تفاوت میان نسخه‌های «هوری‌ها»

۳٬۷۸۶ بایت اضافه‌شده ،  ۴ سال پیش
جز
هوری‌ها
(ابرابزار)
جز (هوری‌ها)
{{Infobox ancient site
[[پرونده: Orientmitja2300aC.png|350px|farme|بندانگشتی|چپ|قلمرو هوریان]]
| name= هوریان
{{تمدنهای باستانی آسیای غربی}}
| native_name = حوریان
| alternate_name = هوری
| image =Lulu king 2.jpg
| caption = '''نقش برجسته هوری یا لولویی'''
| map_type =
| latd =
| latm =
| lats =
| latNS =
| longd =
| longm =
| longs =
| longEW =
| title=
| location = خاورمیانه
| region = [[میانرودان]]
| type = قوم، کشور
| length =
| width =
| area =
| built = هزاره سوم پیش از میلاد
| abandoned = حدود هزاره یکم پیش از میلاد
| epochs = بسیارکهن
| cultures = هوریان، [[لولوبیان]]
| excavations =
| archaeologists =
| condition = نابود شده
| ownership = ایران، عراق، سوریه، ترکیه
| public_access = ناشناخته
}}
 
'''هوری‌هاهوریان''' یا '''خوری‌ها'''(Hurrohe) مردم باستانی [[آسیای صغیر]] و شرق و غرب [[میانرودان]] شمالی و سوریه بودند، که (تقریباً ۲۵۰۰ قپ. م) از کوه‌های جنوب دریای خزر به سرزمین بین [[هیتی|هیتیان]] و [[آشور]]، شرق دجله و منطقه کوهسار زاگروس و از آنجا آنها در مناطق بین‌النهرین شمالی و سوریه و حتی ساحل مدیترانه پخش شدند. هوری‌ها بین ۱۶۰۰ تا ۱۲۰۰ ق.م. رشد کردند. تمدن هوری‌ها در هزاره سوم در آناتولی شرقی ایجادشده بود و بر پادشاهی [[میتانی]] حکومت کرد. آنها بزرگ‌ترین و بانفوذترین ملت پادشاهی [[میتانی]] بودند. هوری‌ها عملاً در هزاره دوم ق.م. در همه قسمت‌های [[میانرودان]] باستانی ساکن شدند. هوری‌ها نقش اساسی در تاریخ [[هیتی|هیتیان]] بازی کردند.
همه این سرزمین‌ها معروف بود به سرزمین هوری‌ها. با وسعت سرزمینشان، هوری‌ها، در اواخر قرن ۱۵ام ق.م. رقیب و تهدیدی شدند برای [[تمدن بابل]] و [[مصر]].
 
==ساکنان باستانی هزارهٔ سوم==
هوری‌ها در شرق آناتولی و شمال میانرودان طی هزارهٔ دوم پ.م. می‌زیستند. هوری‌ها احتمالاً پیش از گسترش شان، در کوه‌های ارمنستان پدیدار شده‌اند. زبان آنان یعنی [[زبان هوری]]، که اینک از میان رفته، نه هندواروپایی بود و نه سامی، اما ممکن است که با زبان‌های [[گرجی]] و قفقازی خویشاوند باشد. این موضوع بیش تر از الواح میخی به دست آمده از [[خاتوشا]] Hattusas، پایتخت هیتیان، که تمدن اش بیش تر از هوری‌ها تأثیر پذیرفته بود، دانسته و تشخیص داده شده‌است. هوری‌ها فاقد یک امپراتوری بودند اما بیش تر جمعیت پادشاهی نیرومند میتانی (۱۴۰۰–۱۵۵۰ پ. م) را هوری‌ها تشکیل می‌دادند.
بخشی از خاک ماد در بع سوم هزارهٔ سوم پیش از میلاد جزو منطقه‌ای است که منابع کتبی بر آن پرتو افکنده سخن کفته‌اند. از آثاری که به [[زبان سومری]] و [[زبان اکدی|اکدی]] در دست است چنین مستفاد می‌گردد که در کوهپایه‌های غربی [[زاگروس]] و آنجایی‌که بعدها مادغربی را تشکیل می‌داد قبایل هوریان و [[لولوبیان]] و [[کوتیان]] و قبایل دیگری که با [[عیلامیان]] قرابت داشتنذ، زندگی می‌کردند.
 
تمدن هوری‌ها در هزاره سوم در آناتولی شرقی نیز در سایه پادشاهی میتانی وجود داشت و آنها بزرگ‌ترین و بانفوذترین ملت پادشاهی [[میتانی]] محسوب می‌شدند. هوری‌ها عملاً در هزاره دوم ق.م. در همه قسمت‌های [[میانرودان]] باستانی ساکن گشتند و نقش اساسی در تاریخ هیتیان بازی کردند واین سرزمین‌ها معروف بود به سرزمین هوری‌ها. با بسط سرزمین‌شان، هوریان در اواخر قرن ۱۵ پ.م. رقیبی شدند برای [[بابل (دولت‌شهر)|بابل]] و [[مصر]].
== منابع ==
 
هوری‌ها در شرق آناتولی و شمال میانرودان طی هزارهٔ دوم پ.م. می‌زیستند. هوری‌هاهوریان احتمالاً پیش از گسترش شان،پیشتر در کوه‌های[[آسیای ارمنستانمقدم]] پدیدار شده‌اند. زبان آنان یعنی [[زبان هوری]]، که اینک از میان رفته، نه [[زبان هندواروپایی]] بود و نه سامی،[[زبان سامی]]، اما ممکن است که با زبان‌های [[گرجی]] و قفقازی خویشاوند باشد. این موضوع بیش تر از الواح میخی به دست آمده از [[خاتوشا]] Hattusas، پایتخت هیتیان، که تمدنتمدن‌اش اش بیش تربیش‌تر از هوری‌هاهوریان تأثیر پذیرفته بود، دانسته و تشخیص داده شده‌است. هوری‌هاهوریان فاقد یک امپراتوری بودند اما بیش تربیش‌تر جمعیت پادشاهی نیرومند میتانی (۱۴۰۰–۱۵۵۰ پ. م) را هوری‌هاهوریان تشکیل می‌دادندمی‌داد.
 
==آثار و تمدن هوریان==
[[پرونده: Orientmitja2300aC.png|350px300px|farme|بندانگشتی|چپ|قلمروزیستگاه هوریان]]
قبایلی که به زبان هوریانی سخن می‌گفتند در هزارهٔ دوم پ. م. در [[میانرودان]] شمالی و تا حدی در سوریه<ref>چناکه از برخی نام‌های امکنه و اشخاص بر می‌آید</ref> در سراسر فلات ارمنستان پراکنده بودند. اینان تا اواسط هزارهٔ یکم پ. م. در کنار قبایلی که منشأ دیگر داشتند باقی ماندند<ref>ظاهرا [[ماتینیان]] که در آثار [[هرودوت]] و دیگر مؤلفان باستانی ذکری از ایشان رفته همان هوریان بوده‌اند</ref>. زبان هوریان با [[اورارتو|اورارتوییان]] خویشاوندی نزدیک داشت. نبشته‌ای به خط اکدی و به زبان هوریانی از شخصی به نام [[تیشاری]] پادشاه [[اورکیش]] و [[نامار|ناوار]] از ربع سوم هزارهٔ سوم پیش از میلاد در دست است. محل اورکیش مشخص نیست و مورد بحث می‌باشد<ref>اینکه محل اورکیش را در بادی امر در مشرق دجله ذکر کرده بودند مورد اعتراض [[اکالاگان]] قرار گرفت و وی نقطهٔ مزبور را در [[میانرودان]] می‌داند</ref>. ولی ناوار مسلما مکانی است که بعدها نامار یا نامرو خوانده شد<ref>در درّهٔ [[رود دیاله]]</ref>.
 
در مشرق [[دجله]] و خاک [[آشور]] در هزارهٔ سوم پ. م.<ref>از روی اسامی خاص اشخاص</ref> وجود هوریان ثابت شده است و در هزاره دوم پ. م. نیز ایشان در ناحیه [[کرکوک]]<ref>[[آراپخا|آراپخای]] باستانی Arrapxa</ref> می‌زیسته‌اند. مدارک متقنی دربارهٔ نفوذ هوریان به نقاط شرقی‌تر در دست نیست. گرچه بعضی‌ها حدس زده‌اند نواحی آذربایجان و زنجان تا هزارهٔ یکم پ. م. ویژگی‌های هوریان را واجد بوده‌اند.
 
==پانویس==
{{پانویس}}
 
{{ویکی‌انبار-رده|Hurrians}}
== منابع ==
* ای. م. دیاکونوف. ''[[تاریخ ماد]]''. ISBN 964-445-106-6
* مرتضی راوندی: تاریخ اجتماعی ایران. (جلد ۱) - ۱۵۹–۱۶۰
* http://www.allaboutturkey.com/urartu.htm
 
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}
{{پیش از پادشاهی ماد}}
[[رده:مردمان ایرانی‌تبار]]
[[رده:مردمان باستانی ایران]]
[[رده:تمدن‌های باستانی]]
[[رده:اقوام باستانی فلات ایران]]
[[رده:تاریخ ایران باستان]]
[[رده:هوری‌ها]]
[[رده:تاریخ سوریه]]