تفاوت میان نسخه‌های «سعدی»

۱۱۰ بایت اضافه‌شده ،  ۲ سال پیش
افزودن پیوند/ کمی ویرایش و تمیزکاری
جز (ویرایش 5.52.88.245 (بحث) به آخرین تغییری که Rostam2 انجام داده بود واگردانده شد)
برچسب: واگردانی
(افزودن پیوند/ کمی ویرایش و تمیزکاری)
'''سعدی شیرازی''' (۶۰۶ – ۶۹۰ هجری قمری) [[شاعر]] و [[نویسنده|نویسندهٔ]] [[زبان پارسی|پارسی‌گوی]] [[اقوام ایرانی‌تبار|ایرانی]] است. نامِ کاملِ او '''ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلح بن عبدالله بن مشرّف''' و [[تخلص]] او '''سعدی''' است. اهل ادب به او لقب ''استادِ سخن''، ''پادشاهِ سخن''، ''شیخِ اجلّ'' و حتی به‌طور مطلق، ''استاد'' داده‌اند. او در [[نظامیه بغداد]] — که مهمترین مرکز علم و دانش [[جهان اسلام]] در آن زمان به حساب می‌آمد — تحصیل و پس از آن به‌عنوان [[سخنرانی|خطیب]] به مناطق مختلفی از جمله [[شام]] و [[حجاز]] سفر کرد. سعدی سپس به زادگاه خود، [[شیراز]]، برگشت و تا پایان عمر در آنجا اقامت گزید. آرامگاه وی در شیراز واقع شده‌است که به [[سعدیه]] معروف است.
 
عمدهٔ عمر او مصادف با حکومت [[اتابکان فارس]] در شیراز و همزمان با [[حمله مغول به ایران]] و سقوط یکایکبسیاری از حکومت‌های وقت نظیر [[خوارزمشاهیان]] و [[عباسیان]] بود. البته [[فارس (سرزمین)|سرزمین فارس]] به واسطهواسطهٔ تدابیر [[ابوبکر بن سعد زنگی|ابوبکر بن سعد]]،؛ حاکمششمین و معروفترین اتابکان سلغوری فارسی شیراز، از حملهحملهٔ مغول در امان ماند. همچنین قرن ششم و هفتم هجری مصادف با اوج‌گیری [[تصوف]] در ایران بود و تأثیر این جریان فکری و فرهنگی در آثار سعدی قابل ملاحظه است. نظر اغلب سعدی‌پژوهان بر این است که سعدی تحت تأثیر آموزه‌های مذهب [[شافعی]] و [[اشاعره|اشعری]] و بنابراین [[سرنوشت‌باوری| تقدیرگراست]]. در مقابل، نشانه‌هایی از ارادت وی به خاندان [[محمد|پیامبر اسلام]] مشاهده می‌شود. سعدی بیش از آن که تابع [[اخلاق]] به‌صورت مطلق و فلسفی باشد، [[مصلحت‌اندیشی|مصلحت‌اندیش]] است و ازین‌رو اصولاً نمی‌تواند طرفدار ثابت و بی‌چون‌وچرای قاعده‌ای باشد که احیاناً در جای دیگری آن را بیان کرده‌است. برخی از [[جریان روشنفکری در ایران|نوگرایان معاصر ایران]]، آثار او را غیراخلاقی، بی‌ارزش، متناقض و فاقد نظم سیستماتیک قلمداد کرده‌اند.
 
سعدی تأثیر انکارناپذیری بر [[زبان فارسی]] گذاشته‌است؛ به‌طوری‌که شباهت قابل توجهی بین [[زبان فارسی#فارسی نو|فارسی]] امروزی و زبان سعدی وجود دارد. آثار او مدت‌ها در [[مدرسه]]‌ها و [[مکتب‌خانه]]‌ها به‌عنوان منبع آموزش زبان و [[ادبیات فارسی]] تدریس می‌شده و بسیاری از [[ضرب‌المثل]]‌های رایج در زبان فارسی از آثار وی اقتباس شده‌است. او بر خلاف بسیاری از نویسندگان معاصر یا پیش از خود، ساده‌نویسی و [[ایجاز]] را در پیش گرفت و توانست — حتی در زمان حیاتش — شهرت زیادی به دست آورد. آثار سعدی اصطلاحاً ''سهل ممتنع'' است و در آنها نکته‌سنجی و [[طنز]] آشکار یا پنهان ملاحظه می‌شود.
=== فرهنگ و ادبیات ===
{{اصلی|سبک عراقی}}
قرن ششم و هفتم هجری مصادف است با اوج‌گیری [[تصوف]]، که زمینه گسترش آن از قرن پنجم هجری با پاسخگویی [[ابوحامد محمد غزالی]] به شبهات و ایجاد آشتی بین [[اسلام|شرع]] و تصوف فراهم شده‌بود. در این دوران بسیاری از مشایخ صوفیه از جمله [[عبدالقادر گیلانی]] و [[شهاب‌الدین عمر سهروردی]] ظهور کردند. بسیاری از مکاتب صوفیه از جمله ''[[قادریه]]''، ''[[سهروردیه]]'' و ''[[کبرویه]]'' بنیان‌گذاری شدند و [[خانگاه|خانقاه‌های]] بسیاری ساخته‌شدند. بسیاری از امرا، وزرا و سلاطین ازجمله [[مستنصر (بغداد)|مستنصر عباسی]]، [[طغرل‌بیگ|طغرل سلجوقی]] و [[خواجه نظام‌الملک طوسی|خواجه نظام الملک]] از مشایخ صوفیه حمایت کردند. در این دوره، عناصر صوفیانه در اشکال مختلف به [[شعر]] و [[نثر]] فارسی راه یافت و عالی‌ترین مظاهر شعر تعلیمی در [[حدیقةالحقیقه|حدیقه]] [[سنایی]] و بعد از آن در اشعار [[عطار نیشابوری|عطار]] و [[مولوی]] نمایان شد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وب‌گاه=دائرة المعارف بزرگ اسلامی|نشانی=https://cgie.org.ir/fa/publication/entryview/2989|عنوان=تصوف|بازبینی=۴ سپتامبر ۲۰۱۷}}</ref> سهروردی در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم [[فلسفه اشراق]] را با استفاده از آثار صوفیه، منابع [[فلسفه یونانی]] و [[حکمت خسروانی]] پایه‌گذاری کرد. فلسفهفلسفهٔ اشراق هم مبتنی بر [[منطق|استدلال عقلی]] و هم [[عرفان|سیر و سلوک عرفانی]] است.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=مجتبی ولی پوریان|کد زبان=|تاریخ=۱۶ فروردین ۱۳۹۱|وب‌گاه=پایگاه خبری آفتاب|نشانی=http://www.aftabir.com/articles/view/religion/philosophy/c7_1333555599p1.php/سهروردی-پایه-گذار-مکتب-اشراق|عنوان=سهروردی پایه‌گذار مکتب اشراق|تاریخ بازدید=۲۲ شهریور ۱۳۹۶}}</ref> او در صدد زنده کردن حکمت ایرانی در بین ایرانیانی بود که دین اسلام را پذیرفته بودند و ختم شدن ''[[حماسه]] [[پهلوان|پهلوانی]]'' به ''[[حماسه عرفانی]]'' یکی از ابعاد تحولی است که در این دوران به وقوع پیوست.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=هانری کربن|کد زبان=fa|تاریخ=۴ اسفند ۱۳۸۹|وب‌گاه=اطلاعات حکمت و معرفت|نشانی=http://www.ettelaathekmatvamarefat.com/new/index.php?option=com_content&view=article&id=241:1389-12-04-12-27-53&catid=15:mag-11&Itemid=24|عنوان=از حماسه پهلوانی تا حماسه عرفانی (بخش پنجم)|مترجم=انشاءاله رحمتی|بازبینی=۱۲ سپتامبر ۲۰۱۷}}</ref>
 
با روی کار آمدن حاکمان [[سلجوقیان|سلجوقی]] و پس از آن [[ایلخانان|ایلخانی]]، که علاقه‌ای به شعر نداشتند، سرودن [[مدح|مدیحه]] درآمدی برای شاعران ایجاد نمی‌کرد و درنتیجه [[قصیده]] که [[قالب شعر|قالب]] متداول مدح در دوران پیشین بود، کم‌کم اهمیتکم‌کم‌اهمیت خود را از دست داد.<ref name=":57" /> در نقطه مقابل، از آنجا که [[غزل]] قالب مناسبی برای بیان مضامین [[عرفان|عارفانه]] و [[عشق|عاشقانه]] است، شاعران غزلسراغزل‌سرا ظهور کردند و پایه‌های [[غزل]] استوارتر شد. [[سنایی]] نخستین شاعری است که به‌جد به سرودن غزل عارفانه و عاشقانه روی آورد و زمینه را برای تکامل آن در آثار شاعران بعد از خود، از جمله [[عطار نیشابوری|عطار]]، [[خاقانی]]، [[نظامی گنجوی|نظامی]]، سعدی، [[مولوی]] و [[حافظ]] فراهم کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سیر غزل در شعر فارسی|نام خانوادگی=شمیسا|نام=سیروس|ناشر=انتشارات فردوس|سال=۱۳۷۰|شابک=|مکان=تهران|صفحات=۶۷ تا ۷۵|فصل=فصل سوم (رواج غزل)}}</ref>
 
از سوی دیگر، روزگار سعدی مقارن با متداول شدن [[سبک عراقی]] در [[ادبیات فارسی]] است. رواج سبک عراقی به اواخر [[سده ۶ (قمری)|قرن ششم هجری]] و روی کار آمدن [[سلجوقیان]] بازمی‌گردد.<ref name=":57">{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی|نام خانوادگی=نفیسی|نام=سعید|ناشر=کتابفروشی فروغی|سال=۱۳۴۴|شابک=|جلد=۱ (تا پایان قرن دهم هجری)|مکان=تهران|صفحات=۱۵۷}}</ref> در این دوره بسیاری از حکما و ادبا به مناطق مرکزی و جنوبی ایران مهاجرت کردند که به [[عراق عجم]] شهرت داشت. این روند مهاجرت با [[حمله مغول به ایران|هجوم مغول به ایران]] سرعت و شدت بیشتری گرفت.<ref name=":57" /> با انتقال کانون‌های تأثیرگذار بر [[زبان فارسی]] به مناطق مرکزی و جنوبی، زمینه بروز تغییرات در سبک سخنوری فارسی (که به [[سبک خراسانی]] مشهور بود) پدید آمد.<ref>{{یادکرد وب|نام خانوادگی=طائفی|نام خانوادگی۲=رضایی حمزه کندی|نویسنده=|نام=شیرزاد|نام۲=وحید|کد زبان=fa|تاریخ=۱۳۹۵|وب‌گاه=پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی|نشانی=http://fa.seminars.sid.ir/ViewPaper.aspx?ID=22665|ژورنال=همایش ارتباطات، زبان و ادبیات فارسی و مطالعات زبان شناختی|دوره=۱|عنوان=نگرشی تطبیقی به سبکهای شعر فارسی و عربی}}</ref> در این دوران با نفوذ زبان عربی در زبان فارسی، [[بسامد]] استفاده از واژه‌ها و ترکیب‌های عربی در [[شعر]] و [[نثر فارسی|نثر]] فارسی بیشتر شد و [[نثر فنی]] متکلفانه نیز رواج پیدا کرد. کتاب [[مقامات حمیدی]] نمونه‌ای از این نوع نثر است. در قرن ششم، غلبه زبان عربی بر فارسی به قدری زیاد شد که نویسندگان فارسی‌زبان به خلق آثار عربی روی آوردند و اگر هم به زبان فارسی می‌نوشتند، آن را با کلمه‌ها و ترکیب‌های عربی می‌آمیختند؛ به‌طوری که آثار این دوره پر از اشعار و اصطلاحات عربی و استدلالات [[قرآن|قرآنی]] است.<ref name=":58">{{یادکرد کتاب|عنوان=سبک شناسی|نام خانوادگی=بهار|نام=محمدتقی|ناشر=پرستو (وابسته به انتشارات امیرکبیر)|سال=۱۳۵۶|شابک=|جلد=۲|مکان=تهران|صفحات=۳۵۹ تا ۳۶۴|چاپ=چاپ چهارم}}</ref> نویسندگان این عصر، در جستجوی [[سجع]]، به استفاده از واژگان نامأنوس روی آورده بودند و صفت جوهری نثر که انتقال مفهوم به ذهن خواننده است، کاملاً کمرنگ شده بود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=قلمرو سعدی|نام خانوادگی=دشتی|نام=علی|ناشر=امیرکبیر|سال=۱۳۵۶|شابک=|مکان=تهران|صفحات= ۶۳ تا ۷۸ |فصل= فصل سوم (ابداع سعدی)}}</ref>
 
=== آثار به زبان عربی ===
سعدی اثر مستقلی به [[زبان عربی]] ندارد. اما تعدادی از [[شعر|اشعار]] وی به زبان عربی سروده شده‌است. این اشعار مرکب از تعدادی [[قصیده]]، [[قطعه (شعر)|قطعه]] و [[مفرد|تک‌بیت]] است. مجموعه آثار عربی سعدی در سال ۱۳۹۰ در قالب کتابی به نام ''اشعار عربی سعدی'' گردآوری شد و به‌همراه ترجمه فارسی آنها، توسط انتشارات [[مرکز سعدی‌شناسی]] به‌چاپ رسید.<ref name=":50">{{یادکرد خبر|تاریخ=۳۱ فروردین ۱۳۹۰|عنوان=همزمان با اول اردیبهشت، روز بزرگداشت سعدی، ترجمه «اشعار عربی سعدی» ارائه می‌شود|پیوند=http://www.ibna.ir/fa/doc/tolidi/101553/ترجمه-اشعار-عربی-سعدی-ارائه-می-شود|ناشر=خبرگزاری کتاب ایران|تاریخ بازدید=۲۱ مرداد ۱۳۹۶}}</ref> به‌عقیده [[ادوارد ]]، [[شرق‌شناسی|شرق‌شناس]]، اشعار عربی سعدی در سطح متوسطی قرار دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ ادبیات ایران از دوران باستان تا قاجاریه|نام خانوادگی=ریپکا|نام=یان|ناشر=شرکت انتشارات علمی و فرهنگی|سال=۱۳۸۵|شابک=۹۶۴-۴۲۵-۳۲۳-۹|مکان=تهران|صفحات=۳۵۱ تا ۳۵۷|فصل=هشتم (مغولان)|مترجم=عیسی شهابی|چاپ=چاپ سوم}}</ref> [[موسی اسوار]]، این اشعار را در مقایسه با شعرای عرب زبان هم عصر سعدی، دارای جایگاه نسبتاً خوبی می‌داند که از نظر مضمون و ساختار قوی هستند. به‌عقیده وی، پاره‌ای [[نحو|اشکالات نحوی]] در اشعار عربی سعدی به‌چشم می‌خورد.<ref name=":50" />
 
== سبک و ویژگی‌ها ==