مقتدر (خلیفه)

خلیفه عباسی
(تغییرمسیر از ابوالفضل جعفر مقتدر)

المقتدر (نام کامل وی: أبو الفضل جعفر بن المعتضد المقتدر بالله) خلیفه عباسی در بغداد بود که در رمضان سال ۲۸۲ هجری/۸۹۳ میلادی زاده شد؛ و در سال ۹۰۸ میلادی خلافت را برعهده گرفت. برادرش ابواحمد علی مکتفی او را به خلافت پیمان داده بود. نام وی مقتدربالله به معنی «نیرومند به یاری خدا» است. او در آغاز خلافت، دوازده سال داشت؛ و بر اوضاع تسلط نداشت و کنترل امور در دستان مادر وی شقاب و چهارده وزیران اعظم وی به ترتیب بود.

مقتدر (خلیفه)
مقتدر (خلیفه)
Dinar of al-Muqtadir with Abu'l-Abbas and Amid al-Dawla.jpg
دینار طلای المقتدر با نام جانشینش راضی و وزیرش عمید الدوله.
۱۸مین خلیفه عباسی
(دوره اول)
سلطنت۱۳ اوت ۹۰۸ – ۹۲۹
پیشینمکتفی
جانشینقاهر
(دوره دوم)
سلطنت۹۲۹ – ۳۱ اکتبر ۹۳۲
پیشینقاهر
جانشینقاهر
زادروز۸۹۵
درگذشت۳۱ اکتبر ۹۳۲
همسرخمره
فرزند(ها)
نام سلطنت
المقتدر بالله
پدرمعتضد
مادرشقاب
دین و مذهباسلام

وی در ۱۲ سالگی، جوانترین خلیفه تاریخ عباسی، به دلیل دسیسه های کاخ از سوی مادرش شقاب و عده ای از افراد سپاه و دولت به سلطنت رسید. پیوستن وی به زودی توسط طرفداران عبدالله بن مکتفی بزرگتر و باتجربه تر به چالش کشیده شد، اما تلاش برای کودتای آنها در دسامبر ۹۰۸ به سرعت و قاطعانه درهم شکست. مقتدر از حکومت طولانی تری نسبت به سایر پیشنیان خود برخوردار بود، اما نسبت به دولت کاملاً بی علاقه و بی توجه بود. تمامی امور توسط مقامات متحد مادر وی اداره می شد، اگرچه تغییر مكرر وزیران - چهارده تغییر وزیراعظم دولت برای سلطنت وی ثبت شده است - اما كارآیی دولت را مختل می كرد. حرمسرا، جایی که مادرش، شقاب، کنترل بی عیب و کاملی را اعمال می کرد و بر آن حاکم ‌بود، و نیز تأثیر قاطع اغلب بر امور و به ویژه در پیشبرد یا برکناری کلیه مقامات و افسران و همچنین علمای مذهبی به طور مستقیم داشت.

به فرمان ابوالفضل جعفر مقتدر، حسین منصور حلاج، در ذیقعده سال ۳۰۹ به جرم الحاد به دار آویخته شد. منصور حلاج را پس از شکنجه و شلاق‌زدن، به دار آویختند، سپس دست و پا و سرش را بریدند و پیکرش را سوزاندند و خاکسترش را به رود دجله ریختند.

در محرم ۳۱۷ هجری قمری مونس خادم و همکارانش بر ضد المقتدر توطئه کردند و القاهر بالله را به منصب خلافت رساندند. اما خلافت القاهر سه روز بیشتر دوام نداشت و المقتدر با یاری سپاهیان وفادارش دوباره به منصب خلافت بازگشت و القاهر را نیز محبوس کرد. در نهایت المقتدر شوال ۳۲۰ هجری قمری به دست بربر کشته و القاهر از زندان خارج شد و به عنوان خلیفه با او بیعت کردند. القاهر تمامی اموال المقتدر و خانواده‌اش را مصادره کرد و افرادش را برای یافتن بازماندگان وی خانه به خانه می‌فرستاد تا آنها را بیابند و شکنجه کنند و اموالشان را مصادره کنند تا حدی که دستور داد مادر المقتدر را نیز از درخت آویزان و شکنجه کنند[۱].

منابعویرایش

  1. اشرفی، لیلا، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دايره المعارف اسلامی، جلد ۱، ص ۷۲۴۴.
  • سبیب رحیم (۱۹۷۱اخبار الدوله العباسیه و فیه اخبار العباس و اولاده، ترجمهٔ عبدالعزیز دوری، به کوشش عبدالجبار مطلبی.، قاهره: دارالطلیعه، ص. ۲۶۵
  • محمد خضری (۱۴۱۹الدولة العباسیة، ترجمهٔ عبدالعزیز دوری، به کوشش محمد ضناری.، قاهره: دارالکتب العلمیه، ص. ۱۴۴
  • فاروق عمر (۱۴۲۱الخلافة العباسیه فی عصر الفوضی العسکریه ۲۴۷/۳۳۹ه - ۸۶۱/۹۴۶م: دراسة تاریخیة لبوادر التسلط العسکری علی الخلافة العباسیة، به کوشش سعید شورایی.، قاهره: دارالإحسان، ص. ۸۸
  • رسول جعفریان (۱۳۷۸تاریخ اسلام از پیدایش تا ایران اسلامی، به کوشش مرتضی رحیمی.، قم: انتشارات حوزه علمیه، ص. ۸۸