تاریخچه حسابداری

تاریخچه حسابداری یا حسابداری را می‌توان در تمدن‌های باستان جستجو کرد.[۱][۲]

پرتره لوکا پاچیولی ، منتسب به ژاکوپو باربری ، 1495 ، (موزه دی کاپودیمونته).

توسعه اولیه حسابداری مربوط به بین‌النهرین باستان است و ارتباط نزدیکی با تحولات نوشتن، شمارش و پول و سیستم‌های حسابرسی اولیه توسط مصریان باستان و بابلی‌ها دارد. در زمان امپراتوری روم، دولت به اطلاعات دقیق مالی دسترسی داشت.

در هند، چاناکیا نسخه خطی مشابه کتاب مدیریت مالی، در دوره امپراتوری موریا، نوشت. کتاب "Arthashasthra" وی شامل چند جنبه جزئی از نگهداری دفاتر حسابداری برای یک کشور مستقل است.

لوکا پاچیولی ایتالیایی، شناخته شده به عنوان پدر حسابداری و دفترداری اولین کسی است که اثری دربارهٔ دفترداری دوبار منتشر کرد و این رشته را در ایتالیا معرفی کرد.[۳]

حرفه مدرن حسابدار رسمی در قرن نوزدهم از اسکاتلند آغاز شد. حسابداران اغلب به همان وکلا تعلق داشتند که اغلب خدمات حسابداری را به مشتریان خود ارائه می‌دادند. حسابداری مدرن اولیه شباهت‌هایی با حسابداری پزشکی قانونی امروز داشت.[۴] حسابداری در قرن نوزدهم شروع به انتقال به حرفه ای سازمان یافته کرد، و نهادهای حرفه ای محلی در انگلیس با هم ادغام شدند و مؤسسه حسابداران رسمی را در انگلیس و ولز در سال ۱۸۸۰ تشکیل دادند.

تاریخ باستانویرایش

توسعه اولیه حسابداریویرایش

سوابق حسابداری با قدمت بیش از ۷۰۰۰ سال قبل در بین‌النهرین پیدا شده‌است و اسناد موجود در بین‌النهرین باستان لیست هزینه‌ها و کالاهای دریافتی و تجارت شده را نشان می‌دهد. توسعه حسابداری، همراه با پول و اعداد، ممکن است به فعالیت‌های مالیاتی و تجاری معابد مرتبط باشد:

"بخش دیگری از توضیح اینکه چرا حسابداری استعاره عددی را به کار می‌برد این است که پول، اعداد و حسابداری به هم پیوسته‌اند و شاید از مبدأ آنها تفکیک ناپذیر باشد: همه در زمینه کنترل کالاها، سهام و معاملات در اقتصاد معبد بین النهرین پدیدار شدند "

توسعه اولیه حسابداری با تحولات نوشتن، شمارش و پول ارتباط نزدیک داشت. به‌طور خاص، شواهدی وجود دارد که گام اساسی در توسعه شمارش - انتقال از شمارش بتن به انتزاعی - مربوط به توسعه اولیه حسابداری و پول بود و در بین‌النهرین انجام شد

سایر سوابق حسابداری اولیه نیز در ویرانه‌های بابل، آشور و سومر باستان یافت شد که قدمت آنها بیش از ۷۰۰۰ سال پیش است. مردم آن زمان برای ثبت رشد محصولات و گله‌ها به روش‌های بدوی حسابداری اعتماد می‌کردند. از آنجا که یک فصل طبیعی برای پرورش و گله داری وجود داشت، می‌توان به راحتی حساب کرد و تشخیص داد که آیا پس از برداشت محصول یا از شیر گرفتن حیوانات جوان، مازادی به دست آمده‌است.

 
پاکت کروی (معروف به Bulla) با خوشه ای از نشانه های حسابداری ، دوره اوروک ، 4000-3100 قبل از میلاد ، از شوش. موزه لوور

گسترش نقش حسابدارویرایش

بین هزاره چهارم پیش از میلاد و هزاره سوم پیش از میلاد، رهبران و کشیشان حاکم در ایران باستان افرادی را بر امور مالی نظارت می‌کردند. در گودین تپه (گدین تپه) و تپه یحیی (تپه یحیی)، نشانه‌هایی استوانه ای که برای دفترداری بر روی خط‌های سفالی استفاده می‌شد، در ساختمانهایی یافت می‌شد که دارای اتاقهای بزرگ برای نگهداری محصولات بودند. در یافته‌های گودین تپه، متن‌ها فقط حاوی جداول با شکل بودند، در حالی که در یافته‌های تپه یحیی، متن‌ها نیز حاوی نمایش‌های گرافیکی بودند. اختراع نوعی حسابداری با استفاده از نشانه‌های سفالی یک جهش شناختی عظیم را برای بشر نشان می‌داد.

در طول هزاره دوم قبل از میلاد، گسترش تجارت و تجارت نقش حسابدار را گسترش داد. فنیقی‌ها الفبایی آوایی را «احتمالاً برای مقاصد دفترداری»، مبتنی بر خط سلسله مراتبی مصر، ابداع کردند و شواهدی وجود دارد که فردی در مصر باستان عنوان «مأمور کنترل کاتبان» را در اختیار داشته‌است. همچنین شواهدی برای شکل اولیه حسابداری در عهد عتیق وجود دارد. به عنوان مثال، کتاب هجرت، موسی را توصیف می‌کند که ایتامار را درگیر مصالح کمک شده برای ساخت خیمه می‌کند.

حدود قرن چهارم قبل از میلاد، مصریان باستان و بابلی‌ها سیستم‌های ممیزی برای بررسی حرکت در داخل و خارج از انبارها، از جمله «گزارش‌های ممیزی» شفاهی، و در نتیجه اصطلاح «ممیز» (از audire، برای شنیدن به لاتین) داشتند. اهمیت مالیات نیاز به ثبت پرداخت‌ها را ایجاد کرده بود، و سنگ رزتا همچنین توصیف یک شورش مالیاتی را شامل می‌شود.

در ایران عصر هخامنشی، نظام مالی و پولی جامع و منسجمی برقرار بوده و حساب درآمدها و مخارج حکومت به ریز و به دقت، ثبت و ضبط و نگاهداری می‌شده‌است. حدود سی هزار لوح از بخشی از کاخ جمشید موسوم به خزانه، محل اسناد مالی کاخ‌های مزبور به دست آمده‌است که حکایت از وسعت ثبت اطلاعات مالی آن دوران دارد. تاریخ این لوحها حدود ۴۸۰ سال قبل از میلاد است. یکی از این لوح‌ها که به خط عیلامی است، توسط پروفسور جرج کامرون، مطالعه و خوانده شده‌است و کتاب «اصول حسابداری» ترجمة آن را بازگو می‌کند: برابر سه «کارشا» و شش «شکِل» نقره به وسیله «شاکا» (مدیر صندوق) به کارگرانی که درهای آهنی «پارسه» (تخت جمشید) را می‌سازند و «بردکاما» مسئول کار ایشان است، پرداخت شد. معادل این مبلغ به‌طور مقرر به قرار هر سه «شکِل» نقره یک گوسفند احتساب گردید. مدت کار ایشان از ماه آدوکنئیش تا ماه ویخن (ماه اول تا دوازدهم) سال ششم (سلطنت خشایار شاه) بوده و دو نفر هرکدام ماهی یک شکل و نیم نقره (دستمزد) دریافت می‌کردند.[۵]

حسابداری دانشگاهی با بیش از پانصد سال سابقه توسط فردی ایتالیایی به نام لوکا پاچیولی (۱۴۹۵ میلادی) بنا نهاده شده‌است. پاچیولی تحصیلات خود را در وِنیز گذراند و در دهه ۱۴۷۰ راهب صومعه‌ای شد که از فرقه فرانسیسکن بود. تا سال ۱۴۹۷ معلم خصوصی ریاضیات بود تا اینکه در آن سال دعوت نامه‌ای از لودُویکو اِسفُرتسا دریافت نمود تا در میلان مشغول به کار شود. او در آنجا با لئوناردو دا وینچی آشنا گردید و به او ریاضیات آموزش داد. در ۱۴۹۹، پاچیولی و لئوناردو مجبور شدند تا از میلان فرار کنند زیرا لوئی دوازدهم پادشاه فرانسه شهر را به تصرّف خود درآورده و حامیان آن‌ها را از آن‌جا بیرون کرد. بعد از آن، پاچیولی و لئوناردو اکثر اوقات با هم سفر می‌کردند. در سال ۱۵۱۷ به محض برگشت به میهن، پاچیولی به علت سالخوردگی فوت کرد.

پاچیولی چندین کتاب در زمینه ریاضیات منتشر کرد که شامل اثر زیر می‌باشد:

Summa de Arithmetica, Geometrica, Proportioni et Proportionalita ۱۴۹۴

به معنی «مجموعه‌ای از جبر، هندسه، نسبت و تناسب». این کتاب شامل موضوعاتی از جمله حساب و جبر و استفاده آن‌ها در تجارت، دفترداری، پول و مبادله است. وی در این اثر به تلفیق دانش ریاضی زمان خود پرداخت. همچنین برای اولین بار شرحی در مورد روش نگهداری حساب‌ها و دفاتر که تجار ونیزی در طول دوران رنسانس به کار می‌بردند، ارائه داد. این روش بعدها به روش حسابداری دوطرفه مشهور شد. اگر چه پاچیولی این سیستم را تدوین کرد و نه اختراع، ولی به‌عنوان «پدر علم حسابداری» مورد توجه واقع شد. سیستمی که او به تدوین و معرفی آن پرداخت شامل اغلب چرخه‌های حسابداری بود که ما امروز آن‌ها را می‌شناسیم. او استفاده از دفاتر روزنامه و دفتر کل را شرح داد، و تذکر داد که یک فرد نباید به رختخواب برود مگر اینکه بدهی با بستانکاری برابر باشد! دفتر کل او حساب‌هایی برای موجودی (که شامل وجوه دریافتی و موجودی کالا بود)، تعهّد بانکی، سرمایه، درآمد، و مخارج داشت- انواع حساب که در بیلان کار و صورتحساب درآمد یک سازمان به ترتیب گزارش می‌شود. او ثبت نهایی آخر سال را نشان داد و پیشنهاد کرد که یک تراز آزمایشی برای تأیید دفتر کل متعادل بکار گرفته شود. همچنین، رساله او دامنه وسیعی از موضوعات مرتبط را، از اخلاقیات حسابداری گرفته تا حسابداری هزینه، شامل می‌شود.

از مهم‌ترین تغییرات حسابداری در طول پانصد سال گذشته تغییر ماهیت نظری آن است. حسابداری دانشگاهی در چهار صد سال اول عمر خود عمدتاً رویکردی تجویزی داشته‌است؛ یعنی اندیشمندان حسابداری تنها بر اساس قیاس مبتنی بر فرضیات مبنا، روش‌های حسابداری خاصی را به حسابداران تجویز می‌کردند. برای مثال نحوهٔ تهیه ترازنامه یا صورت سود و زیان یا نحوهٔ ارزیابی موجودی‌ها را بر اساس استدلال منطقی، تعیین و تجویز می‌کردند. امروزه از این روش‌های تجویزی با نام تئوری‌های تجویزی یاد می‌شود. اما از اوایل سده بیستم، مباحث نظری و فلسفی جدی در خصوص تعلق حسابداری به یکی از حوزه‌های معرفت بشری رواج یافت. در اواسط سده بیستم و با تسلط مکتب اثبات گرایی (پازیتیویسم) بر فضای دانشگاهی، نظریه‌های حسابداری اثبات گرایانه به ظهور رسید. ضعف‌های بنیادین نظریه‌های اثبات گرایانه در ظرف کمتر از ربع قرن آشکار شد و حسابداری به تبع سایر رشته‌های علمی وارد دنیای جدید جُستارهای فلسفی و نظری شد. طرح حسابداری انتقادی یا امثال آن نشانه این تحول نظری در حسابداری است.[۶]

منابعویرایش

  1. «Find Your Page | The New York State Society of CPAs». www.nysscpa.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۷.
  2. «The History of Accounting». web.archive.org. ۲۰۱۳-۱۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۷.
  3. http://logica.ugent.be/albrecht/thesis/FOTFS2008-Heeffer.pdf
  4. "Timeline". www.icaew.com. Retrieved 2021-04-27.
  5. علی مدد، مصطفی و نظام الدین ملک آرایی، ۱۳۸۶، پیشین، صص: ۳ و ۴.
  6. http://acconline.ir/150/تاریخچه-حسابداری/