تذکره مرآةالخیال

تذکرهٔ مرآةالخیال یا تذکرهٔ مرآت‌الخیال عنوان کتابی نوشتهٔ شیرعلی‌خانِ لودی، تألیفِ ۱۱۰۲ ه‍.ق/ ۱۶۹۰ میلادی است. این کتاب که جزو آثارِ دانشنامه‌ایِ نسبتاً قدیمی است تذکرهٔ کوچکی است شامل شرح احوال ۱۳۰ نفر از شاعران، به ترتیبِ زمانی از رودکی تا همدمی،[۱] که پانزده تن از ایشان زن هستند. در خلال شرح‌حال‌نگاری، چندین رساله در علوم و فنون مختلف نظیر موسیقی، عَروض و قوافی، آرایه‌های ادبی، تعبیر خواب، قیافه‌شناسی، جنّیات، خَمر، عشق، و اقالیم سبعه و عجایب و غرایب عالم گنجانده شده‌است. به‌جز بخش نخست، که مربوط به شعر است، هیچ‌یک ارتباطی با کار تذکره‌نویسی ندارد.[۲]

تذکرهٔ مرآةالخیال
نویسندهشیرعلی‌خان لودی
به کوششحمید حسنی
با همکاری بهروز صفرزاده
ناشرروزنه
محل نشرتهران
تاریخ نشر۱۳۷۷
چاپاول
شمارگان۲۰۰۰
شابک‏۲–۰۶–۶۱۷۶–۹۶۴
تعداد صفحاتبیست و یک + ۳۷۰
موضوعتذکره
موضوعاتِ دانشنامه‌ای
زبانفارسی (شبه‌قارهٔ هند)
نوع رسانهکتاب
تصویرگرطراح جلد: رضا عابدینی
قطعوزیری
تعداد جلدیک

چاپ سنگی این اثر به سعی و اهتمام خان‌صاحب میرزا محمد مَلِک‌الکُتّاب شیرازی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی انجام شد.[۳]

تذکرهٔ مرآةالخیال تاکنون چهار بار به چاپ رسیده و سه نوبتِ آن در هندوستان صورت گرفته‌است.[۲] تصحیح دیگری از آن توسّط حمید حسنی (با همکاری بهروز صفرزاده) در تهران و ازسوی انتشارات روزنه در سال ۱۳۷۷ چاپ شده‌است.[۴]

منابعویرایش

  1. علی‌اکبر دهخدا و دیگران، سرواژهٔ «همدمی»، لغت‌نامهٔ دهخدا (بازیابی در ۲ نوامبر ۲۰۱۶).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ حاجی‌زاده، حسین (۱۳۸۰). «تذکرهٔ مرآت‌الخیال». دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (۱۵۷): صص ۳۱۱–۳۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۱-۰۲.
  3. «تذکرهٔ مرآةالخیال (امیرشیرعلی‌خان لودی)». مشخصات کتاب تذکرهٔ مرآةالخیال در کتابخانهٔ مجلس شورای اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۱۱-۰۲.
  4. تذکرهٔ مرآةالخیال، نوشتهٔ شیرعلی‌خانِ لودی، به‌کوشش حمید حسنی (با همکاری بهروز صفرزاده)، تهران: انتشارات روزنه، چاپ اوّل، ۱۳۷۷ (شابک: ۲–۰۶–۶۱۷۶–۹۶۴)