خیبر پختونخوا

یکی از ایالت‌های پاکستان

خیبر پختونخوا (پشتو: خیبر پښتونخوا، اردو: خیبر پختونخوا) با نام پیشین ایالت مرزی شمال غربی یکی از ایالت‌های کشور پاکستان است. خیبر پختونخوا در شمال غرب پاکستان واقع شده‌است و مرکز این ایالت شهر پیشاور است.

خیبر پختونخوا
خیبر پښتونخوا
ایالت مرزی شمال غربی
ایالت
KP-Montage.jpg
پرچم خیبر پختونخوا
پرچم
نشان رسمی خیبر پختونخوا
نشان
شعار: The North-West Frontier Province
ایالت خیبر پختونخوا در نقشهٔ پاکستان
ایالت خیبر پختونخوا در نقشهٔ پاکستان
مختصات: ۳۴°۰۰′شمالی ۷۱°۱۹′شرقی / ۳۴٫۰۰°شمالی ۷۱٫۳۲°شرقی / 34.00; 71.32مختصات: ۳۴°۰۰′شمالی ۷۱°۱۹′شرقی / ۳۴٫۰۰°شمالی ۷۱٫۳۲°شرقی / 34.00; 71.32
کشور پاکستان
نواحی۲۵
شهرها-
بزرگ‌ترین شهرپیشاور
بنیانگذاری۱ ژوئیه ۱۹۷۰
مرکزپیشاور
حکومت
 • فرماندارشاه فرمان
مساحت
 • کل۷۴٬۵۲۱ کیلومتر مربع (۲۹٬۰۰۰ مایل مربع)
جمعیت (۲۰۰۸)
 • جمعیت۲۰٬۲۱۵٬۰۰۰
 • تراکم۲۷۰/کیلومتر مربع (۷۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانیPST (یوتی‌سی ۵+)
زبان‌های رسمیپشتو، اردو، انگلیسی
وبگاهGovernment of the NWFP

قسمت شمالی خیبر پختونخوا از مناطق سرسبز و پردرخت و گردشگری است. بیشتر ساکنان این ایالت پشتون‌اند. قسمت جنوبی آن شامل شهرهایی است که بسیاری از مؤسسات و صنایع پاکستان در آن واقع شده‌اند.

در زبان اردو بیشتر، این ایالت را سرحد می‌نامند و قوم‌گرایان پشتو از آن با نام پختون‌خوا (به معنی ناحیهٔ پشتون) یاد می‌کنند.

مردمویرایش

جمعیت خیبر پختونخوا ۲۱ میلیون نفر تخمین زده می‌شود. بزرگترین گروه قومی پشتون‌ها هستند که جمعیت آنها تقریباً ۶۶٪ از کل جمعیت ایالت است. رایج‌ترین زبان در منطقه پشتو و هندکو (گویش‌های پنجابی) دومین زبان بومی آن است. پشتو زبان غالب در مرزهای غربی و جنوبی است و همچنین زبان اصلی بسیاری از شهرها و از جمله پیشاور است. نواحی غربی هندکوزبانند، مانند بخش هزاره و این زبان به‌ویژه در شهرهای ابوت‌آباد، منصره و هریپور رایج است. گویشوران سرائیکی و بلوچی در جنوب شرق ایالت به‌ویژه در دیره اسماعیل خان زندگی می‌کنند.

بسیاری از قبایل پشتون در خیبر پختونخوا و مناطق روستایی جنوب ایالت ساکنند ازجمله بنگش، میان‌خیل، یوسفزی، تنولی، دلازاک، ختک، مروت، شهید، آفریدی، شینواری، اوراکزی، مهسود، مهمند که از قبایل شاخه بنوسی یا وزیری به‌شمار می‌آیند.

در سمت شمال سلیمان‌خیل، ترین، جدون و مشوانی عمده قبایل پشتون هستند. همچنین بسیاری از قبایل غیر پشتون مانند اعوان، گجر و غیره در منطقه ساکنند. باور بر این است که قبیله اعوان در اصل عرب بوده و مردم این قبیله با بقیه پشتون‌ها و غیر پشتون‌ها تفاوت دارند. در ناحیه چترال در شمال گروه‌های قومی کوچک مانند کوهستانی، خوار، شینا، توروالی، کالاشا و کلامی نشیمن دارند.

علاوه بر این، ۱٫۵ میلیون پناهنده افغان در خیبر پختونخوا زندگی می‌کنند، که اکثر آنها پشتون هستند. بیشتر جمعیت خیبر پختونخوا مسلمان‌اند، اما تعداد کمی از سیک‌ها نیز در این ناحیه سکونت دارند.

جغرافیاویرایش

خیبر پختونخوا دارای مساحت ۲۸٬۷۷۳ مایل مربع یا ۷۴٬۵۲۱ کیلومتر مربع است. خیبر پختونخوا در یک منطقه حساس از لحاظ زمین‌شناختی واقع شده‌است و به همین دلیل در گذشته زمین‌لرزه‌های بسیاری در اینجا مانند زمین‌لرزه کشمیر رخ داده‌است.

پیشاور بزرگترین شهر خیبر پختونخوا و همچنین مرکز استان است. سایر شهرهای بزرگ شامل نوشهره، مردان، چارسده، مانسره، ایوبیه، نتهیا گلی و ابوت‌آباد است. دیره اسماعیل خان، کوهات، کوهستان بالا، بنون، پیشاور، ابوت‌آباد و مانسره مناطق اصلی هستند.

ایالت خیبر پختونخوا از مناطق صخره‌ای خشک در جنوب و دشت‌های سبز در شمال تشکیل شده‌است. آب و هوای آن بری یعنی دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم است. با وجود هوای بری، کشاورزی در آن رایج است.

براساس سرشماری سال ۱۹۹۸، خیبر پختونخوا ۱۷ میلیون نفر جمعیت داشت که از این تعداد ۵۲ درصد مرد و ۴۸ درصد زن بودند. تراکم جمعیت ۱۸۷ نفر در هر کیلومتر است.

از نظر جغرافیایی، استان خیبر پختونخوا می‌توان به دو منطقه تقسیم شود: منطقه شمالی و منطقه جنوبی. منطقه شمالی از رشته‌کوه‌های هندوکش در پیشاور آغاز می‌شود. منطقه شمالی در زمستان سردتر و بارانی‌تر است، در حالی که تابستانش مطبوع است جز در پیشاور، جایی که تابستان‌ها شدید و زمستان‌ها سرد است. منطقه جنوبی خشک است و تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های سرد دارد و کم‌باران است.

رودخانه‌های خیبر پختونخوا شامل رودخانه کابل، رود سوات، رود چیترال، رودخانه پنجگوره، رودخانه بارا، رود کرام، رودخانه گومال و رودخانه ژوب است.

خیبر پختونخوا از مناطق چهارفصل پاکستان است. دیره اسماعیل خان یکی از گرمترین مناطق در پاکستان است که در قسمت جنوبی خیبر پختونخوا قرار دارد و در مقابل، مناطقی مانند سوات، دیر وچیترال جزو مناطق سردسیر این کشور به‌شمار می‌روند.

اقتصادویرایش

کشاورزی نقش مهمی در اقتصاد خیبر پختونخوا ایفا می‌کند. عمده تولیدات آن گندم، ذرت، برنج، نیشکر و میوه است. برخی از سرمایه‌گذاری‌های صنعتی و پیشرفته در پیشاور کمک زیادی به ایجاد درآمد برای مردم منطقه کرده‌است. ساکنان این ایالت با تمامی مناطق دیگر پاکستان مدادوستد دارند.

شهرهای مهمویرایش

valign=top | valign=top |

شهرستان‌هاویرایش

شهرستان‌های (به اردو: اضلاع) این ایالت عبارتند از:

منابعویرایش

ایالت خیبر پختونخوا پاکستان  
مرکز پیشاور
شهرستان‌ها ایبت‌آباد | بنون | بتگرام | بنیر | چارسده | چترال | دیره اسماعیل خان | هنگو | هری‌پور | کرک | کوهات | کوهستان | لکی مروت | دیر زیرین | مالاکند | مانسهره | مردان | نوشهره | پیشاور | شانگلا | صوابی | سوات | تانک | دیر بالا