تفاوت میان نسخه‌های «تصنیف»

هیچ تغییری در اندازه به وجود نیامده‌ است. ،  ۱ ماه پیش
ابهام‌زدایی
(ابهام‌زدایی)
(ابهام‌زدایی)
 
}}
[[پرونده:Amalejat-e Tarab.png|انگشتی|300px|تصویری از تصنیف‌نوازان دورهٔ قاجار. این تصویر در زمان حکومت [[ناصرالدین شاه]] و در خلال مراسم [[روز طبخ آش]] گرفته شده‌است؛ در آن زمان به این گروه نوازندگان با عبارت «عمله‌جات [[مطرب|طَرَب]]» اشاره می‌شده‌است.<ref dir=ltr>{{پک|Caton|1983|ک=The classical tasnif|ص=52|زبان=en}}</ref>]]
رواج تصنیف به شکل امروزی، به اواخر دورهٔ [[قاجاریه]] و آغاز [[جنبش مشروطه ایران]] نسبت داده می‌شود. در این دوره، شاعران و آهنگسازان بسیاری به تصنیف روی آوردند و بسیاری از این تصنیف‌ها وضعیت سیاسی و اجتماعی جامعهٔ آن دوران را منعکس می‌کردند.<ref>{{پک|یوسف‌زاده|۱۳۷۸|ک=نگاهی به وضع موسیقی|ص={{چر}}۴۶۱–۴۶۲}}</ref><ref>{{پک|حسن‌زاده میرعلی|محمدپور|۱۳۹۳|ک=بررسی ترانه‌سرایی در ادبیات فارسی|ص=۹۹}}</ref> این مفهوم، با آنچه در موسیقی قدیم ایران (پیش از قرن دوازدهم هجری) تصنیف نامیده می‌شد متفاوت است؛ در قدیم تصنیف صرفاً به نوعی شعر در اوزان [[اوزان عروضی]] گفته می‌شد که می‌توانست با [[مقام (موسیقی)|مقام‌های]] موسیقی هم جور شود و به صورت موزون به آواز خوانده شود. اما در مفهوم جدیدش، نقش موسیقی بیشتر از شعر بود، چنان‌که [[روح‌الله خالقی]] تصنیف‌ها را به معنای «آهنگ‌های کوتاهی که با شعر همراه باشند» تعریف کرده‌است.<ref>{{پک|یوسف‌زاده|۱۳۷۸|ک=نگاهی به وضع موسیقی|ص=۴۶۲}}</ref> همچنین نوع خاصی از تصنیف در این دوره با نام «[[کار عمل|کارِ عمل]]» (یا «کار و عمل») رایج بود که گاه مقصود از آن نمایش دادن مقام و گوشه‌های هر [[دستگاه (موسیقی)|دستگاه]] بود. در این دوره تصنیف‌های عامیانه‌ای نیز در واکنش به مسائل روزمره ساخته می‌شدند، مثلاً راجع به گرانی نان هنگام سفر [[ناصرالدین شاه]] به اروپا، کسوف، یا عزل [[مسعود میرزا ظل السلطان]] از حکومت اصفهان.<ref>{{پک|حسن‌زاده میرعلی|محمدپور|۱۳۹۳|ک=بررسی ترانه‌سرایی در ادبیات فارسی|ص=۹۹}}</ref>
 
از اوایل و اواسط قاجاریهٔ حدود ۱۳۰ تصنیف برجا مانده‌است. این تصنیف‌ها عامیانه هستند و موسیقی‌دانانی که به اعتبار هنری یا اخلاقی خود توجه داشتند از ساختن این گونه تصنیف‌ها خودداری می‌کردند یا در صورت آفریدن آن، از ذکر نامشان به عنوان سازندهٔ تصنیف خودداری می‌کردند. در نتیجه تنها یک چهارم این‌ها سازنده معلومی دارند. این تصنیف‌ها گاه محتوای هجوآمیز و انتقادی دربارهٔ حکومت و دربار داشتند و گاهی توسط [[مطرب|مطربان]] برای مجالس رقص و شادی ساخته می‌شدند. [[والنتین الکسیویچ ژوکوفسکی]] مجموعه‌ای از این تصانیف را گردآوری و منتشر کرده‌است.<ref>{{پک|فاطمی|۱۳۸۷|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۳۸۸}}</ref> بسیاری از این تصانیف نیز از طریق [[عبدالله دوامی]] (که به گفتهٔ [[نورعلی برومند]] تمام تصانیف قدیمی را حفظ بود) به نسل بعد منتقل شدند؛ دوامی خود این تصنیف‌ها را از خانوادهٔ [[سماع حضور]] فرا گرفته بود و به برومند گفته بود که این خانواده در ساخت و نشر تمام تصانیف آن دوره دست داشتند.<ref dir=ltr>{{پک|Caton|1983|ک=The classical tasnif|ص=69|زبان=en}}</ref> از جملهٔ تصنیف‌هایی که توسط دوامی نقل شده، تصنیفی به نام «وعده کردی» است که در گوشهٔ [[عراق (گوشه)|عراق]] از دستگاه [[ماهور (دستگاه موسیقی)|ماهور]] است و به گفتهٔ دوامی، [[علی اکبر فراهانی]] در حوالی ۱۲۴۰ ه‍.خ آن را ساخته بوده‌است.<ref>{{پک|فخرالدینی|۱۳۹۴|ک=فرم و آفرینش|ص=۵۸}}</ref>