کتاب سال جمهوری اسلامی ایران

جایزهٔ کتاب سالانه در ایران
(تغییرمسیر از جایزه کتاب سال)

کتاب سال جمهوری اسلامی ایران عنوان یک جایزه نیمه‌دولتی ایرانی است که هر ساله در بهمن ماه توسط خانه کتاب ایران و طی روزهای برگزاری آئین‌های بزرگداشت انقلاب سال ۱۳۵۷ در این کشور (دهه فجر)، با تأیید نهایی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به نویسندگان برگزیده و شایسته تقدیر در بخش‌های کلیات، فلسفه و روانشناسی، دین، علوم اجتماعی، زبان، علوم کاربردی، هنر، ادبیات و تاریخ و جغرافیا اعطا می‌شود.[۱][۲][۳][۴]

جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
کتاب سال
Islamic Republic of Iran Book of the Year Award Logo with Text.svg
نشان جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
اهداء برایکتاب‌های برگزیده به زبان فارسی
حامیمعاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
مکانمجموعه سعدآباد، تهران
کشورایران
نخستین تقدیر۱۳۶۲
آخرین تقدیر۱۳۹۹
وبگاهketabsal.ir

تاریخچهویرایش

جایزه کتاب سال در ایران، نخستین بار در سال ۱۳۳۴ با عنوان جایزه سلطنتی کتاب سال آغاز گردید و به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده‌ اهدا شد که در سال ۱۳۳۲ منتشر شده بودند. روند اعطای این جایزه از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۲ به علت وقوع انقلاب متوقف شد.[۵][۶] در سال ۱۳۶۱ دوباره این موضوع در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح گردید و در سال ۱۳۶۲ آیین‌نامه نحوه انتخاب کتاب سال توسط سیدمحمد خاتمی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصویب شد. از آن به بعد هر سال در دهه فجر مراسم اهدای جایزهٔ کتاب سال برگزار می‌شود.[۷]

انتقادهاویرایش

این جایزه را مؤسسه خانه کتاب ایران برگزار می‌کند و هزینه‌های آن از بودجه دولتی تأمین می‌شود. نیکنام حسینی‌پور، مدیر عامل خانه کتاب در سال ۱۳۹۸ دربارهٔ استقلال این جایزه گفت: «اعمال نظر و فشار دیدگاه برای داوری و انتخاب کتاب‌ها از سوی دولت وجود ندارد».[۸] بیژن عبدالکریمی معتقد است که جایزه کتاب سال «فاقد اهمیت» است، چون به‌طور کلی در ایران «دولت و نهادهای اجرایی کشور از صلاحیت و مرجعیت فرهنگی برخوردار نیستند».[۹] همچنین، مدیرعامل خانه کتاب گفته که عدم تأمین بودجه باعث شده تا «این رویداد بزرگ فرهنگی کشور مضمحل شده یا زیر سؤال برود».[۱۰]

دبیرانویرایش

دوره دبیر
۱۳۶۸–۱۳۷۸ سید محمود یوسف ثانی
۱۳۷۹–۱۳۸۳ سید علی موسوی (سرپرست دبیرخانه)
۱۳۸۴–۱۳۸۵ علی اوجبی
۱۳۸۶ منوچهر اکبری
۱۳۸۷ محمدعلی رمضانی فرانی
۱۳۸۸ علی اوجبی
۱۳۸۹ محمدرضا سرشار
۱۳۹۰–۱۳۹۱ مجید حمیدزاده
۱۳۹۲ نجفقلی حبیبی
۱۳۹۳ تا کنون محمدعلی مهدوی راد

کتاب‌های برگزیدهویرایش

سال ۱۳۶۲ - دوره اول[۱۱]
موضوع عنوان نویسنده مترجم مصحح ناشر سال نشر
فلسفه اسلامی غررالفرائد (شرح منظومه) مرتضی مطهری حکمت ۱۳۶۰
علوم قرآنی التحقیق فی کلمات القرآن الکریم: یبحث عن الاصل الواحد فی کل کلمه، و تطوره، و تطبیقه علی مختلف موارد الاستعمال فی کلماته تعالی حسن مصطفوی بنگاه ترجمه و نشر کتاب ۱۳۶۰
علوم قرآنی پژوهشی در تاریخ قرآن سید محمدباقر حجتی دفتر نشر فرهنگ اسلامی ۱۳۶۰
علوم قرآنی تفسیر جوامع الجامع فضل‌بن‌حسن طبرسی ابوالقاسم گرجی دانشگاه تهران ۱۳۵۹
حدیث عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة محمدبن‌زین‌الدین ابن‌ابی‌جمهور مطبعه سیدالشهدا ۱۳۶۱
حدیث مستدرک الاخبار الدخیله محمدتقی شوشتری علی‌اکبر غفاری صدوق ۱۳۶۳
حدیث ترجمه الحیاه علی حکیمی - سیدمحمد حکیمی - محمد حکیمی احمد آرام دفتر تبلیغات اسلامی ۱۳۶۳
سیره تاریخ پیامبر اسلام محمدابراهیم آیتی ابولقاسم گرجی دانشگاه تهران ۱۳۵۹
فیزیک فیزیک عمومی مارچلو آلونسو - ادوارد فین لطیف کاشیگر مرکز نشر دانشگاهی ۱۳۶۱
زیست شناسی فیزیولوژی گیاهی (بیوشیمی ترکیبات اولیه) حسن ابراهیم‌زاده دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ ۱۳۷۸
زیست شناسی گیاه‌شناسی تیلور ا. استیوس - والترارل لومیس - کارل‌لوئیس ویلسون فاطمه مقدم - فریدون ملک‌زاده دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ ۱۳۶۹
زمین شناسی اصول آتشفشان‌شناسی علی درویش‌زاده دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ ۱۳۶۰
پزشکی کلیات فیزیولوژی پزشکی ویلیام گانونگ فرخ شادان - فرشته معتمدی چهر ۱۳۶۹
کشاورزی رستنی‌های ایران: فلور گیاهان آوندی صادق مبین دانشگاه تهران ۱۳۷۵
مواد و معدن مواد و فرآیندهای تولید ارنست‌پل دوگارمو علی حائریان اردکانی اترک ۱۳۶۱
عمران تحلیل سازه‌ها علی کاوه مرکز نشر دانشگاهی ۱۳۶۱
تاریخ تولدی دیگر در اسارت اداره پژوهش و نگارش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره کل انتشارات و تبلیغات ۱۳۶۲
تاریخ تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران وزارت‌امورخارجه‌، دفترحقوقی وزارت امور خارجه، دفتر حقوقی ۱۳۶۱
داستان تألیفی کودک تشنه دیدار نقاش: بهرام خائف کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۳۶۶
داستان تألیفی کودک جایزه رضا رهگذر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۳۶۱
داستان ترجمه کودک سادکو و هزار درنای کاغذی الینور کوئر مریم پیشگاه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۳۶۲
داستان ترجمه کودک نگهبان چشمه سیدمحمدرضا حسینی مصطفی رحماندوست کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۳۶۱
سال ۱۳۶۳ - دوره دوم[۱۲]
موضوع عنوان نویسنده مترجم مصحح ناشر سال نشر
فلسفه غرب تاریخ فلسفه فردریک چارلز کاپلستون سیدجلال‌الدین مجتبوی وزارت فرهنگ و آموزش عالی، علمی و فرهنگی ۱۳۶۳
علوم قرآنی تاریخ قرآن محمود رامیار موسسه‌ انتشارات‌ امیرکبیر ۱۳۶۲
حدیث الامالی محمدبن‌محمد مفید جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موسسه انتشارات اسلامی ۱۳۷۳
فقه و اصول کتاب الخلاف محمدبن‌حسن طوسی محققین: محمدمهدی نجف - علی خراسانی - جواد شهرستانی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موسسه انتشارات اسلامی ۱۳۶۸
فقه و اصول مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان احمدبن‌محمد مقدس‌اردبیلی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موسسه انتشارات اسلامی ۱۳۷۰
فقه و اصول مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان احمدبن‌محمد مقدس‌اردبیلی مجتبی عراقی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موسسه انتشارات اسلامی ۱۳۶۳
فقه و اصول زمین در فقه اسلامی سیدحسین مدرسی‌طباطبایی دفتر نشر فرهنگ اسلامی ۱۳۶۲
فقه و اصول مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان احمدبن‌محمد مقدس‌اردبیلی علی‌پناه اشتهاردی - مجتبی عراقی - حسین یزدی‌اصفهانی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موسسه انتشارات اسلامی ۱۳۶۲
کلام معادشناسی سیدمحمدحسین حسینی‌طهرانی حکمت ۱۳۶۲
علوم سیاسی اندیشه سیاسی در اسلام معاصر حمید عنایت بهاء‌الدین خرمشاهی خوارزمی ۱۳۶۲
ریاضی اصول آنالیز ریاضی اصول تئوری و تعمیرات رودین علی‌اکبر عالم‌زاده علمی و فنی ۱۳۶۲
شیمی شیمی معدنی، مبانی نظری: بررسی ساختار الکترونی اتمها و مولکولها، پیوندهای یونی و کووالانسی محمدرضا ملاردی - اکبر رئیسی‌شبری دانشگاه تربیت معلم ۱۳۸۳
پزشکی تشریح سر و گردن و اعصاب مغزی: کالبدشناسی انسان یوسف محمدی مرکز نشر دانشگاهی ۱۳۶۴
پزشکی تشخیص و درمان طبی بیماریها عباس ادیب هنر ۱۳۶۲
برق سیستمهای مخابرات الکترونیکی جرج کندی فرخ حجت‌کاشانی - صفی‌الدین صفوی‌نائینی فنی حسینیان ۱۳۶۲
عمران مقاومت مصالح استیون تیموشنکو ابراهیم ثنائی مرکز نشر دانشگاهی ۱۳۶۲
متون قدیم شناختی تازه از سعدی: همراه با متن مصحح و معرب اشعارعربی و.. جعفر مویدشیرازی لوکس (نوید) ۱۳۶۲
ادبیات عرب تاریخ ادبیات زبان عربی حنا فاخوری عبدالمحمد آیتی توس ۱۳۶۲
تاریخ مغازی: تاریخ جنگهای پیامبر (ص) محمدبن‌عمر واقدی محمود مهدوی‌دامغانی مرکز نشر دانشگاهی ۱۳۶۳
تاریخ مغازی: تاریخ جنگهای پیامبر (ص) محمدبن‌عمر واقدی محمود مهدوی‌دامغانی مرکز نشر دانشگاهی ۱۳۶۱
تاریخ تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، یا، رنسانس اسلامی آدام متس علیرضا ذکاوتی‌قراگزلو موسسه انتشارات امیرکبیر ۱۳۶۲

منابعویرایش

  1. «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران». دریافت‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۰۸.
  2. «روند اجرایی کتاب سال». دریافت‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۰۸.
  3. «بعضاً برخی کتاب‌سال را یک جایزه دولتی می‌دانند هرچند که هزینه‌های برگزاری این رویداد از سوی دولت تأمین می‌شود اما با قطعیت می‌گویم اعمال نظر و فشار دیدگاه برای داوری و انتخاب کتاب‌ها از سوی دولت وجود ندارد و جایزه کتاب‌سال یک رویداد نیمه‌دولتی است». روزنامه اطلاعات.
  4. «جایزه کتاب سال یک جایزه نیمه دولتی است». خانه کتاب.
  5. «تقویم اجرایی کتاب سال». دریافت‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۰۸.
  6. «تاریخچه کتاب سال». دریافت‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۰۸.
  7. «تاریخچه کتاب سال». کتاب سال.
  8. «نشست خبری جایزه کتاب سال». خانه کتاب.
  9. جایزه متأثر از قدرت سیاسی قابل اعتنا نیست (گفتگو با بیژن عبدالکریمی)، منتشرشده در روزنامه آسمان، شماره ۱، شنبه، ۲۶ بهمن ۱۳۹۲
  10. «جایزه کتاب سال از سکه افتاده؛ انتظار دو ساله شایستگان تقدیر». همشهری آنلاین.
  11. کتاب سال - دوره اول
  12. کتاب سال - دوره دوم