باز کردن منو اصلی

خودزنی یا خودآسیبی (انگلیسی: Self-harm) به معنی این است که فرد آگاهانه به بدن خود آسیب برساند؛ طوری‌که به خودکشی منجر نشود اما آثار آن باقی بماند. در قدیم می‌گفتند فردی که می‌خواهد به نوعی مطرح شود دست به این کار می‌زند. رایج‌ترین نوع خودزنی زخمی کردن پوست با یک وسیله تیز است. انواع دیگر آن خراش انداختن، سوزاندن، شکستن استخوان، خوردن سم، فرودادن چیزی در حلق یا تراشیدن موی سر (کچل کردن) است. معمولاً خوردن سم یا موادی که به معده آسیب می‌رساند را جزء خودزنی به حساب نمی‌آورند.[۱][۲]

خودزنی
SynonymsDeliberate self-harm (DSH), self-injury (SI), self-poisoning, nonsuicidal self-injury (NSSI)
SelfHarm2017.jpg
زخمهای بهبودیافته روی بازو بر اثر خودزنی.
طبقه‌بندی و منابع بیرونی
تخصصروان‌پزشکی
آی‌سی‌دی-۱۰X60X84
دادگان بیماری‌ها30605 29126
پیشنت پلاسخودزنی
سمپD016728

علت خودزنیویرایش

به کسی که آگاهانه به بدن خود آسیب می‌رساند می‌گویند خودزنی کرده‌است که معمولاً برای بیان غافلگیرانه یک احساس درونی است. گاهی افرادی که به این کار دست می‌زنند احساس می‌کنند که تا حدودی قصد خودکشی دارند. بیش از نیمی از کسانی که دست به خودکشی زده‌اند سابقه خودزنی داشته‌اند. قصد افراد خودزن می‌تواند تنبیه خود برای بیان ناامیدی یا رهایی از یک تنش غیرقابل تحمل درونی باشد و گاهی برای بیان هر دو. خودزنی می‌تواند نشان‌گر فریادی از طرف فرد خودزن برای جلب کمک باشد.[۳] هر چند، برخلاف تصور عمومی که افراد خودزن برای جلب توجه خودزنی می‌کنند، این مسئله عموماً توسط پژوهش‌های علمی اثبات نشده‌است چرا که این نتیجه یافت شده‌است که افرادی که خودزنی می‌کنند معمولاً علایم خودزنی (مثلاً جای زخم) را از دیگران پنهان می‌کنند.

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند[۴] که پس از خودزنی فرد خودزن احساس واقعی بودن خود را می‌کند؛ که زنده است. گاهی احساس آرامش قلبی به او دست می‌دهد؛ خلاصه آنکه (شدت) ضربان قلب و (هجوم) خاطرات متوقف می‌شود.[۵] نیاز به خودزنی می‌تواند نشانه‌ی وجود اختلالات روانی یا شخصیتی باشد. افرادی که در معرض اضطراب یا فشارهای افسردگی هستند بیشتر احتمال دارد به این کار دست بزنند.[۲]

در پژوهشی که توسط حبیب نوبخت نیارق و کارل اینگوار داله در یکی از دانشگاه‌های ایران بر روی 100 مرد و 100 زن دانشجو با میانگین سنی 25 انجام شد، 40.5 درصد دانشجویان انجام حداقل یک نوع خودزنی را گزارش کردند. این درصد شیوع خودزنی در ایران با یافته‌های سایر پژوهش‌گران در کشورهای دیگر همخوانی دارد. شایع‌ترین نوع خودزنی ایجاد بریدگی، فروکردن سوزن در پوست، جلوگیری از التیام زخم و حک کردن عبارات و تصاویر بر روی پوست با ایجاد بریدگی بود.[۴] در همین پژوهش، مشخص شد که افرادی که سابقه‌ی خودزنی مکرر داشتند، در مقایسه با افرادی که اصلاً سابقه‌ی خودزنی نداشتند یا فقط یک یا دو بار خودزنی کرده بودند، به‌طور معناداری رویدادهای تروماتیک (آسیب‌زای) بیش‌تری پیش از 17 سالگی و سه سال اخیر گزارش کردند و هم‌چنین نمرات بیشتری در مقیاس‌های گسستگی گرفتند. در این پژوهش نشان داده شد که گسستگی رابطه‌ی بین تروما (رویدادهای آسیب‌زا و تلخ، مانند سوءاستفاده جنسی، فیزیکی، عاطفی و ...) و خودزنی را میانجی‌گری می‌کند.[۴]

 
مدل پیشنهادی نوبخت و داله (2017)[۴] برای تبیین ارتباط بین تروما، گسستگی و خودزنی

مدل پیشنهادی نوبخت و داله (2017) برای تبیین ارتباط بین تروما، گسستگی و خودزنی در تصویر روبه‌رو نشان داده شده‌است.[۴]

رابطه خودزنی با خودکشیویرایش

گرچه هدف از خودزنی، خودکشی نیست، اما بین خود آسیبی و خودکشی ارتباط پیچیده‌ای وجود دارد. خود آسیبی به عنوان رفتار خودخواهانه، به‌طور بالقوه تهدید مرگ را درخود دارد. هم‌چنین خطر فزاینده خودکشی در افرادی که به خود آسیبی مبتلا هستند وجود دارد؛ و ۴۰ تا ۶۰ درصد خودکشی‌ها، ناشی از خود آسیبی بوده‌است.[۲]

سنین خودزنیویرایش

خودزنی معمولاً در افراد بالغ و مخصوصاً بزرگسالان اتفاق می‌افتد. در کودکان به ندرت این پدیده اتفاق می‌افتد. در سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۲شمسی) در حدود سه میلیون و سیصدهزار مورد خودزنی در جهان اتفاق افتاده‌است.[۲]

راه جلوگیری از خودزنیویرایش

برای دوری از این کار اول سعی کنید که فوراً از اتاقی که در آن هستید و می‌خواهید بدین کار دست بزنید خارج شوید یا وسیله‌ای را که می‌خواهید با آن خودزنی کنید از جلو دست خود بردارید. تنفس خود را کنترل کنید و چند بار (بین ۵ تا ۱۰ بار) نفس عمیق بکشید. بروید بیرون در فضای باز قدم بزنید. علت و انگیزه خود را برای خود تکرار کنید و حتی روی کاغذ بنویسید. روانشناسان می‌گویند خیلی‌ها با این روش از اقدام خود پشیمان گردیده‌اند. گزارش انگیزه خود را به یک دوست صمیمی بدهید. ناحیه‌ای از بدن خود را که می‌خواهید آسیب برسانید با وسیله‌ای مثل حنا بستن علامت بزنید. دوش گرفتن به شما آرامش می‌دهد و به خودتان مسلط می‌شوید.[۶]

نجات فرد خودزنویرایش

معمولآً کسی از خودزنی دیگری در ابتدا خبر ندارد زیرا این عمل در خفا انجام شده و خودزن ناحیه آسیب دیده را پنهان نگه می‌دارد. اما اگر متوجه شدید فردی که بدین کار دست زده و رفتارش عوض شده شما می‌توانید نقش مهمی در بهبود او بازی کنید. با پرسش و پاسخ در مورد وضعیت موجود و مناسبات او با مسائل جاری روزمره به او این موضوع را می‌فهمانید که سلامتی او مورد توجه است؛ و کم‌کم به او اطلاع دهید که متوجه علامت و آثار خودزنی در او شده‌اید. او چه قبول کند یا نکند شما یک گام کیفی برداشته‌اید چه او می‌فهمد که کسانی هستند که سلامتی او برایشان اهمیت دارد.[۶]

خودزنی در ایرانویرایش

درصد شیوع خودزنی در میان جمعیت دانشجویی ایران 40.5 درصد یافت شده‌است.[۴]

در ایران عده‌ای به خودزنی اقدام می‌کنند تا دیه دریافت کنند و این را به دلیل نیاز و فقر انجام می‌دهند. مدیرکل پزشکی قانونی استان خراسان در ۵ تیر ۱۳۹۶ اعلام کرد تعداد افرادی که برای دریافت «دیه» اقدام به «خودزنی» می‌کنند نسبت به سال قبل افزایش پیدا کرده‌است. آمار افرادی که در سال ۱۳۹۵ به این کار دست زدند ۱۰۱۱ نفر بود که به نسبت سال قبل یک افزایش ۱۴ درصدی را نشان می‌دهد.. بنا به نوشته رسانه‌ها این کار برای عده‌ای شغل ثابت شده. رئیس پزشکی قانونی منطقه مرکزی تهران در دوم بهمن ۱۳۹۵ اعلام کرده بود که «برخی افراد با هدف کسب مال اقدام به طراحی تصادفات ساختگی رانندگی می‌کنند». او اضافه کرد که این شیوهٔ خودزنی رو به افزایش است.[۷]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. "Cutting and Self-Harm: How to Feel Better without Hurting Yourself". www.helpguide.org. Retrieved 2018-01-28.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ wikipedia-Self-harm
  3. «Self-harm». nhs.uk (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۲۸.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ "The prevalence of deliberate self-harm and its relationships to trauma and dissociation among Iranian young adults (2017)". Journal of Trauma & Dissociation. Taylor & Francis Online. 18(4), 610-623. Check date values in: |تاریخ= (help)
  5. "Self-harm | Mind, the mental health charity - help for mental health problems". www.mind.org.uk. Retrieved 2018-01-28.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «Self-Harm | RAINN». www.rainn.org. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۲۸.
  7. «بیش از ۱۰۰۰ نفر» طی سال ۹۵ در خراسان رضوی خودزنی کردند

پیوند به بیرونویرایش