اوانس اوهانیانس

فیلمنامه‌نویس، تدوین‌گر و کارگردان اهل ترکمنستان

اوانس اوهانیانس (اوگانیانس) (به ارمنی: Աւանէս Օհանեանս) (زاده ۱۲۷۹ - درگذشته ۱۳۴۰) کارگردان فیلم، بازیگر، فیلمنامه‌نویس و تدوینگر اهل ارمنستان-ایران بود.

اوانس اوهانیانس
اوانس اوگانیانس.jpg
آوانس اوهانیانس
نام اصلی آوانس گریگوری اوهانیانس[۱] آوانس گریگوری اوگانیانس[۲]
زمینه فعالیت کارگردان، فیلمنامه‌نویس، بازیگر و تدوینگر[۳]
تولد ۱۲۷۹ یا ۱۲۸۰ خورشیدی
عشق‌آباد یا مشهد
مرگ ۱۳۴۰
۱۹۶۱ (۶۱ سال)
تهران
مدفن گورستان ارامنه تهران
ملیت ارمنی ایرانی
سال‌های فعالیت ۱۳۳۸–۱۳۰۹
فرزندان زما،
تأثیرات اولین کارگردان، فیلمنامه‌نویس و تدوینگر سینمای ایران

وی اولین کارگردان سینمای ایران و همچنین بانی اولین مدرسه بازیگری در ایران است.

زندگی‌نامهویرایش

ابتدای زندگیویرایش

اوانس اوهانیانس (اوگانیانس) در سال ۱۲۷۹ (۱۹۰۰)[۴][۵][۶][۷] یا ۱۲۸۰ (۱۹۰۱) در عشق‌آباد،[۸][۹][۱۰][۱۱] ترکمنستان و به روایتی در مشهد[۱۲][۱۳][۱۴] به دنیا آمد. وی به نام اوانس اوهانیان هم شناخته و معروف است که البته تلفظ درست نام او را بهتر نشان می‌دهد.[۱۵]

تحصیلاتویرایش

اوگانیانس در اسناد معدودی که باقی گذاشته خود را فارغ‌التحصیل دانشکدهٔ تجارت در تاشکند (۱۹۱۹)، حقوق در عشق‌آباد (۱۹۲۰)، آموزشکده فیلم مسکو (۲۸–۱۹۲۵)، دکترای سینما (۱۹۳۲)، دکترای علوم (۱۹۴۱) و دکترای طب (۱۹۵۳) معرفی کرده‌است.[۱۶]

فعالیت‌های هنریویرایش

اوگانیانس دست کم از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۰۸ خورشیدی، یعنی یکی از دوره‌های شکوفای سینمای شوروی در ترکمنستان، تاشکند و مسکو بود، و احتمالاً فیلم‌های مهم دورهٔ ۳۰–۱۹۲۵ شوروی را دیده‌است.[۱۷] آوانس اوگانیانس (در سال ۱۳۰۸) هنگامی که وارد ایران شد حتی زبان فارسی را نمی‌دانست.[۱۸] اما به لطف استعداد شگرفش در مدتی بسیار کوتاه فارسی را آموخت.[۱۹]

مدرسه آرتیستی سینماویرایش

وی برای تأسیس «مدرسهٔ آرتیستی سینما» تلاش کرد.[۲۰] او پس از جلب موافقت سعید نفیسی، عباس مسعودی، علی وکیلی و چند تن دیگر برای همکاری در ۲۴ فروردین ۱۳۰۹ طی اعلانی از متقاضیان هنرپیشگی خواست که همه روزه جهت ثبت نام به دفتر مدرسه (واقع در خیابان علاءالدوله) مراجعه کنند.[۲۱]

رئوس «پروگرام» پنج ماههٔ مدرسهٔ هنرپیشگی برای دانش‌آموزان و علاقه‌مندان پیگیر بدین قرار اعلام شد:[۲۲] «۱) صنعت آکتری، مطابق آخرین سیستم آمریکا، ۲) عکاسی، ۳) تکنیک سینما، ۴) آکروباتیک، ۵) ورزش سوئدی، ۶) بوکس، ۷) شمشیربازی، ۸) بالت، ۹) رقص شرقی، ۱۰) رقص اروپایی و شنا که به توسط اشخاص بصیر و متخصص تعلیم داده می‌شود.»

نخستین فارغ‌التحصیلان «مدرسهٔ آرتیستی» در دی ۱۳۰۹ معرفی شدند،[۲۳]

دوره اول مدرسه آرتیستی سینما با پشتکار اوگانیانس شکل گرفته به انجام می‌رسد و پس از گذشت نزدیک به چهار ماه طی آیینی با دعوت از نمایندگان مجلس و جراید و محترمین نتیجه کوشش و فعالیتش را با به نمایش گذاشتن حرکات ورزشی و انجام نمایش توسط هنرآموزانش به معرض دید و تماشا می‌گذارد.[۲۴]

آبی و رابیویرایش

آبی و رابی نخستین فیلم سینمای ایران با ژانر کمدی است که در سال ۱۳۰۹ توسط اوانس اوهانیانس ساخته شد و در روز جمعه ۱۲ دی ۱۳۰۹، ساعت ۲ بعد از ظهر در سینما مایاک به نمایش درآمد.[۲۵] داستان دو شخصیت به نام‌های آبی (محمدخان ضرابی) و رابی (غلامعلی خان سهرابی فرد) است. آبی هنگامی که آب می‌نوشد، شکم رابی باد می‌کند. رابی زیر بوم غلطانی دراز می‌کشد و آبی با پتک بر سر او می‌زند و رابی پهن و کوتاه می‌شود. در رستوران لقانطه، آبی و رابی سفارش مرغ می‌دهند و وقتی قصد خوردن آن را دارند، آن مرغ به پرواز در می‌آید و …

اما هیچ نسخه ای از آن، به دلیل آتش‌سوزی سینما مایاک در ۱۳۱۱، موجود نیست.[۲۶]

حاجی آقا آکتور سینماویرایش

حاجی آقا، آکتر سینما فیلمی کمدی و صامت (در هشت پرده و با میان‌نویس فارسی، روسی و فرانسه) بود، و در ۱۱ بهمن ۱۳۱۲ در سینما روایال (رویال) تهران نمایش داده شد،[۲۷] اما به سبب ضعف صناعتی با اقبال عمومی مواجه نشد.[۲۸] تنها نسخه منحصر به‌فرد این فیلم در فیلمخانه ملی ایران نگه‌داری می‌شود.

فعالیت‌های اواخر عمرویرایش

در سال ۱۳۳۳ تصمیم به فعالیت مجدد در سینما گرفت که ناکام ماند.[۲۹] حاصل این فعالیت فیلمی بود با نام سوار سفید که ناتمام ماند[۳۰] در سال ۱۳۳۸ فیلمنامه‌ای نوشت با عنوان کودتای ۱۲۹۹ که نتوانست آن را تبدیل به فیلم کند.[۳۱]

درگذشتویرایش

 
مقبره اوهانیانس در دولاب تهران. سنگ قبر اصلی وی به نشانه یادبود به باغ فردوس منتقل شده‌است.

اوهانیانس در سال ۱۳۴۰ (۱۹۶۱) در سن شصت و یک سالگی در تهران به گمنامی درگذشت.[۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶] و در گورستان دولاب (قبرستان قدیم ارامنه) تهران به خاک سپرده شد.[۳۷][۳۸] پس از مرگ نه فقط از او یادی نشد، بلکه به درستی دانسته شد او کیست و در طول حیاتش چه کارهایی کرده‌است.[۳۹]

تأثیراتویرایش

در تاریخ سینمای ایران از وی به عنوان اولین فیلمنامه‌نویس، کارگردان، تدوینگر و مؤسس مدرسه هنرپیشگی یاد شده‌است.[۴۰]

فیلم‌شناسیویرایش

[۴۱]

عنوان سال کارگردان نویسنده بازیگر تهیه‌کننده یادداشت
آبی و رابی (صامت) ۱۳۰۹ آری آری ؟ اولین فیلم صامت ایرانی، اولین فیلم تاریخ سینمای ایران[۴۲][۴۳]
حاجی آقا آکتور سینما (صامت) ۱۳۱۲ آری آری آری ؟ دومین فیلم تاریخ سینمای ایران
سوار سفید ۱۳۳۳ آری آری ناتمام
کودتای ۱۲۹۹ ۱۳۳۸ آری ساخته نشد

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

یادداشتویرایش

پانویسویرایش

  1. ارامنه و سینمای ایران.
  2. امید، فرهنگ سینمای ایران، ۵۶.
  3. ارامنه و سینمای ایران.
  4. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۰۶.
  5. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۱.
  6. اوانس اوگانیانس.
  7. چهره‌های معرفی شده در نمایشگاه هنرمندان ارمنی ایران.
  8. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۰۶.
  9. اوانس اوگانیانس.
  10. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۱.
  11. چهره‌های معرفی شده در نمایشگاه هنرمندان ارمنی ایران.
  12. ارامنه و سینمای ایران.
  13. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۱.
  14. چهره‌های معرفی شده در نمایشگاه هنرمندان ارمنی ایران.
  15. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۱.
  16. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۱۹.
  17. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۱۹.
  18. تورانی، مدرسه آرتیستی سینما، چراغ اول.
  19. تورانی، مدرسه آرتیستی سینما، چراغ اول.
  20. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۱۹.
  21. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۱۹.
  22. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۱۹.
  23. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۱۹.
  24. اوانس اوگانیانس.
  25. خبرگزاری اعتماد (۸ فروردین ۱۳۹۸). ««آبی و رابی» 88 سال پیش اکران شد».
  26. ارامنه و سینمای ایران.
  27. [[#روزنامه اطلاعات|]]، ۵.
  28. همان‌جا
  29. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۲–۵۱.
  30. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۲.
  31. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۲.
  32. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۰۷.
  33. ارامنه و سینمای ایران.
  34. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۲.
  35. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۲۰.
  36. اوانس اوگانیانس.
  37. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۰۷.
  38. سیدمحمدی، فرهنگ کارگردان‌های سینمای ایران ۱۳۷۷–۱۳۰۹، ۵۲.
  39. بهارلو، صد چهره سینمای ایران، ۲۰.
  40. لازاریان، دانشنامه ایرانیان ارمنی، ۴۰۷.
  41. امید، فرهنگ سینمای ایران، ۵۷.
  42. حضور ارامنه در سینمای ایران.
  43. شب آوانس اوهانیانس.

منابعویرایش

انگلیسی
  • Gaffary, Farrokh (1991). "CINEMA i. History of Cinema in Persia". Irancia.
  • Akrami, Jamsheed (1991). "CINEMA ii. Feature Films". Irancia.
  • Naficy, Hamid (1991). "CINEMA iii. Documentary Films". Irancia.
  • O'Dell, Emily Jane (2013). Iranian-Russian Encounters: Empires and Revolutions Since 1800. Routledge. pp. 330–34.
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ovanes Ohanian». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۸ اکتبر ۲۰۱۴.

پیوند به بیرونویرایش