باز کردن منو اصلی
ملک‌المتکلمین منشی سفارت فرانسه از فعالین پیرو آیین بیانی، ازلی[۱][۲][۳] جنبش مشروطه
سید جمال الدین واعظ از فعالین جنبش مشروطه
حسن رشدیه فعال ضد قاجار و عضو انجمن باغ سلیمان خان میکده[۴])
یحیی دولت‌آبادی از فعالین پیرو کتاب بیان، ازلی توضیح[۵][۶]جنبش مشروطه
میرزا جهانگیرخان فعال مشروطه و پیرو کتاب بیان، ازلی بود .[۷]

انجمن باغ میکده، انجمنی سری بود که در راستای حذف حکومت قاجار در محل باغ میرزا سلیمان خان میکده فعالیت می‌نمود.

مقدمهویرایش

میرزا نصرالله ملک المتکلمین، سید جمال الدین واعظ و حاج میرزا یحیی دولت‌آبادی و دیگر تکاپوگران مشروطه با هم مسلکان شان در مخالفت با حکومت قاجار، در باغ میرزا سلیمان خان میکده جمع می‌شدند تا با تمرکز بیشتری به فعالیت‌های انقلابی خود به پردازند. تکاپوهای ایشان، سرانجام، به نقش آفرینی اساسی در تکوین جنبش مشروطه و نیز دخالت در پیشرفت آن انجامید.[۸]

عقاید مذهبی اعضاءویرایش

مطابق منابع مختلف تاریخی،[نیازمند منبع] حدود نیمی از اعضای این انجمن بابی بوده‌اند. سید جمال الدین واعظ می‌گوید:تفکرات بابی ازلی بر آن انجمن حاکم بود و بیشتر حاضران، آن گونه می‌اندیشیدند.[۹]

نحوه تشکیلویرایش

هرچند مجالس کوچک از آزادیخواهان در تهران و شهرهای بزرگ در حال شکل‌گیری بود ولی ترس از خشونت دربار کسی جرات برگزاری نشست‌های جمعی نمی‌کرد.

گروه مؤسس، در تاریخ ۱۲ ربیع‌الاول ۱۳۲۲ در اقدامی بی‌سابقه و جسورانه اقدام به دعوت عده‌ای مورد اطمینان نمودند. برای محل تجمع باغ سلیمان خان میکده را انتخاب و به مدعوین توصیه نمودند یک به یک وارد شوند. سپس همه ۵۴ نفر در وسط باغ دور میزی که قرآن مجید روی آن قرار داشت جمع شدند و سید جمال‌الدین پرچم ایران را بیرون آورد و در کنار قرآن گذاشت و سپس تک تک افراد به میز نزدیک شده و به قرآن و پرچم قسم خوردند. چند نفر از جمله سید جمال الدین واعظ و ملک المتکلمین و شیخ محمدمهدی شریف کاشانی سخنرانی هائی نموده و قطعنامه‌ای در ۱۸ ماده خوانده و تصویب گردید، مطالب مهم آن در ارتباط با نحوه مبارزه با دربار، جلب نظر روحانیان، روشن کردن افکار عمومی با سخنرانی‌ها در مجالس مختلف و نوشتن و ارسال شرایط و وضع ایران به مطبوعات خارج از کشور بود.[۱۰]

اعضاء مجمع عمومیویرایش

نفرات کلیدیویرایش

در میان اعضای این انجمن، افرادی چون شیخ محمدمهدی شریف کاشانی، ملک المتکلمین، سید جمال واعظ، سید محمدرضا مساوات، سید اسدالله خرقانی، شیخ مهدی بحرالعلوم کرمانی، ابوالحسن میرزا قاجار - آقا میرزا محسن (برادر صدرالعلما) - سلیمان خان میکده - یحیی دولت‌آبادی - محمدعلی خان نصرت السلطان - جهانگیرخان صوراسرافیل، میرزا عباس علی خان شوکت، حامدالملک شیرازی، میرزا محمود شیرازی، حاج میرزا علی محمد دولت‌آبادی و … حضور داشتند. برخی ار ایشان در میان منسوبان نسبی و سببی صبح ازل قرار داشتند و برخی نیز در گذشته، به قبرس رفته و با پیشوای شان دیدار کرده‌اند.[۹]

مهدی ملک‌زاده از شیخ محمدمهدی شریف کاشانی به عنوان ریاست این انجمن که به انجمن باغ میکده شناخته می‌شود نام می‌برد.[۱۱][۱۲]

شیخ عبدالعلی موبد بیدگلی کاشانی، از فعالین انجمن سری آزادی خواهان باغ میکده بود. وی در هنگام انتشار خبر کشته شدن ناصر الدین شاه برخی از هم مسلکانش می‌خواند

[۱۳]
زدودم ز ایران عار و ننگعجم زنده کردم به تیر فشنگ

فعالیت‌هاویرایش

ملک‌زاده فهرستی از اعضای انجمن باغ میکده را که سلیمان خان میکده به او داده بود را در کتاب زندگانی ملک المتکلمین آورده، نگاشتن مقالات بی امضاء در خصوص فایده‌های مشروطیت، سیر دادن سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی به مخالفت با حکومت و… را به اعضای این انجمن نسبت داده‌است.[۱۴][۱۵] و در کتاب تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، این انجمن را به شکلی تفصیلی شرح داده و تعداد بیشتری از اعضای آن را یاد نموده و آن گروه را هستهٔ انقلاب مشروطیت نامیده[۱۶][۱۷] و اعمال زیر را به ایشان نسبت داده‌است:

  • فرستاده شدن سید اسدالله خراقانی به نجف، برای ورود ملا محمدکاظم خراسانی در مشروطیت[۱۸]
  • ایجاد اتحاد و همقدمی میان سیدمحمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی[۱۹]
  • حرکت دادن تاجران تهران به سمت مخالفت با دولت و در نهایت تحصن در حرم عبدالعظیم (مهاجرت صغری)[۲۰]
  • تماس با روحانیون مخالف[۲۱]
  • دخالت در پیوستن پسر بزرگ شیخ فضل‌الله نوری به متحصنان شهر ری[۲۲]
  • رساندن نامه‌های تهدیدآمیز به مظفرالدین شاه[۲۳]
  • شرح حکومت قانون و نتایج حاصل از مجلس مؤسسان، برای متحصنان شهرری[۲۴]
  • نقش اساسی در تأسیس عدالتخانه[۲۵][۲۶][۲۷]
  • کمک مالی به مخالفان دولت[۲۸]

به توپ بستن مجلسویرایش

این گروه در نهایت با تدابیر علی‌اصغرخان اتابک از هم پاشیده، ماهیت آن افشاء و اعضای آن شناخته شده و به حبس و تبعید گرفتار شدند.[۲۹]

نام سید جمال الدین واعظ به همراه ملک‌المتکلمین، میرزاجهانگیرخان، سید محمدرضا مساوات در لیست چهارنفری بود که محمدعلی شاه قبل از بتوپ بستن مجلس، درخواست تبعید آن‌ها را از ایران کرده بود. جمال‌الدین واعظ همراه با ملک المتکلمین رهبریِ گروه‌های بزرگی از مشروطه‌گرایان را به عهده داشت.[۳۰]

منابعویرایش

  1. به نقل از ادوارد براون
  2. آدمیت، فریدون، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، ص ۱۰۹
  3. از قول منگل بیات و منصوره اتحادیه
  4. نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «مقدمه تاریخی». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۴۳.
  5. Iran: Between Tradition and Modernity By Ramin Jahanbegloo, P.45
  6. Iran: Religion, Politics, and Society: Collected Essays By Nikki R. Keddie, P.22
  7. Iran: Religion, Politics, and Society : Collected Essays By Nikki R. Keddie, P.22
  8. نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «مقدمه تاریخی». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۴۰.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «زندگی ملک المتکلمین». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۲۶۴.
  10. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۴۱.
  11. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران جلد2. ص. ۲۴۰.
  12. نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «تکاپوهای مشروطه خواهانه ملک المتکلمین». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۲۶۶.
  13. نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «هنایش خرد». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۵۴.
  14. ملک‌زاده، مهدی. زندگانی ملک المتکلمین. ص. ۱۵۷ و ۱۵۸ و ۱۶۷.
  15. نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «زندگی ملک المتکلمین». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۲۶۱.
  16. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۳۶.
  17. نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «زندگی ملک المتکلمین». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۲۶۲.
  18. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۴۵.
  19. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۴۵ تا ۲۵۲.
  20. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۵۳ تا ۲۵۵.
  21. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۷۳.
  22. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۷۵.
  23. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۸۲ تا۲۸۵.
  24. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۸۷.
  25. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۳۰۰.
  26. ملکزاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۵۶.
  27. نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۳). «فروزندگان مشعل مشروطیت». تاریخ مکتوم. تهران: پردیس دانش. ص. ۲۱۳.
  28. ملک‌زاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. ۲. ص. ۲۸۵ تا ۲۸۹.
  29. احمد کسروی، تاریخ مشروطه ایران، ص ۲۵ تا ۲۸
  30. ملک‌زاده م، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران. ۱۳۷۱.انتشارات علمی. ص ۷۰۵ و ۸۲۱ شابک =۹۶۴-۳۷۲-۰۹۲-۶