حیازت مباحات

حیازت مباحات اصطلاحی فقهی حقوقی است که یک باب از اسباب تملک را در قانون مدنی و کتب فقهی به خود اختصاص داده‌است. قاعده حیازت مباحات (مَنْ حازَ مَلِکَ: کسی که حیازت کند، مالک می‌شود) قاعده فقهی استنباط شده از قرآن، روایات و بنای عقلا است.[۱]

تعریفویرایش

قانون مدنی ایران، حیازت مباحات را اینگونه تعریف می‌کند:[۲]

حیازتویرایش

ماده ۱۴۶: مقصود از حیازت تصرف و وضع ید است یا مهیا کردن وسایل تصرف و استیلا.

ماده ۱۴۷: هر کس مال مباحی را با رعایت قوانین مربوطه به آن حیازت کند مالک آن می‌شود.

مباحاتویرایش

ماده ۲۷: اموالی که ملک اشخاص نمی‌باشد و افراد مردم می‌توانند آنها را مطابق مقررات مندرجه در این قانون و قوانین مخصوصه مربوطه به هریک از اقسام مختلفه آنها تملک کرده یا از آنها استفاده کنند مباحات نامیده می‌شود مثل اراضی موات یعنی زمینهایی که معطل افتاده و آبادی و کشت وزرع در آنها نباشد.

عناصر حیازتویرایش

محمدجعفر جعفری لنگرودی عناصر حیازت مباحات را اینگونه بیان می‌کند:

  • وجود مال منقول مادی در خارج
  • مال مذکور مالک نداشته باشد (چه در اصل مالک نداشته باشد مثل ماهی دریا و چه مالک داشته ولی وی از آن مال اعراض کرده باشد)
  • ایجاد سلطه بر مال یا تهیه مقدمات تصرف
  • قصد حیازت کردن (بنابر این اگر فقط قصد انجام دادن آن را داشته باشد، کافی نیست)[۳]

انواع حیازتویرایش

حیازت مباحات با توجه به تناسب انواع آن مختلف است:

  • حیازت اراضی موات: احیاء آن
  • حیازت دفینه: کشف آن
  • حیازت حیوانات وحشی: شکار آن
  • حیازت آب رودخانه و ماهی: تصرف مادی در آن‌ها[۴]

شرایط حیازت‌کنندهویرایش

سید مصطفی محقق داماد برای حیازت‌کننده سه شرط را ذکر می‌کند:

  1. اهلیت
  2. اصالت و مباشرت
  3. قصد[۵]

منابعویرایش

  1. «قاعده حیازت». نشریه الکترونیکی حقوق. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۰۴.
  2. «مرکز پژوهشها - قانون مدنی». rc.majlis.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۰۴.
  3. جعفری لنگرودی، محمد جعفر (۱۳۷۸). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. ۳. تهران: گنج دانش. ص. ۱۷۸۱.
  4. کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۳). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. ۱. تهران: میزان. ص. ۱۳۸.
  5. «قواعد فقه - محقق داماد، سید مصطفی - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۰۴.