به آغاز مذاکرات صلح شدند. سرانجام با امضای قراداد صلح در ۱۴ دسامبر ۱۹۹۵ میلادی در پاریس، جنگ بوسنی به پایان رسید.<ref name="EastCentralEurop">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=hHa7AAAAIAAJ&pg=PA150&dq=ethnic+cleansing+in+serbia+1992+inpublisher:university&hl=en&ei=e_—FTcbNC8O2tweg293mCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CE8Q6AEwBg#v=onepage&q=ethnic%20cleansing%20in%20serbia%201992%20inpublisher
|نویسنده = Crawford, Keith
|شهر=[[منچستر|Manchester]]
سطر ۵۱۳ ⟵ ۵۱۱:
|شابک=ISBN 0-7190-4621-1
}}</ref><ref name="BuildPeace">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=I8dv_m5xSOoC&pg=PA98&dq=end+of+bosnia+war+1995+inpublisher:university&hl=en&ei=0ryPTeiQBZDLtwfPu8CICQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=end%20of%20bosnia%20war%201995%20inpublisher
|نویسنده = Paris, Roland
|شهر=[[کمبریج|Cambridge]]
سطر ۵۴۴ ⟵ ۵۴۲:
|شابک=ISBN 0-8020-2938-8
}}</ref><ref name="PostColdWar">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=OevniclZr8cC&pg=PA143&dq=the+Sumgait+pogrom+inpublisher:university&hl=en&ei=Zjx9Tfm1O4SBlAf_nuiNBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDcQ6AEwAw#v=onepage&q=the%20Sumgait%20pogrom%20inpublisher
|نویسنده = Johnson, Jerry L.
|ناشر =[[انتشارات دانشگاهی آمریکا|University Press of America]]
سطر ۵۵۲ ⟵ ۵۵۰:
|شابک=ISBN 0-7618-1536-8
}}</ref><ref name="ExploringCaucasus">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=ifHj0xaf7hMC&pg=PA118&dq=azeri+expelled+from+karabakh+inpublisher:university&hl=en&ei=pmZ9TYvzHMWEqgHJ2IDeBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CEAQ6AEwAQ#v=onepage&q=azeri%20expelled%20from%20karabakh%20inpublisher
|نویسنده =Companjen, Françoise; Versteegh, Lia
|ناشر =[[:en:Amsterdam University Press|Amsterdam University Press]]
سطر ۵۶۰ ⟵ ۵۵۸:
|شابک=ISBN 9-0896-4183-0
}}</ref><ref name="EthnicWar">{{یادکرد
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=2Plw98pTk5wC&pg=PA73&dq=Massacre+of+Khojaly+armenian+Karabakh+1992+inpublisher:university&hl=en&ei=1XZ9TYqNEYbqrAGdspDCBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=Massacre%20of%20Khojaly%20armenian%20Karabakh%201992%20inpublisher
|نویسنده = Kaufman, Stuart J.
|ناشر =[[:en:Cornell University Press|Cornell University Press]]
سطر ۵۸۴ ⟵ ۵۸۲:
وقوع پاکسازی قومی در مقیاس بزرگ، بدون همکاری هزاران نفر از مردم یک جامعه امکانپذیر نیست، و سؤالی که پیش میآید این است که چه میشود که افراد عادی جامعه چنین جنایاتی را انجام دهند؟ معروفترین پاسخ مبتنی بر [[آزمایش میلگرم]] است که میزان اطاعت شرکتکنندگان در آزمایش از قدرت، و دشواریای که در رد کردن قدرت و مقام علمی را دارند را نشان میدهد. آزمایش معروف دیگری، به نام [[آزمایش زندان استنفورد]]، نشان میدهد که مردم عادی قادر به انجام ظالمانهترین کارها هستند اگر اجازه انجام آن توسط نهادهای مشروع داده شود. به طور کلی میتوان عاملان پاکسازی قومی را به نُه دسته تقسیم کرد:<ref name="Mann2629">{{یادکرد
|فصل=The dark side of democracy: explaining ethnic cleansing
|کتاب=[http://books.google.com/books?id=cGHGPgj1_tIC&pg=PA26&dq=
|نویسنده = Mann, Micheal
|ناشر =[[انتشارات دانشگاه کمبریج|Cambridge University Press]]
سطر ۶۷۴ ⟵ ۶۷۲:
== پانویس ==
{{پانویس|۲|اندازه=ریز|چپچین=بله}}
{{تبعیض}}
{{جنگهای یوگسلاوی}}
[[رده:پاکسازی قومی|پاکسازی قومی]]
[[رده:حسن تعبیر]]▼
[[رده:مهاجرت اجباری]]
[[رده:نقض حقوق بشر]]
▲[[رده:حسن تعبیر]]
|