باز کردن منو اصلی

جمهوری خلق آذربایجان

نخستین حکومت سکولار و دموکراتیک جهان اسلام
(تغییرمسیر از جمهوری دمکراتیک آذربایجان)

جمهوری خلق آذربایجان (به ترکی آذربایجانی: آذربایجان خالق جمهوریتی، Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (ADR)) نخستین تلاش موفق برای تأسیس دولتی سکولار و دمکراتیک در جهان اسلام بود.[۱] دولتی بود نسبتاً کم عمر (۲۳ ماه) که در ۲۸ مه سال ۱۹۱۸ در گنجهٔ آذربایجان توسط سیاست‌مداران ملی‌گرای شورای ملی آذربایجان بعد از انحلال روسیه تزاری و بعد از منحل شدن جمهوری فدرال دموکراتیک قفقاز جنوبی اعلام استقلال کرد. مرزهای این جمهوری از شمال به روسیه و جمهوری دمکراتیک گرجستان و از غرب به اولین جمهوری ارمنستان و از جنوب به ایران محدود می‌شد. جمعیت این جمهوری ۲٫۸۶ میلیون بود و نخست گنجه به پایتختی گزیده شد چون باکو در آن زمان تحت کنترل بلشویک‌ها بود. تلاش این جمهوری برای اتحاد با ایران[نیازمند منبع] با حملهٔ ارتش سرخ شکست خورد.[۲] این جمهوری نخستین جمهوری در جهان اسلام محسوب می‌شود که حق رای را برای زنان برابر با مردان مساوی اعلام کرد.[۳] جمهوری خالق آذربایجان اولین دانشگاه مدرن آذربایجان را در باکو دایر کرد.

جمهوری خلق آذربایجان
آذربایجان خالق جمهوریتی
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti

۱۹۱۸–۱۹۲۰
پرچم نشان ملی
نقشه جمهوری آذربایجان تهیه شده برای کنفرانس صلح پاریس(۱۹۱۹)، شامل مناطق تحت مناقشه با گرجستان و ارمنستان است.
پایتخت گنجه تا سپتامبر ۱۹۱۹
باکو
زبان‌(ها) ترکی آذربایجانی
دولت نظام پارلمانی
صدر اعظم‌ها
 - ۱۹۱۸–۱۹۱۹ فتحعلی خان خویسکی
 - ۱۹۱۹–۱۹۲۰ نصیب یوسف بیگلی
 - ۱۹۲۰ ممد حسن حاجینسکی
رئیس مجلس ملی شورا
 - ۱۹۱۸ محمدامین رسول‌زاده
 - ۱۹۱۸–۱۹۲۰ علیمردان توپچوباشوف
تاریخچه
 - تأسیس ۲۸ مه ۱۹۱۸
 - انقراض ۲۸ آوریل ۱۹۲۰
محمدامین رسول‌زاده بنیان‌گذار جمهوری آذربایجان، از مبارزان جنبش مشروطه در ایران بود
متن بیان نامه استقلال جمهوری دمکراتیک آذربایجان

حزب مساوات اکثریت اعضای مجلس را تشکیل می‌داد و احزاب دیگر همچون احرار، اتحاد، سوسیال دمکراتهای مسلمان (هِمّت) در مجلس نماینده داشتند. نماینده‌هایی از اقلیت‌های ارمنی (۲۱ نماینده از مجلس ۱۲۰ نفری)،[۴] روسی، لهستانی، یهودی و آلمانی در مجلس بودند. بعضی از نماینده‌ها از ایده‌های پان اسلامی و پان ترکی حمایت می‌کردند.

با توجه به تحولات وسیعی که در زبان ترکی آذربایجانیِ کشور آذربایجان رخ داده و کلماتی مانند «جومهوریّت» در آن منسوخ شده و کلمهٔ «رسپابلیکا» امروزه به جایش به کار می‌رود، در متون کنونی این جمهوری را «Azərbaycan Demokratik Respublikası» (آذربایجان دموکراتیک رسپابلیکاسی) می‌نامند؛ ولی نام رسمی‌اش در زمان خود، «آذربایجان خالق جومهوریّتی» (جمهوری خلق آذربایجان) بود.

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

Wikipedia contributors, "Azerbaijan Democratic Republic," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Azerbaijan_Democratic_Republic&oldid=189677698 (accessed March ۵، ۲۰۰۸). ویکی‌پدیای آذری

  1. Tadeusz Swietochowski. Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. Columbia University Press, 1995. ISBN 0-231-07068-3, ISBN 978-0-231-07068-3 and Reinhard Schulze. A Modern History of the Islamic World. I.B.Tauris, 2000. ISBN 1-86064-822-3, ISBN 978-1-86064-822-9.
  2. http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query2/r?frd/cstdy:@field(DOCID+az0019)
  3. Tadeusz Swietochowski. Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community. Cambridge University Press, 2004. ISBN 0-521-52245-5, 9780521522458, p.144
  4. Kazemzadeh, Firuz (1951). The Struggle for Transcaucasia: 1917-1921. The New York Philosophical Library. pp. 124, 222, 229, 269–270. ISBN 0-8305-0076-6.