الفبای عربستانی جنوبی

(تغییرمسیر از الفبای مسند)

الفبای عربستانی جنوبی باستان یا یمنی باستان یا المُسنَد شاخه‌ای از الفبای نیاسینایی می‌باشد که در سده ۹ (پیش از میلاد) پدیدآمد.

الفبای عربی جنوبی باستان
Panel Almaqah Louvre DAO18.jpg
کتیبه‌ای مرمری به خط المسند، الفبای باستانی پادشاهی یمنی سباء
نوعابجد
زبان‌هاگعز، عربی جنوبی باستان
دورهٔ زمانیسده‌های ۹ پیش از میلاد تا ۷ پس از میلاد
سامانهٔ مادر
هیروگلیف مصری
سامانهٔ فرزندگعزخطای یادکرد: برچسب <ref> غیرمجاز؛ نام‌های غیرمجاز یا بیش از اندازه (). [۱]
سامانهٔ خواهرالفبای فنیقی
ISO 15924Sarb, 105
جهتراست به چپ
مخفف یونیکدOld South Arabian
دامنه یونیکدU+1BC0–U+10A7F

این الفبا در زمان باستان برای نگارش زبان عربی جنوبی در یمن و گویش‌های صبایی، قطبانی، حدرامی، مینایی، حمیاری و زبان نیاحبشی-سامی در دمت به کار برده‌می‌شد. این دبیره در آغاز در سده نهم پیش از میلاد در اکله گزی در اریتره و در سده ۸ (پیش از میلاد) در یمن و بابل پدیدار گشت. این دبیره در ۵۰۰ (پیش از میلاد) به برنایی رسید و تا سده ۷ (میلادی) به کار می‌رفت. در این زمان الفبای عربی جایگزین آن شد. در اتیوپی این الفبا برناتر شده و الفبای گعز را ساخت. ریخت شکسته این دبیره با نام خط زبور حروف کوچک عربی جنوبی برای نگارش روزانه بر روی چوب کاربرد داشت.

ویژگی‌هاویرایش

از ویژگی‌های این الفبا چنین است که[۲]:

  • دارای ۲۹ حرف می‌باشد.
  • از راست به چپ و همچنین بر عکس نیز نوشته می‌شود. هنگامی که از چپ به راست نوشته می شوند، شکل نوشتاری واژه نیز قرینه می شود
  • حروف الفبا در یک کلمه به صورت منفصل نوشته می‌شوند
  • شکل حرف الفبا در هر موضعی از کلمه یکسان است و تغییر نمی‌کند
  • برای فاصله انداختن بین واژگان از یک خط عمود (|) استفاده می‌شود
  • در هنگام تشدید حرف دو بار نوشته می‌شود
  • حروف الفبا بدون نقطه و حرکت هستند و از این جهت با الفبای عربی تفاوت دارند

الفباویرایش

 
واژگان سبایی نوشته شده در صفحه 274 کتاب "Illustrirte Geschichte der Schrift" by Carl Faulmann, 1880
 
اژگان سبایی نوشته شده در صفحه 274 کتاب "Illustrirte Geschichte der Schrift" by Carl Faulmann, 1880
واژه اسم یونی‌کد
[۳]
واج نویسی IPA Corresponding letter in
شکل نوشتار Phoenician Ge'ez Hebrew Arabic Syriac
  𐩠 he h /h/ 𐤄 ה ه ܗ
  𐩡 lamedh l /l/ 𐤋 ל ܠ
  𐩢 heth /ħ/ 𐤇 ח ܚ
  𐩣 mem m /m/ 𐤌 מ ܡ
  𐩤 qoph q /q/ 𐤒 ק ܩ
  𐩥 waw w /w/ 𐤅 ו ܘ
  𐩦 shin s² (ś, š) /ɬ/ 𐤔 ש ܫ
  𐩧 resh r /r/ 𐤓 ר ܪ
  𐩨 beth b /b/ 𐤁 ב ܒ
  𐩩 taw t /t/ 𐤕 ת ܬ
  𐩪 sat s¹ (š, s) /s/
  𐩫 kaph k /k/ 𐤊 כ ܟ
  𐩬 nun n /n/ 𐤍 נ ܢ
  𐩭 kheth /x/
  𐩮 sadhe // 𐤑 צ ص ܨ
  𐩯 samekh s³ (s, ś) // 𐤎 ס س ܤ
  𐩰 fe f /f/ 𐤐 פ ف ܦ
  𐩱 alef ʾ /ʔ/ 𐤀 א ܐ
  𐩲 ayn ʿ /ʕ/ 𐤏 ע ܥ
  𐩳 dhadhe /ɬˤ/ ض
  𐩴 gimel g /ɡ/ 𐤂 ג ܓ
  𐩵 daleth d /d/ 𐤃 ד ܕ
  𐩶 ghayn ġ /ɣ/ غ
  𐩷 teth // 𐤈 ט ܛ
  𐩸 zayn z /z/ 𐤆 ז ܙ
  𐩹 dhaleth /ð/ ذ
  𐩺 yodh y /j/ 𐤉 י ܝ
  𐩻 thaw /θ/
  𐩼 theth /θˤ/ ظ

اعدادویرایش

 
کلمه ویکی پدیا که با حروف موسند نوشته شده اند. در اینجا هر دوشکل چپ به راست و بالعکس را مشاهده می کنید. به حالت قرینه آینه ای دو نوشتار دقت کنید.

شش نشانه برای اعداد مورد استفاده قرار میگرد:

1 5 10 50 100 1000
𐩽 𐩭 𐩲 𐩾 𐩣 𐩱

نشانه مربوط به عدد 50 با حذف مثلث پایینی نشانه عدد 100 ساخته می شود[۴]. برای جدا سازی واژه ها 1 را دوبار پشت سر هم استفاده میکنند. چهار نشانه دیگر هم به عنوان عدد و هم به عنوان واژه استفاده می شود. هر کدام از این نشانه ها حرف ابتدایی اسم عددی که به آن اشاره می کنند.[۴]

یک نشانه دیگر (𐩿) برای احاطه کردن اعداد مورداستفاده قرار میگیرد که آنها را از واژه های طرفین جدا می کند، برای نمونه 𐩿𐩭𐩽𐩽𐩿[۴].

خاصیت جمع شوندگی این نشانه ها مشابه عدد نویسی رومی است (به استثنا صفر). دو مثال در زیر آورد هشده است:

  • عدد 17 را میتوان به صورت 1 + 1 + 5 + 10 نوشت: 𐩲𐩭𐩽𐩽
  • عدد 99 را میتوان به صورت 1 + 1 + 1 + 1 + 5 + 10 + 10 + 10 + 10 + 50 نوشت: 𐩾𐩲𐩲𐩲𐩲𐩭𐩽𐩽𐩽𐩽
نمونه اعداد از 1 تا 20
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
𐩽 𐩽𐩽 𐩽𐩽𐩽 𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩭 𐩭𐩽 𐩭𐩽𐩽 𐩭𐩽𐩽𐩽 𐩭𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩲
11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
𐩲𐩽 𐩲𐩽𐩽 𐩲𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩭 𐩲𐩭𐩽 𐩲𐩭𐩽𐩽 𐩲𐩭𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩭𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩲

اعداد هزارگان به دو روش متفاوت نوشته می شوند:

  • اعداد کوچک فقط از نشانه 1000استفاده میکنن. برای مثال 8000 را میتوان به شکل 1000 × 8 نوشت: 𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱
  • اعداد بزرگ را با افزایش ارزش نشانه اعداد 10، 50، و 100 به مقادیر 10000، 50000 و 100000 می توان نوشت:
    • 31000 را می توان به شکل 1000 + 10,000 × 3 نوشت: 𐩲𐩲𐩲𐩱 (که به راحتی با 1030 اشتباه می شود)
    • 40000 را می توان به شکل نوشت 10,000 × 4 : 𐩲𐩲𐩲𐩲 (که به راحتی با 40 اشتباه می شود)

شاید به خاطر همین ابهام بوده که در عدد نویسی شکل حرف-نوشتاری همان عدد در کنار نشانه آنها به کار می رفته.


زبورویرایش

 
نویسه زبور

زبور , که به عنوان "کوچک نویسی عربستانی جنوبی" نیز شناخته می شود[۵] اسم شکل خط شکسته ای است که در نوشتار عربستانی جنوبی و توسط سباییان استفاده می شده. این خط از خط مسند جدا بوده برای عدد نویسی استفاده می شده [۶].

زبور یک سیستم نگارش در یمن باستان بوده که در کنار موسند به کار میرفته. تفاوتاین دو زبان این است که موسند برای مستند سازی اتفاقات تاریخی و در همان حال زبور برای نوشتار مذهبی یا ثبت ارتباطات روزمره میان یمنی های باستان به کار میرفته. نوشته های زبور را می توان در پالیمپسست های از جنس پاپیروس یا کتیبه های ساخته شده از برگ نخل پیدا کرد.[۷][۸].

یونی‌کدویرایش

الفبای عربستانی جنوبی در اکتبر 2009 و همزمان با انتشار نسخه 5.2 یونی‌کد اضافه شد.

بلاک یونی‌کدی مربوطه، که عربستانی جنوبی قدیمی نامیده می شود، U+10A60 تا U+10A7F است.

دقت کنید که کد U+10A7D هم نماینده عدد یک و هم نماینده جداکننده واژگان است[۴].

الگو:Unicode chart Old South Arabian


نگارخانهویرایش

پانویسویرایش

  1. Gragg, Gene (2004). "Ge'ez (Aksum)". In Woodard, Roger D. The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages. Cambridge University Press. p. 431. ISBN 0-521-56256-2.
  2. «خط المسند - een knol van sultan maqtari». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱.
  3. "Unicode Character Database: UnicodeData.txt". The Unicode Standard. Retrieved 2017-09-11.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Maktari, Sultan; Mansour, Kamal (2008-01-28). "L2/08-044: Proposal to encode Old South Arabian Script" (PDF).
  5. Stein 2005.
  6. Ryckmans, J., Müller, W. W., and ‛Abdallah, Yu., Textes du Yémen Antique inscrits sur bois. Louvain-la-Neuve, Belgium, 1994 (Publications de l'Institut Orientaliste de Louvain, 43)
  7. S. Horovitz, Koranische Untersuchungen, p. 70
  8. Jacques Ryckmans, Inscribed Old South Arabian sticks and palm-leaf stalks: An introduction and a paleographical approach, p. 127
  • نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، South Arabian alphabet. (نسخه ۱۷ مارس ۲۰۰۷)

منابعویرایش

  • Stein, Peter (2005). "The Ancient South Arabian Minuscule Inscriptions on Wood: A New Genre of Pre-Islamic Epigraphy". Jaarbericht van het Vooraziatisch-Egyptisch Genootschap "Ex Oriente Lux". 39: 181–199.
  • Stein, Peter (2010). Die altsüdarabischen Minuskelinschriften auf Holzstäbchen aus der Bayerischen Staatsbibliothek in München.
  • Beeston, A.F.L. (1962). "Arabian Sibilants". Journal of Semitic Studies. 7 (2): 222–233. doi:10.1093/jss/7.2.222.
  • Francaviglia Romeo, Vincenzo (2012). Il trono della regina di Saba, Artemide, Roma. pp. 149–155..

پیوندهای بیرونیویرایش