باز کردن منو اصلی

چاووشی

یک صفحهٔ ابهام‌زدایی ویکی‌مدیا
پیشروی کاروان، تهران ۱۳۰۳

چاووشی‌ یا چاوشی (در زبان محلی چوش)، آواز مخصوص بدرقه یا پیشباز زائران اماکن متبرکه است.[۱] رسم چاوشی‌خوانی برای زائرین کربلا یا مشهد از دورهٔ صفویان و قاجاریان مرسوم شده و در سدهٔ اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته‌است.[۲] رسم چاوشی‌خوانی، علاوه بر استان بوشهر در استان‌های دیگر مثل استان خوزستان، استان هرمزگان و استان‌های شمالی ایران مثل استان مازندران نیز معمول است.

محتویات

تاریخچهویرایش

این سنت به قبل از دوران صفویه بازمی‌گردد.[۳] علامه مجلسی را پایه‌گذار این سنت نام برده‌اند.

معنیویرایش

«چاووش» واژه ای ترکی است، به معنای جارچی، پیک، پیشرو کاروان، کسی که دعوت رفتن به زیارت عتبات عالیات و خانه خدا کند.

در اصطلاح روستاییان خراسان، چاووش، کسی بوده که در فصل مناسبِ زیارت، در دهات و روستاها، سواره یا پیاده به راه می‌افتاده و روستاییان را به وسیله جارزدن و خواندن اشعار نغز و دلکش ـ در مدح و منقبت امامان معصوم علیهم السلام ـ برای رفتن به زیارت تشویق می‌کرده‌است.

در فرهنگ دهخدا، واژه «چاو» به، «بانگ و سر و صدای گنجشک، هنگامی که از بیم دزدیده شدن جوجه اش بانگ برمی‌آورد» معنا شده‌است.[۴]

در بوشهر وسیلهٔ خبردادن به مردم محل یا شهر از سفر زیارتی، چاوشی‌خوانی بود که امروز نیز کم و بیش اجرا می‌گردد. چاوش با خواندن چاوشی هم حاضران را سرگرم می‌کرد و هم غایبین را به حضور در مجلس دعوت می‌کرد. اشعار چاوشی بیش‌تر ساختهٔ ذوق و تخیل علاقه‌مندان است و سرایندگان آن‌ها اغلب نامعلوم هستند؛ به همین سبب است که بعضی از اشعار چاوشی فاقد قافیهٔ مرتب است.

چاووشی معمولاً در دستگاه «چهارگاه» از موسیقی ردیف ایرانی است و بدون همراهی‌ساز، اجرا و معمولاً توسط چند نفر خوانده می‌شود. دو یا چند خواننده اشعار چاووشی را با آوازی مشخص بین یکدیگر مبادله و بهم جواب می‌دهند. حتی ممکنست زنان نیز در این هم خوانی با مردان همراه شوند. در امتداد هر چاووشی (دوبیت)، خواننده در فرود آواز خود، با خواندن بیتی مانند: که خدا فرموده بر همه آیات به غریب خاک خراسان رضا، صلوات یا: که خدا فرموده بر همه آیات به قد موزون علی نور محمد، صلوات پایان کار خود را اعلام می‌کند. حاضران نیز درپاسخ اشعار او، صلواتی بر محمد و خاندانش می‌فرستند. اشعار چاووش‌خوانی در بوشهر، دوبیتی‌هایی است که اغلب بروزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (بحر رمل مثمن محذوف) سروده شده‌است.[۵]

نمونه‌هاویرایش

زیارت کربلاویرایش

بر مشامم می‌رسد پیوسته بوی کربلا
در دلم ترسم بماند آرزوی کربلا
تشنهٔ آب فرات‌ام ای اجل مهلت بده
تا بگیرم در بغل قبر شهید کربلا
که خدا گفته بر همه آیات
به سر بریدهٔ صحرای کربلا صلوات

زیارت مکهویرایش

هر که دارد هوس بیت خدا بسم‌الله
هر که شد همسفر و همره ما بسم‌الله هرکراکه باشدش عشق شه کرببلا میروداین غاعله کرببلابسم الله

زیارت مشهدویرایش

غریب خاک خراسان شوم به قربانت
فدای چشم تر و دیده‌های گریانت

زیارت مدینهویرایش

بر مشامم بوی قبر مصطفی آید کنون
دم به دم نوری به دل از مجتبی آید کنون

زیارت نجفویرایش

ما سلام از روضهٔ شیر خدا آورده‌ایم
روی پر گرد و غبار از مرقدش آورده‌ایم

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. چاووشی وبگاه مرجع جامع بوشهرشناسی
  2. «سنت فراموش‌شده «چاووشی خوانی» در این محرم احیا می‌شود؟». تابناک. 
  3. «چاوشی خوانی،سنتی ماندگار در روستاهای الیگودرز». خبرگزاری ایرنا. 
  4. «چاووشی سنتی فراموش شده». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه. 
  5. مناسبتها «چاوشی» مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما

پیوند به بیرونویرایش