باز کردن منو اصلی

جوک یا لطیفه معمولاً حکایتی کوتاه است که برای خنداندن دیگران گفته می‌شود.[۱]

محتویات

تعریفویرایش

جوک عموماً یک پرسش، داستان کوتاه یا توصیف موقعیتی است که به قصد مفرح بودن تعریف می‌شود و برای رسیدن به این هدف از ابزارهایی مانند کنایه، ریشخند و بازی با کلمات استفاده می‌شود. شوخی دستی یا شوخی عملی با جوک تفاوت دارد: در شوخی‌های عملی، عنصر خنداننده عاملی فیزیکی است و در جوک، کلامی. به عنوان مثال، ریختن نمک در ظرف شکر شوخی عملی محسوب می‌شود.[۲] جوک عموماً برای سرگرمی مخاطب گفته می‌شود و عکس‌العمل مطلوب آن خنده است. اگر جوک خنده‌ای در پی نداشته باشد، بی‌مزه، لوس یا خنک دانسته می‌شود. با این حال، مانند اَشکال دیگرِ کمدی، هجو، شوخی و… جوک گفتن می‌تواند مقاصد دیگری را نیز دنبال کند.[۳]

اجزاویرایش

شوخی‌های کلامی، به‌طورکلی، از سه بخش تشکیل شده‌اند:

  • مقدمه
  • میانه
  • لُبّ مطلب

در مقدمه، زمینهٔ مناسب برای گفتن جوک آماده می‌شود. این زمینه انتظاراتی ایجاد می‌کند که قرار نیست برآورده شوند. میانه به صورت مکالمه است و لُبّ مطلب (punchline) در پایان می‌آید و خنده را در پی دارد.[۴]

قدمتویرایش

جوک دست‌کم از سال ۱۹۰۰ پیش از میلاد بخشی از فرهنگ بشر بوده‌است. براساس مطالعه‌ای که دکتر پل مک‌دونالد، از دانشگاه ولورهمپتون، انجام داده، قدیمی‌ترین جوک شناخته‌شده متعلق به دوران سومریان است و از دستهٔ جوک‌های بادمعده‌ای است. اخیراً سندی به نام «دوست‌دار خنده»[۵] کشف شده‌است که با استناد به آن می‌توان درکی از مفهوم جوک در دوران باستان به دست آورد. این کتاب به زبان یونانی و احتمالاً در سدهٔ سوم یا چهارم پیش از میلاد به قلم هیروکلس[۶] و فیلاگریوس[۷] نوشته شده و مشتمل بر ۲۶۰ جوک است.[۲]

روانشناسی جوکویرایش

این‌که چرا می‌خندیم، موضوع مطالعات جدی دانشگاهی بوده‌است؛ از جمله:

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. فرهنگ بزرگ سخن، جلد سوم، ص۲۲۲۸
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ویکی‌پدیای انگلیسی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ همان
  4. حرّی، ص۲۰
  5. Philogelos
  6. Hierocles
  7. Philagrius

منابعویرایش

  • انوری، حسن (۱۳۸۱فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن، شابک ۹۶۴-۶۹۶۱-۹۲-۴
  • حرّی، ابوالفضل؛ و دیگران (۱۳۸۷کتاب طنز، تهران: سوره مهر، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۵۰۶-۴۷۳-۸
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Joke». ویکی‌پدیای انگلیسی. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۹۰.